Teitl Casgliad: Udgorn

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 4 Nesaf Olaf
Full Screen
6 erthygl ar y dudalen hon
AT EIN GOREBWYR I

AT EIN GOREBWYR. I Ai.for.o; erSyn BOREU SAi WRN y Fan belUf Fob aich«ib on thjiliadari am Vr (TtVC,OR.Iq ¡'ow L.itifori i'r OVJRUCHWYLIWR, 74, Hiiih StiPHt. Pwl'-heli. Pob gohebiaefeh i'w cyfairio— Yu UOOORN OFFICR, PWLLHELI. Byd:! vn dda genyni ddprhyn eohrr- Uetban oddiwrth ohshwyr *r f,,t(irior, lle(J! o ddvddordeb cyhoeddns I

NODION A HANESION 1 i

NODION A HANESION. 1 i Rhodd i Goleg Cymreig V mae y T vsorlvs wedi penderfynu cvflwvno rh,'dd arbenig i Go'eg y Brif- ysgol Oe Cvmru oherwvdd y polled aih swyd i'r coleg y flwyddyn ddiwedd- af dnvy y rhvfe!. Capten T. rf. Parry, A S. Mewn brysne^es dderbvniwyd (1' Alexindria dvwedir fmi Capten T. ti., Parrv, yr aelod Seneddol dr. s fwtdeis- 'I drefi Kflint wdj gwella o'i'glwyfau. ac wedi ail ymuno a'i gatrawd vn Galli- poli. b I I Ei Ladd gan Fodur. '1 Tra yn cr fsi'r ff II dd yn Hudders- field, ddydd Sid duveddaf, cafodd pJentyn pum mlwydd oed i filwr c'r William De-mis Moran, ei ladd trwy gael ei daro gan gerbyd. r 4r 286p am i o Mewn arwerthiant gynhaliwyd vn Grantham yr wythnos ddiweddaf tuag at Drvsorfa v G oes Goch rhoddwvd llo bychan a brynwyd ythydig ddyddiau yn flaenorol am bum swllt i fyny ar werth. Ail werthuyd ef 370 0 weith- iau, a derbyniwyd y sum o 286p 16s am dano. if- Gofyn Iddo Ymddiswyddo Mewn cy far fod o bwyiigor gweithiol Cymdeithas Ryddfrvdol Elland yn Halifax ddydd S.-sdwrn. pasiwyd pen- derfyniad yn g- I %v ar eu hielod Seneddol-M r C. P T-evelyan, i roddi ei ymddiswyddtad yn nwylo'i pwyHgor yn ddiymdroi. Y mae y pwyllgor wedi mabwysiadu ymgeisydd arall i'w olynu. Appwyntiad i'r Parch. D. J. Jones Dydd Gwener diweddif cafodd y Parch D. J. Jones, ficer Llanwnda, ei benodi yn bril atbraw ar yr ysgol enwog yn Y trad Meurig. Bu Mr Jones am flynyddau yn giwrad yn Eglwys St. Ped', Pwllheli, ac ar ol hyny cafodd ei benodi yn arolygydd ysgolion. Yn 1914 symudodd i gymer- yd i fyny fywoliaeth Llanwnda. Ei Wrthod Chvech o Weithiau 0 lfaen Ynadon Radcliffe, Mancein- ion, y dydd o'r blaen cyhuddwvd bachgen un-ar-bymtheg oed o geisio cythwni hunap-Iadditd. Dywedid fod ei did a'i frawd wedi ymuno a'r f)ddin. —Tystiodd ei tam iddo g-iel ei wrthod chwech o weithiau i ymuno, ac oher- wydd hyny yr oedd ei ymddygiad gartref yn aniodaefol Dywedai y teimlai ar adey iU y gallaMii ei ladd et. Rhuymwyd ef drosodd. ♦ Tr-chineb mewn Fferm^ Mewo IT.tii vn Kendal, y dydd o'r ha.' de.i^yd o hyd i ¡: ff dW dJynes I c'r en-vau Bjrnes, yuiin oed, ac Isib^il-j H »yton, 68iin oed. Yr o. d i y ddwy vn byw yda'u gilvdd. C'anfydiJW»d y cyff fan ddyn ddi-' guy-uioJd cd ych pan yn msned heibio. Yr oedd dwy ffon I yn ysml v c\ ff, ac olion y bu'r merch- eu yn yir.hidd am cu bywyd. Hefyd yr oedd ,!d.. II wedi ei rhoddi ar draws corff t\;oes B trnes. G vva red a 1\1 jv n vvr Oe w r. Ovdd S.idw rn diweddaf yn Hebburn- on-Tyne, gwnredwyd nnvnwr o'r enw t William Piv;, yr hwn oedd wedi ei yau am ddny avvr ar bvintbe^ t wy "Hnp œ;y. Yr oedd v.edi rhulb'o. i rvbudJi., nnvnwr -,r.411, y hwn dGt- angodd, ond yr ,,dd ei hun yn rhy h\\ n i o:o..oi y cwymp Milwr oedd ui-di yo-fftn ei amser y 11 y lydd:>i, ac w.t bod yn y flrynt am ijderti fillS P >n \vafed«yd et dyw?d-: odd ei bod b o"n can waetlied a bod v.,j ) fFosyud. J Cbicu YchviiinG^j o Foch Wrth ane-th yt i f.-d o ffermmyr Nhret-tidwyn v ydd .Vr b!.»e dywed- iidd Mi John O «.en. dirprvvywr v Ma1'- Odalsadau yn N^hytn^u dro. Amatf hyddi ^et!>. fod y Llywodraeth yr r h L) I y v 1 .d. Yn rh mba ih Trefaidwy aid cedd ganci vnt ord 1,107 o foci' Dylasai iod g r ddynt J..ooo. Pc bal oao Losgr a ( hyivnt ^ymaint o f. eh o tov. cj-fa? laJcc^! i'r ctli a oedd ddiii g;ltl- gan »»erir-ni, ;!y\v d • •} ddai an- ddyut i6,oou.ooo e firr.ynt yo fe 2,482 000, Y f oeddym yn talu deunaw miliwn o ltin.,t) yn fl n) l:dpl am facwn, pob owns o'r ailsm ei gynyrchu ein hunai v

Y RHYFEL I Y R tY J Bjt t ttt tthS tMtm wJNx t MtM MitnMift

Y RHYFEL. I Y R    .tY. J_? ? B'jt - Crceg, am ddatguddiadau cyffrous iawn o berth- ynas i ymddygiad Llywodraeth Groeg a'r bob! tuag at i- G iDuoedd Cyngrheir- iol. Dangosai fod datblygiadau wedi digwydd a newidiodd agwedd y wlad o fod yn un gyfeiMgar i fod yn un elyn- iaethus. Pan laniodd ein milwyr yn Salonica* dywedodd fod y Wladwriaeth iwedi cedi y tal uchaf am gludo ar y rheilffordd, &c ac wedi mynu cael y tal mewn aur cyn i bob tren gvchwyn. Hefyd cryfhawyd yr amddiffynfa yc ;Mau Salonica, a rhoed cyflenwadau ar badau tanf.iroi yn ngenau y Var- i ddf gwnaed ffosydd ac amddiffynfeydd 1 wedi eu hamgylchu A gwifrau pigog ar y bryniau U\\ ch!aw Salonica, ac yn y. rhai hyn yr oedd cyflegrau wedi eu 1 yn pwyntio i gyfeiriad y Gallu- oedd Cyngf heiriol. Nos I ui cyhoeddodd y Swyddfa Ryf- el hysbyslwydd Ïr pen\ yl fod partion ibychain o'r Bwlgariaid, ar 01 tanbelenu trwm ddydd LIuo, wedi cyraedd ein ffosydd blaenaf, ond eu hod wedi eu hymlid a bben y bidog Boreu Mawrth 1 j Hw yddodd y gelyn drwy ei niferus lu i sym. ud tziti milwyr o'u safle. 0 dan leni'r nos symudvvyd ein liu- joedd i lne;1 neuydd. Ddydd Mercher illw vddodd y Prydeiniaid i gllio'n 01 c) cidd,)'r gelyn ac yn yr hw yr symudodd-y Prydeiniaid i safle I ne\\ ydd yn UIol a'r cynlluniau. 1 i Dywedai yr adroddiad Bu Igaraidd fod 1140 filwyr Prydeinig wedi eu cym- ieryd yn garchatorion, a bod dwy fagnel ;ac un gwn peirianrl wedi eu meddianu. Dywedent (o 1 y frwydr yn un nodedig o ffyrnig. Honent hefyd eu bod yn parhau i ymlid y Ffrancod ar bob ochr i'r Vardar. Dywedai gohebydd arbenig o'r Pen- cadlys Prydeinig, w.th gyfeirio at en- ciliad y Cyngrheiriaid, nad oedd yna yr i un lichos i bryderu yn ei gylch. Cyhoedduyd adreddiad oddiwrth Syr John FrUfch, yn yr hwn y dywed iddynt fod yn llwyddianus gyda ffrwydron i'r de o Arras Dvma'r bysbysrwydd sit %-tl,lo"ol cyntaf o'r ttailh fod y Ilinell B, ydinig wedi ei lledaenu i bwynt 0: tu- pymtheng milltir i'r de o Loos. Dywed yr adroddiad swyddogol Tyrc- aijd fod Kut-el-Amara yn cae) ei ham- ddiffyn yn gadarn, ac fod blaengadau y Tyrciaid yn "symud ) nilaen am Sjatk Said gan achosi enci-iad y gelyn yn un neillduol o anhawdd." Hyshysai adroddiad cynarach fod am- d cynarac h fod aiii- jddiffynwyr Kut-el-Amara yn cael eu L \V¿iS U .11 drum, a bod rhui o adranau y gelyn oedd yn ceisio dime wedi cael Collec.1 n t ymir n. Hys'oysai y Tyrciaid hefyd y buwyd vn brwydro yn agos i Aden, i gyfeiriad yr own y mae'r Tyrciaid yn teithio ym- iaen. Yn y newyddion gyhoeddwyd ddydd Sadwm gwnaed yn hysbys fod brwydro j ffyrnig wedi ail ddechreu ar hyd y; holl ff>ynt yn Macedonia. Cafodd holl ym- o.sodiadau y B^lga-iaid, y thai, meddid, oelld yn eiihsiadol o ffyrnig, eu llwyr j dtechu. | Par Hnotdu Prydeinig a Ffrengig i symud yn ol yn llwyddianus i'w safle- oedd newyddion. I Bu brwydro nodedig o gwmpas (Jra- detz, ar y Vardar, ac yn Petrovo a Dojran. Trow yd ymosodiadau'r gelyn ar ein safleoedd newyddion, y rhai sydd yn cael eu dal yn llwyddianus genym. Dangosai yr adroddiadau dderbyn- ita-ya trtiy Paris o Rufain fod milwyr j Italaidd wedi eu glanio yn barhaus vn sstod tri diwrnod yn Valona, yn Albaia Ddeheuol, lie a feddianvvyd glnddynt ar ddechreu'r rhyfe! Dywedid y bu brwydro ar y mor y tu-illaii i Albania rhwng liongau Ital-i aidd ac Awstraidd, y rhai tu'n tanbelenu San Giovanni di Gwneid yn h\ .t o Germani fod pedair catrawd Se ii.iidd yn ceisio cyr- aedd Durazzo g yd i'r Anican o fynd ar fwrdd liongau Piydel-dg i Salonica. Hysbysid fod Rwsiaid, ar ol eu buddugoliaeth yn nghymdogaeth Ham- adan, yn awr wedi meddianu'r dref. Hysbysodd y Swyddfa Ryfcl nos Sul fod y lofed Adran, ar ol gwrthsefyli ymosodiadau ftyinig o eiddo'r gelyn, y rhai oedd yn ilawer nnvy niferus, wedi llwyddo, trwy gymcrth adgyfnerthion, i i gilio'n ol i safle gref o Lyn Doiran i I gyteiiiad dyffryn v Vardar mewn cyd- 1 ymffurfind a'r Ffrancod. j Ymladdodd yr adran yn rhagorol yo erbyn llu llawet grymusach. Yr oedd y modd llwyddianus yr enciliwyd yn ddyledus yn benaf i ddewrder y milw yr, yn a'benig y Munster Fusiliers, y Dub- lin Fusiliers, a'r Connaught Rangers. Collasom mewn lladd a chlwyfo oddeutu pymtheg cant o wyr, a gorfu- wyd gadael wyth o ynau ar ol. Dywedai yr adroddiadau Bwlgaraidd am ymladdfeydd certh, a bod y lluoedd Prydeinig a Ffrengig wedi cael curfa dost. Dywed adroddiadau answyddog- ol i'r Bwlgariaid gael coiled ion trymion yn yr ymosodiadau hyn. Hysbysid fod y gelyn yn tanbelenu Ghevgeii, yr hwn le sydd ar ffiniau: Groeg, oddetttu deugain milltir i'r gag- ledd-01 llewin o Salonica. Derbyniwyd adroddiad oddiwrth Syr John French, yn yr hwo y dywedai am Iwydd ymosodiad gyda ffrwydron yn agos i Neuve Chapelle. Uwyddwyd i 1 tyned i ffosydd Gcrmanaidd oedd yn caei eu dal yn gadarn, a dinystriwyd un o'r g-ynau peirianol pc achoswyd cryn ddilrod. Llwyddodd un-ar-bymtheg o ehed- ;long; u Prydeinig i achosi cryn niwed i ystordy Germanaidd yn Maramont ac yn Hervefly. Yn ystod diwedd yr wythnos bu dat- blygiadau pvvysig mewn cysylltiad a'r Safle nlwrol a gwleidyddol yn Groeg. Y mae y Cyngrhe: ridid j aros yn Salonica, a bydd iddynt gadarnhau y lie a'i ddefnyddio fel gwersyllfan. Y mae dig-on o adgyfnerthion i gael eu hanfon i Salonica er eu galluogi i gym-1 eryd y gwrth-ymosodol o dan amgyich- iadau flafriol. Dywedid fod Groeg wedi rhoddi i mewn i brif hawliau y Cyngrheiriaid, yr hyn sy'n golygu fod iddynt gael gwneud Salonic i yn amddiffynfa a'i defnyddio yn ddiamodol. Dywed yr adroddiadau swyddogol o R sia fod dau wn-fad yn peithyn i Twrci a Hong hwyliau fawr wedi eu suddo yn y Mor Du i'r dwyrain o'r Bospboius gan fadau torpedo Rwsia. Ni chafodd y Rwsiaid unrhyw g- lied. Hysbysai adroddiad swyddogol o Firaioc fod cyflegr. u y Tyrciaid yn y Dardanelles, a: y 7fed, yr 8fed a'r gfed o Ratfyr. v^edi tanbeienu yn drwm ar y llineil Ffrengig gyntaf. Yn ol y newyddion a gyhoeddwyd fore heddyw (ddydd Mawrtb) dywedir fod yr ymdrafodaeth rhwng y Cyng- rheiriaid ag awdurdodau Groeg ar ben, a chadarnheir fod Groeg wedi rhoddi i mewn i ofynion y Cyngrheiriaid. Dywed gohebydd o Salonica fod Groeg- wedi galw ei milvvvr o waiianol ranau o'r wlad er gwneud ffordd glir i'r Cyngrheiriaid gario allan eu cynlluniau. Edrydd gohebydd o Athens, os caiff y Cyngrheiriaid eu hymlid dros y ffiniau y bydd i Groeg wrthod caniatau i'r Bwlgariaid sangu ar diriogaeth Groeg. Dywed brysneges o Salonica fod y Bwlgariaid o fewn pum milltir i'r ffrynt Groegaidd. Cyfeiria yr adroddiad swyddogol o Berlin at y gweithrediadau yn Mace- donia, a dywed fod y Bwlgariaid \\edi meddianu Doiran a Ghevgeii, ac nad oedd rhyddid i luoedd Prydeinig a Ffrengig ar diriogaeih Macedonia. Ychwanega yr adrodciiaLl- Y mae yn agos i ddwy adran Brydeinig wedi eu ditodi yn y brwydrau hyn." Y mae yr holl adroddiadau yn cytuno fod y Bwlgariaid wedi cael colledion difrifol yn eu hymoodiadau ar y Pryd- einiaid, er eu bod yn rhifo deg am un. Hysbysir yn swyddogol o Ffrainc fod y Cyngrheiriaid yn parhau i encilio yn llwyddianus, a bod y lluoedd yn awr allan o berygl. Y maent yn awr wedi cyraedd y safleoedd oedd wedi eu trefnu eisoes ar eu cyfer, a chredir y bydd iddynt gadw y rhai hyn yo sefydlog. COLLEDION Y GELVN YN SERFIA 64,000 WEDI EU LLADD, A 253.000 YN GLWYFEDIG A CHLAF. Mewn adroddiad o Geneva mynesjir fod y rhyfel yn Serfia wedi costio i'r Germaniaid 27,000 o laddedigion, 43000 o glwyfedigion a 47,000 o gleifion. Collodd yr Awstriaid 23/Co mewn Iladdedigion, 58,000 wedi eu clwyfo, a 51,000 o gleifion, tray lIaddwyd 3,000 ac y clwyfwyd 14,0000 Fahometaniaid

Y Fyddin Gymreig I

Y Fyddin Gymreig. I EI NODWEDDION CENEDLAETHOL. IAITH A CHREFYDD. CYNLLUNIAU Y DYFODOL. YMGOM GYDA'R CADFRIDOU OWEN THOM AS. Ie," ebe'r Cadfiidog Owen Thomas wrth ohebyrid fu ar y:nvve!iad ag ef ddydd Sadwrn divreddaf ym MI>aro Kiiimel, lIon yw y Fyddin Gymraig fw-yaf teilwng o'r enw a wel. wyd ei's 400 miynedd. Ac wrth y "Fyddin Gyuneig" yr wyf yn cyfeirio at y Welsh Guards. Royal Welch Fusiliers, South Wales Borderers, Welch Regiment (y tair olaf yn cynwyø y butaiiynau o'r Tiriogaethwyr-Ter. ritorials--sydd wedi ymladd tnor ddewr cisoes ar Faes y Gwaed) y Denbighshire. Montgom- eryahire, Pembrokeshire, a'r Glainorganshire Yeomanries, yr Anglesey Engineers, y Carnar voushire R G.A., a'r Weish Horse. Nid wyf yn credu fod dim tebyg iddi wedi bod er dydd iau Syr Rhys ap Thomas, o Aber-tiarlais, yn Sir Gaerfyrddin. Am yr hen Gymlo hwn ddylanw b I j Sir y; g i\ghymru Mae gan Gymru a phob Cywiro achos i ytnfalchio yn y ffaith. O.TK0DAU CYMKEIG U'R BLAEN 1 Und mcddwn, "cyfranaodd Cymru lawar o filwyr i Fyddin Prydain tyn heddyw." "Gwir." atebai'r Cadfridog, "ac y mae ganddi gntrodau yn dwyn ei henw. Dyna'r Gatrawd Uyiraeig, a'i harwyddair adiiabyd.ius "Gwell Angau na Chywilydd a'r South Wales Bordertrs, a'r Royal Welch Fusil iers, i bob MH o'r rhc.i y mae hanca gndidog a gogoneddu8. Ond Catr ;dau oeddenc yn unig, ac ni ffurfiwyd hwynt erioed yn Fyddin Gym eiff. Ltyncwyd hwynt i fyny bob amsc-r ym Myddin Lloegr. Ond mfle'r Fyddin Gymreig heddyw yn fwy arbennig Gymre g nag y bu y ('atrodau hyn erioed. Cymerwch y prawf a fynoch y rhan- barth o i lie y daeth.int, yr iaith gartrefol, neu eu dal adau crefyddol, ac yr wyf yn dal y cewch fod y Fyddin Gymreig heddyw yn fwy nodwedii;adol gei^dlaetnol nag a fu y Catrodau Cymreig rioed. nac ychwaith nag a fyd-iai unrhyw Frigad y gellid ei chasglu o (iatrodau Gwydddig neu Ysgotaidd. Y tebycaf, efallai, yw Catr' dau Ucheldiroedd yr Ysgotland, er y beiddiat ddweyd na cheid hyd yn oed y rhai J hynny YI. dal y prawf yn y pethau a nodais gyatal ag a. wna Byddin Cymru heddyw. CENEDLAWTHOLDKB AC IAITH. .f "Os edrychir ar y wlad o'r hon y (lacth y chgyn, f.-e-Ir, fel y dywedaia. eu hod wedi dod o bob Si. yng Nghymru. Ceir fod. yn ym. t'erol, yr oil o Swyddugion y Fyddin naill ai yn j Gymry o waed, r-eu ynte yn dal cysylltiad agos a'r Dywysogaeth mewn rhyw ffrrdd arall. Dyna. gwestiwn yr Iaith eto. Mae dau o bob tri o r 8wyd togion yn Gymry. a'r mwyafrif o honynt yn medru Cymraeg, ac yn arfer sinor-ad yr iaith. Ac am y dynion, daw eynifer o hon- ynt o'r rhanbarthau arbennig Cymreig fel y ceir "Companies" cyfain, yn wir. ymron y .v-allwn ddweyd Fatabynau cyfain, lie y ceir y (jymraeg yn iaith feuuyddiol bf-b ymddiddan. nid yn unig ymhlith y dynion ood rhyngddynt a'ti swyddogion hefyd. 1'1' fath radd »u mae hyn yn wir fel y cafwyd Archeb arbennig o'r Swyddfa Rhyfel i symud unrhyw amheuaeth ar y pwnc, ac yn rhoddi awdurdod swyddogol i ddefuyddio y Gymraeg fel iaith feunyddiol yn y Fyddin. Y CWESTIWN CREFYDDOL. "Cymerweh eto y cwestiwn o enwadaeth a gwasanaeth crefyddol. Mae Cymru yn nod- weddiadol grefyddol yn ei harferiou Ni rodd- wyd eriood o'r bleo y fath ystyriaeth gan yr awdurdodau Trilwxol i ddaliadau crefyddol y milwyr ag a wneir heddyw yn y Fyddla Gym. reig. Blin genyf feddwl fod y Cymry yn y gorffunnol, ac yn enwedig y rhan fwyaf Piu-i it- ulHidd o'r Ymneillduwyr, yn edrych i lawr ar y Fyddin fel lie andwyol i foesoldeb. Yr oedd hyn yn cyfrif i raddau pell am wrthwynebiad cydwybodol Y mne:lldnwyr i wananaeth milwrol o gwbl. Nid wyf yn petvuso dweyd mai hyn oedd un o'r rhwystrau mwyaf ya ein ffordd ar y dechrcu pall yu galw ar Fechgyn Cymru i ymano a'r Fyddin Newydd. Prin y gellid dis- gw-yl i ddynion a ddysgvyd o'r cryd fod rhyfel yu beth pechadnrus, ac a edrychent ar y milwr fel un yn perthyn i ddosbarth isel yo foesol a chymdeithaso!. i new;d ar unwaith en safbwynt o ed'ych ar beth iu hyd ya oed yng a?wyueb yr argyfwng Cenedlaethol mawr pregennol. CYFNEWIDIAD DIRFAWR, "Ond pan newidiasaut eu barn, hawljodd hynny tyfnewid hefyd y trefniadau yn y Fyddin ar gyfer gwas naeth crefyddol. Ni e:lid disgwyl i Ymneillduwi-r o'r cryd ac o argyhoeddiad i fyny. hu y wirfoddol a chym- eryd rhan mewn gwas.,iiueth yr Eglwys, fwy iiag y gellld disgwy! i BroLestsniaid egwyddorol dd.rbyn gweinydd-ad u c«efydd-»l yr Offeiriaid Uba». d neu i babyd(iii-n gymeryd rhan mewn Cwadd Gweddi N'tiiueiliduol. "Felly, am y tro cyntaf yn hanes Byddin fVyc/aiu, ac wedi ei wneud yn angenrheidiol d, wy y ffaith fod geuym Fyddin arbennig Gymreig. gwnaed ttefniadau digonol i gyfaifod a; drfeno, ac argyhoeddiadau crefyddol gwa- haniaethol y milwyr eu hunuin: geill pob dyn yn awr gael y sylw, pharhau y dull o addoli, a arferai gael gynt gartref. CAPLANIAID 0 BOB ENWAD. I Dywedof yn bendant na be erioed o'r blaen ddiiii tebyg i hyn yn hoil hanes y Fyddin Brydeinig. Y peth agosaf oedd yn adeg y Wtiiuiaeth ym Myddin Oliver Cromwell. Y pryd hwnnw y gwr a arweiniai mewn crefydd a geid yn ami ya arwain yn y brwydro hefyd a'r dyn a geid yn pregetbn i'r dyiit,n, neu yn gweddio gyda hwyut yn y nos, a geid hefyd yn y boreu yn ymladd wrth eu hystlys. Ond hyd yn oed y pryd hwnnw ni thelid sylw bob tmser i ddaHndau crefyddol gwahanol y dynion M,d oedd yr A?byMwyr yn hoBS ?wa?n?'eth v Pfesbyter?.d. ?r Presbytery d yn bawd i ddesbyn dy?d.aeth yr Anibynwyr a'. Sd' yddwyr, ac anaml y c,,d gwein.dog on o bob un o'i tu yu yr un gatrawd. d yin :\1yddm Cymru he ldyw cyfar, f^ ir l lir o P^b. Ceir Capland o bob w»rl a ?"yu"?ir gwasauaeth c,,Iyddol nior vn v'r! m' r rheoj?idd yn Gymraeg ag a wneir y" y Cap< ynghanol y w?d. Md .? FatahW1:l, lie 11R '?' ae ? ?' gwueir, cynnal Lwrddf;?.?],?e?Y????? "Beidd'a.f dd?eyd fod mwy o ofal yn cael ei gymeryd am a"ghenion moesol &c ysbrydol y bechgyu byn yn y Fyddin heddyw nac a geid mewn unuoedd o achosion pe baent wedi aros gat ttef. "Ceir YII ein rhengoedd, ac fel swyddegion ac is swyddogicn, ddiaconiaid, pregethwyr cyn- orthwyol, myfyrwyr o'r Colegau diwynyddd, gweinidogion ordeiniedig, heblaw y rhai sydd yn dal y swydd o G apian. ,), "Fel y dywedais, ni bu erioed debyg i hyn o'r blaen, ac rnae hyn wedi symud y gwrth- wynebiad olaf oedd gan rai rhieni eydwvbodol yng Nghymru i'w bechgyn ymuno a r Fyddin. Credaf pe bae'r ffeithiau hyn yB hysbyk5 drwy Gymru er's tro y buasai atebiad Bechgyn Cymru i Alwad eu Gwlad wedi bod yn barotach a mwy calonogol hyd yn oed nag ydyw. CYXLLCNIAU T DYFODOL. "Nid ydych yn hollol foddlawn felly ar y uifer sydd wedi ymuno o Gymru o dan gynllan Arglwydd Derby?" "Gwnaoth Cymru yn dda iawn ar y cyfan," meddai'r Cadfridog, "ac nid oes ganddi ad os i wrido am yr ymdiech a wnaeth. Wrt gwre, gwnaeth rhai parthiJu o'r wlad yn well nag eraill, ond y itiat- yna eto nifer fawr o feohiiyn ieuaiLc, yn nfillduol yn y rhannau gwledig, heb ymuno. Gellir priodoli hyn. ef 11ai, i'r ffa;th nad oedd y becligyn yn y rhannau amaethyddol wedi deall cyullun Arglwydd Derby yn drwyadl. Yr wyf yn awr yo ail drefnu rkai o'r Bataliynnau gyda.'r amcan o ddadblygu ymhellach eu uodweudion Cymreig. as yr wyf yn disgwyl y gwna llawer ymuno a'r Batalivn- niau hyn oeddynt wedi eu gadi-el yn rhy iidi- weddar i ymuno o dan gynlluu Aiglwydd Derby. Bydd yr Apel a wn-ed yu ddiwedoar gan Weinidogion » I leygwyr Anghydffai tiol at fechgyn ieuamc Cymru yn gymorth niawr yn y c y f e d hyn. Mile yr hyn oil," meddai'r Cadfridog. cyn i mi ymadael ag ef. "yn gosod dyledswyddau newydd ar ysgwyddau ein ceof-dl. C ayt 911 na fydd y rhai sydd wedi aros nartref yn sylw cdd- oli beth mae pob milwr wedi ddio idef. neu yn liurod i ddioddef, er ma-yii dioeelu calt, efi Cymru, ni fedrant sylweddnb oti dyledswyddau tuag at y ibai a ddychw«-lant pr. f} dd y rhyfel d- oiiodd na pha beth vw eu dyledswydd tuag at y milwyr clwyfedig sydd eisl.es wdl clych. welyd, o at y rhai na ddychwelant fyrh. ond "ydel wt-di Vddael rhai P%nn%-yl trtti hot neddent yn dibvnu an y; t Yr w\f yn trefr u ) odwyn Cym- u f,.1 gwlad *') Byddin i gysydtiad agoa- aith a'u gilydd. a byd»rat y bydd yn boeibt sefvdlu pwylltar nru wyIig, 'au cryf a -wir Geni-dlaethol I ofalu am fmldm- nau in es 1, ysbiydol. « mater«il milwyr y FyddlD Newydd Gymreig a'r rhai aydd ya dibyuu arnynt." --0--

Y Canlyniadau yn Dweyd

Y Canlyniadau yn Dweyd. NIS GALL FOD DIM AMHEUAETH YN NGHYLCH Y CANLYNIADAU YN MHWLLHELI. Y mae y canlyniadau yn adrodd y stori. Symudir pob amheuseth. Gorchwyl hawdd yw chwilio i mewn i dystiolaeth c\ mydog. Pa brawf gweli el!ir ei gael ? Ar Awst 29*in, 1911, dywed Mrs. M. Griffith, iga,- King'shead Street, yn ymyl yr ysgolion, Pwliheii:—•• Letais oerfel drwy eistedd ar welltglas gwlyb, a rhaid fod hyn wedi effeithio a' ty elwlod, oherwvdd dechreuais ddioddef oddiwrth drwbl yr elwlod a'r ysvugen. Yr oedd y dwr yn gymylog a drwg. ac yr oedd yna anbawsder mewn ihvddhau yr yswigen. Yr oedd fy nghotff yn chwyddedig a thrwm. "Dioddefwn lawer oddiwrth boenau ergydiol cyflym yn y cefn. Byddai un- rhyw ymegniad ychwanegol yn ty llethu yn Ian, ac ar adegau bydd;i fy ngbefn mor boenus fel nas gailwn bron symud. "Er i mi roddi prawf ar 1. wer o gyffeiriau ni dderbyniais ddim thydd- had hyd nes y defnyddiais Doans back- ache kidney pills. Lie methodd y cyffeiriau ereill llwyddodd y feddygin- iaeth hon. Yn awr y mae y dwr yn naturiol a'r poenau wedi fy ngadael. Nis gallat ddweyd gorniod mewn can- moliaeth l'i f«ddyginiaeth ardderchog hon. (\rwyddwyd) M. Griffith." Ar I.-chwefiid 20fed, 1914 -tros dair blynedd yn ddiweddarach— aywed Mrs. Griffith:—"Yr wyf wedi mwynnau iechyd da er pan y gweiihaodd Doan's pills fi rai blynyddau yn 01. Byadant bob amser yn efleitbiol pan y caf an- wyd, a byddaf yn iawn yn fuan." Y mae poen yn y cefn, grafel, chwydd- iadau dropsi, am hetn ar y dwr, pigiadau crydcymalau, cur yn y pen, a phenys- gafndra yn ddigon o achosion i ameu drwg- ar yr elwlod. Y mae Doan's backache kidney pills yn unig at yr elwlod a'r bledren, ac yn rhoddi iechyd a chryfder i filoedd. Gan boh siopwr, neu am 2s. 9C. y bocs, oddiwrth Foster McClellan Co 8, Wells Street, Oxford Street, London, W. Peidiwch gofyn am bilenau at y cefn neu'r elwIod-gûfynwch yn eglur am Doaris backache kidney pills, yr un math ag a gafodd Mrs. Griffith. --0-

Bwrdd Gwarcheidwaid Pwllheli

Bwrdd Gwarcheidwaid Pwllheli. Ddydd Mercher, Rhag. 8fed. —Mr. J. T. Jones yn y gidair. CYDYMDEIMLAD.— Dywedodd v Cad- eirydd eu bod bythefnos yn ol yn dat- gan eu cydymdeimlad a'r Parch T. E. Owen, oherwydd fod ei fab, Lifftenant Owen, wedi 21 glwyfo yn ddifrifol yn Ffrainc. Er y pryd hwnw yr oedd y milwr leuanc dewr wedi marw o'i glwyfnu. Yr oedd y Cadeirydd yn sicr eu bod oil yn cydymdeimlo yn ddwfn a'r ficer yn ei brofedigaeth fawr, a chynvgiodd eu bod yn anfon iddo tyn- egiad o'u cydymdeimlad JJwyr, Cyd- syni dcl y Gwarcheidwaid A hyn trwy godi ar eu traed. SWYDDOG MEDDVGOL ABERSOCH.— Cynygiodd M. G. W. Davirs tod y Bwrdd yn hysbvsebu am swyddog meddygol dros ranbarth Abersoch.- Cynygiodd Mr W Williams fod Dr E. T Evans, yr hwn sydd wedi cymeryd trosodd wa'th y diweddar Dr O. Jones Evans, y swyddog meddygol blaenorol, yn cael ei benodi—Dywedodd y Cad- eirydd y dylid rhoddi rhybudd o gyn- ygiad, a chydsyniodd Mr Williams A hyn drwy roddi rbybudd Collodd cynygiad Mr G. W. Daves i hysbysebu am swyddog trwy hvyafrif mawr.