Teitl Casgliad: Udgorn

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 4 Nesaf Olaf
Full Screen
9 erthygl ar y dudalen hon
AT EIN OHEBWYR

AT EIN &OHEBWYR. Aufoner erbyn BOREU SA DW RN y fan beiiaf Pob archebion a thaliadau am Yr PnooBN i'w hanfon i'r Gobcchwyliwe, 74, High Street, Pwllheli. Pob gohebiaeth i'w cyfeirio— YB UDGORN Office, Pwllhbli. Bydd yn dda genym. dderbyo uobeb* aethan oddiwrtb ohebwyr ar fatsron I'eol o ddyddordeb cyboeddus.

NODION A HANESION

NODION A HANESION. Ymosod a'r yr Arolygydd Wilson. Pellehr o Pittsburg, a ddywed ddartod i ddyn neidio a'r gerbyd Modur yr Arolyg- ydd Wilson, ond tarawvd ef i lawr gan y gyrieidydd, a chymerwyd ef i'r ddalfa. Rhoddodd ei enw fel Richard Cullan, 22, mlwydd oed. Yr oedd ganddo gvllell, gyda llafn pum modfedd ami. Dywedodd Cullan ei fod yn anfoddlawn i bolisi yr Arolygydd. Credir ei fod allan o'i bwyll. Cwymp Angeuol. Cwympodd Mr. Archibald Duncan Watson, Llandudno, oddiar ystol, fel y bu farw. Yn y trengholiad dywedwyd fod peth niwed wedi ei achosi i do yr Eglwys, drwy y Storm yn ddiweddar, ac ymgym- t erodd Mr. Watson. i fyned i archwylio y to. Tra yn disgyn torodd yr ystol, syrth- iodd Watson, i lawr ar :ei ben, fel y bu farw. Pasiodd y rbeithor gydymdeimlad a'i weddw. Aberthu ei Fywyd. Cymerodd digwyddiad pruddaidd le yn Coed Talon, ger Wyddgrug, yr wythnos ddiweddaf. Syrthiodd geneth o'r enw Flora Davies, pymtheg mlwydd oed, i bwll a bu foddi, Gwnaeth Mr. Edward Jones, jgoruchwyliwr mewn glofa, priod gyd 1 dau o blant, ymgais i warcdu yr eneth, I)nd w th ddsgyn i lawr y pwll cafodd ei daraw gan falurion, nes y syrth- iodd i'r pwll a bu foddi. Tad i Saith ar Hugain o Slant yn y Llys, Yn y Llys yn Llundain rhwymwyd drosodd Benjamin John Clarke, So, mlwydd oed am fod mewn cysylltiad a lladrad. Dywedwyd ar ei ran ei fod yn dad i 27am, o blant, a dwy wraig, ac yr oedd wedi byw yn yr un ty am 30 mlynedd. Yr oedd ganddo.bymtheg o blant o'r ail wraig. LJaddwyd uq o'i biant yn y rhyfel, ac yr oedd yr ieuengaf wedi cael ei jalw i fyny. Y Kaiser yn anerch ei Filwyr. Dywedir fod y Kaiser wedi bod yn anerch ei n wyr yn Ffrainc, yr wythnos ddiweddaf. Ar ol canmol dewrder y rhai laddwyd dywedodd—y byddai iddynt hwy y rhai oeddynt yn aros, i barhau i ymladd tel na byddai i neb byth mwyach feiddio I codi i fyny i ymosod a'r ryddid Germani. Yn lie dwed, fel o'r blaen, fod Duw gyda'r Germaniaid, gorffenodd ei araeth trwy ddweyd ;ei fod yn gobeithio y byddai i Dduw fod gyda hwynt yn eu brwydreu. Carcharorion Germanaidd. Yn Nhy y Cyffredin, yr wythnos diwedd- af, rhoddwyd y ffigyrau canlynol o'r Carcharorion Germanaidd gymerwyd gen- ym Swyddogion 757 Milwyr eraill 38,064 Swyddogion Llyngesol 150 Llyngesvryr 1,976 71 NIfer y Carcharorion Gcrmaoaidd, gymer- wyd jjan y Ffrancod a'r y Somme, o Gorphenaf iaf, hyd Hydief I2ted, ydynt 40,125. Marw'r Parch. T. J. Wheldon. Dydd Sadwrn, bu farw y Pach. T. J, Wlieldon, yn Rhyl, a'r ol bod y 1 wael am oddeutu naw mlynedd, yn 74. mlwydd oed G-inwyci ef yn Llanberis Cymerodd ran fla en!law yn mhrif symudiadau Cymru, am drus, n 

Y CYDBLEIDIAU YN PARHAU I FYNED YN MLAEN

Y CYDBLEIDIAU YN PARHAU I FYNED YN MLAEN LLWDDDIANT Y PRYDEINWYR YN FFRAINC I GWRTHRIFEL YN CROEG. I LLOFRUDDIO PRIf WEINIDOG AWSTRIA. I SEFZLLFA RUMANIA. I 0 DDYDD I DDYDD. YMOSODIAD LLWYDDIANUS GAN Y PRYDEINIAID. 1,000 0 GARCHARORION MEWN SYMUDIAD NEWYDD. Gwnaed ymosodiad liwyddianus iawn gan y Prydeinwyr, i'r gogledd o Thiepal a Le Sars. Symudwyd ein 'linell o 300 i 500 o latheni ar linell o yn agos i dair i milltir, a Ilwyddwyd i gymeryd 1,018 o garcharorion. 8AETHU PRIF WEINIDOG AW8TRIA. Llofruddiwyd Prit Weinidog Awstria, Count Stuergkh, prydnawn Sadwrn, tra yo ciniawa yn Viena. Yr ymosodwr yd- oedd golygydd newyddiadur swyddogol y Sosialiaid. Saethwyd ato deirgwaith. Bu y Prif Weinidog farw ar unwaith. Cym- erwyd y llofrudd i'r ddalta. Dywedodd fod y mwrdrad yn rhan o gynllun mawr yn erbyn y Llywodraeth. Pan gymerwyd y llofrudd i'r ddalfa, ddywedodd-11 Foneddigion, yr wyf yn gwybod pa beth a wnaethum, a rhoddaf adroddiad o flaen y Llys." Y mae y tywydd anftafriol wedi peri fod arafwch yn y symudiad yn Ffrainc, ond nid oes sail i ddigaloni o gwbl. Y mae Syr Douglas Haig, wedi anfon adroddiad gwerthfawr o hanes a gweith- rediadau milwrol o ddechreu Gorphenaf iaf hyd ddiwedd Medi. Dengys yr ad- roddiad fod y symudiad cymerodd ein milwyr 28,018 o Germaniaid yn garcharor- ion. Yr hyn, gyda'r 40,125 a ddaliwyd gan y Ffrancod i fyny i'r 12fed o'r mis presenol, sydd yn gwneud cytanswm o 69,000 o garcharorion yn unig. Y mae y ffaith hpn yn unig yn a.-goel galonogol iawn. Yn nghanol gwlaw trwm nos Fercher gwnaeth ein milwyr symudiad yn mlaen mewn amryw leocdd cydrhwng Albert- Bapaume a Lesbenfs, gan gymeryd car- charorion. Tra y torodd y Ffrancod dri ymosodiad o eiddo y gelyn. Dioddefodd y German- iaid golledion trwm yn yr ymosodiadau celyd hyn. Y dydd dilynol daeth y newydd fod y Prydeiniaid wedi bod yn Hwyddianus ar y Somme. A symudwyd y tlinell yn mlaen i'r gogledd o Guedecourt a thuag at Warlencourt. Bu y Ffrancod yn liwyddianus i feddianu pentref Sailly-Saillisel, a chymerwyd odd- eutu milltir o linell y Germaniaid cyd- rhwng Maisonelle a Biaches ar ymylon tret Percne. Yn yr ymosodiadau hyn gwfiqed 250 yn garcharorion. Torwyd pob ymosodiad o eiddo y gelyn i ad-tedd- ianu pentref Sailly-Saillisel. Prota y newyddion o gyfeiriad Rumania tod ymlcddfa ffyrniyr iawn yn cymeryd lie yn y parthau hyny. Y mae y Germaniaid y tro hwn, fel y troion o'r blaen, yn gan.- blo er ceisio gorchfygu Rumania. Y maent wedi dyfod ag adgyfnerthion trwm, a bydd newyddion cyffrous i'w disgwyl y dyddiau nesaf. Ymladda y Rumaniaid yn ddewr, ac hyd yn hyn mae colledion y gelyn wedi bod yn drwm iawn. Dngwylir newyddion pwysig o'r ym-I oscdiadau i gyfeiriad Lemberg. Hyd yn hyn y mae y newyddion o Petrograd fel pei yn cael eu cadw draw—rhag bod o unrhyw I fantais i'r geiyn. Y mae ymladdfeydd ffyrnig yn cymeryd lie ar amryw fanau ar y llinell Rwsiaidd, ac y mae yn ymddangas fod y gelyn yn gwneud ymosodiad arbenig yn Carpathia. Yn ol y newyddion o Bertin dywe-lir fod colledion y Rwsiaid wedi bod yn nodedi4 o drwm, ac heb Iwyddo i enill dim er hyny. Llwyddwyd, yo ol y newyddion hyn, i gymeryd 1,900 o'r Rwsiaid yn garcharorion. Ar y Somme hawlia y Germaniaid iddynt ddinystrio Itair o'n tir-Iongau (tanks), ac adfeddianu rhan o dir a goilwyd ganddynt yn mharthau Eaucourt. Yn ol yr adrodd- iad dywedir fod ymosodiad trwm wedi ei wneud gan y Prydeiniaid, gyda chynortb- wy y Tanks. Dinystriwyd tair ohonynt gan ein cyflegrau. Ond nid ydyw adrodd- iad Syr Douglas Haig yn cyfeirio at hyn o gwbl. Llwyddodd y Ffrancod i gymeryd rhan o goed yn ymyl Chaulares, i'r de o'r Som- me, a chymerwyd 250 o garcharorion. Gwnaeth y gelyn ymosodiadau ffyrnig i adfeddianu y safleoedd hyn, ond yn oter. Yn ol yr adroddiad o Berlin cytaddefir fod y Prydeinwyr wedi enill tir yn nghyfeiriad Grandecourt a Pys, wrth fod yn hollol ddiofal i aberthu dynion. Hawliant iddynt adteddianu ffosydd cydrhwng Biaches a La Maisoirnette, gyda 175 o garcharorion. Yn ol adroddiad o'r Pencadlys Prydeinig yn Ffrainc, dywedir mai Lyf anrif y carchar- orion a gymerwyd oeddynt 1,018, yn cynwys 16 o cwyddogion. Yn ystod yr ymladd dydd Sadwrn gwnaeth ein hawyr- longau wasanaeth gwerthfawr mewn lleoli cyflegrau y gelyn. Dinystriwyd pump o awyr-longau y gelyn, a gyrwyd pedair eraill i lawr mewn cyflwr ditrifol. Collwyd tair o'n hawyr-longau ni. Yr oedd yr ymosodiad dydd Sadwrn yn dra liwydd- ianus, a sicrhawyd i feddianu ein holl amcanion. Yr oedd ein colledion yn gyd- marol fychan. Ni wnaeth ymgais i ad- feddianu y tir a gollodd. J CLWYFO Y CADFRIDOG ENWOG j FALKENHAYN. Dywed pellebr o Rufain fod y Cadfridog Germanaidd Falkenhayn wedi cael ei glwyfo yn ei goes, ac y bydd yn rhaid iddo roddi yr arlywyddiaeth i fyny. I RUMANIA. Y mae brwydr ga!ed yn cymeryd lie yn Mylchau Transylvania. Ymddengys fod y gelyn wedi crynhoi ei nerth i'r lleoedd byn. Llwyddwyd i daflu yn ol amryw o ymosodiadau, gyda cholledion trwm iawn. Mewn un He, sef Bwlch Buzcau, addeta y Rumaniaid iddynt gael eu gortodi i gilio yn ol. Hawlia y Germaniaid, o dan lyw- yddiaeth Mackensen, iddynt gario lleoedd cryfion oddiar y Rumaniaid, a sicrhau 3,000 yn garcharorion. LLWYDDIANT SERBIA. Mae y Serbiaid wedi myned yn mlaen hyd at Balducenci, dair milltir a haner i'r gogledd o Brod, ac wedi Hwyddo i gymer- yd llawer o ddefnyddiau rhyfel a charchar- orion. Y mae'r tywydd anffahiol yn rhwystro y gweithrediadau ar linellau y Prydeinwyr a'r Ffrancod. DWYN AWYRLONG GERMANAIDD I LAWR. Ymwelodd awyrlong Germanaidd a Sheerness prydnawn Sul diweddaf. Goll- yngwyd pedair o bombs-disgynodd tair i'r porthladd, a'r bedwaredd yo ymyl gor- saf y rheilffordd. Ni chollwyd yr un bywyd o gwbl. Yr unig niwaid achoswyd ydoedd yn ymyl yr orsaf-drylliwyd rhai ogerbyd- au y rheilffyrdd. Yn ddilynol daeth y newydd i law fod awyrlong Germanaidd wedi cael ei saethu gan ein cyflegrau, a disgynodd i lawr i'r mor. Credir mai yr awyrlong ymwelodd a Sheerness ydoedd,

Eggs for the Wounded

Eggs for the Wounded. Keceived by Miss Suie Roberts, Maes I Meat Stores, Pwllheli, from October 20th, 1915, to October nth, 1916 Edeyrn, Oct, 20 -1916.-0ct. 11.—• iqi6—Misses Williams, Roberts & Roberts 5163 Tydweiliog, Nov. 3—Oct. I' ,-Miss- es Williams & Owen 2,199 Rhiw, Oct. 29—Oct. 11.—Misses Jones & Owen 2184 Abersoch,—Oct. 29—Oct. 1 Njiss- es A. & L. Jones & Lucas 2134 Neigwl, Oct. 20—Oct. I I. Misses Jones & Williams 2038 Llangian, Oct. 29.—Oct. 11.—Miss Weldon Griffith & Misses Jones & Jones .1712 Rhosirwaen, Dec. 15,-Oct. 4.— Misses Hughes & Edmunds 1611 Bwlchtocyn, Nov. 3.—Oct. 4.— Miss Parry 1463 Aberdaron, Dec. 8. —Oct. 11.—Miss- es Williams, Evan & Jones 1411 Bryncroes, Nov 17—Aug. 30.—Miss- es Hughes Roberts & Hughes 1395 Llangybi, Oct 27.—Oct. i i.-Misses Jones & Roberts 1198 Penrhos, Oct. 20.—Oct. 4.Misses N. Robyns Owen & Jones 1152 Sarn, Nov. 27 -July 5.-Misses Thomas & Jones I flog Chwilog, Dec. 8.—Oct. i i.-Misses Walker & Hughes 986 Abererch, Oct. 20.—Oct. 4 —Misses Davies & Jones 883 Pencaerau, Nov. 3-0ct. 4-Miss- es Thomas & Griffith 843 Bottwnyg, Nov. IO.-SCpt. 20—Mrs Dobson & Miss Hughes 819 Penllech, June 28. Oet, 1 1. M isses Roberts & Roberts 652 Pentreuchaf, Oct. 20.—Oct. I I.- Misses Roberts & Roberts 651 Morfa Nefyn, Dec. 8.—Julys.—Miss- es Davies & Hughes 593 Pencaenewydd, Oct. 20.-Sept. 6.— Miss Owen 593 Llanengan, Nov. 3.—May 31.—Miss- es Griffith & Thomas 548 Dinas Feb. 9.—Oct. 4.—Miss Jones 544 Plasgwyn, Oct. 20.—Sept. 13,-Miss- es Williams & Jones 522 Ceidio, Nov. 3.-Aug, 23.—Misses M-Roberts & Jones 478 Pistyll, Oct. 27.—Aug. 30.—Misses Evans & Hughes 440 Llanbedrog, Oct. 27.-Jan. [19.— Misses Manley & Jones 415 Rbydyclafdy, Get. 20.—July "26.— Miss Williams 411 Uwchmynydd, Dec. [15.— June 28- Misses Jones & Ross 349 Mynytho, Tarch i.-Aug. 16-Miss- es Williams & Jones 332 Llanaelhairan, Feb. 19 -Oct. i i. Mrs Thomas Jones 313 Bodlean, Dec. 15.—April 12 —Mrs Salt 214 Efailnewydd, Oct. 20.—Feb. :16.- Miss Pritchard 213 Llannor, Oct 20-July 12.—Miss Jones 188 Gwnhingar, April 15.—Aug. 2.—Mrs Roberts 165 Rhosfawr, Oct 20.—Jan. § r-Misess Evans & Price 154 Cilan, Oct. 20—Dec. i- Mrs Will- iams 132 Llithfaen, March 15.—June 7.— Council School Children 121 Nefyn, Feb. 25—March 8.-Misses N. & A. O. Griffith 78 Contributions by Friends in Town 57 24,353 0 ROBYNS OWEN, President ELSBETH GWERFYL, Secratary 1

I Nodion y Dyn or HeolI

Nodion y Dyn o'r Heol. I Y dydd o'r blaen, yng Nghymru,—nid yn yr Almaen,-cosbwyd dyn i dair punt am saethu ci Nis gwyddom pa fath gi ydoedd, ond mewn modd cymhariaethol, mae lie cryf i dybio ei fod y uiath hwnw ar gi oedd yn fwy ei werth. yn ol cyfiawn- der deddfwriaeth gwlad, na'r creadur bach hwnw a elwir dyn, neu werinwr. Mae hi'n dda iawn ar gwn heddyw Bu adeg. hwyrach. yr oedd tipyn o reswm a chysondeb mewn dweyd,—•• Byd ac Eglwys Yn ol hanes cymdeithas heddyw, nid oes gwahaniaeth rhwng y nail! a'r Hall, ond mewn enw. Os dywed rhywun fod, saif y cyfrvw ar un tu i'r "heot. Mae'n bosibl i wlad, gyfiawn ei hamcan- ion, yn ol ei syniad hi, garu yn twy orch- fygu gwlad arall, na gorchfygu'r drwg sy'n perthyn i bob gwlad, fel y cyfryw. Y syniad yna, mewn gweithred, yw rhyfel.

0Torpedfo Rhyfellong Germanaidd

-0- Torpedfo Rhyfel-long: German- aidd. Darfu i un o'n sudd-longau dorpedio rhytel-long Germanaidd yn Mor y Gogledd o ddosbarth Holberg (oddeutu 4,350 o dunelli). Pan wetwyd y rhyfel-long ddi- weddaf yr oedd yn amlwg ei bod wedi ci niweidio yn drwm, a chaed trafferth fawr rhag iddi suddo. i

Marwolaeth Cynhalarn

Marwolaeth Cynhalarn. CYFREITHIWR A BARDD. Boreti Sul diwed 'af bu farw y gwr ad- nabyddus Mr Thomas Jones (Cynhaiarn) yn ei breswylfod yn Brecon Place, Poith- madog. Yr oedd Mi Jones yn 77 mlwydd oed. Efe ydoedd y nfr eithiwI hynaf yn Mho thmndog, a eh\ fl-twnai luaws o swyddi cyhoeddus pwysig. Yr ydoedd yn gofrestrydd i'r Liys Sirol ac i'r Llvs M. th- daliadol yn Mhorthmadog a Fiestmiog. Efe hefyd ydoedd cterc Cyngur Dinesig Criccieth er's o flvnyddau. Brodor ydoedd o Bwllheli Gar wyd ef yn Gaol Street, Pwllheli, a'i rieni oeddynt Mr a Mrs* John Jones, chafodd ei addysg forauol yn Ysyoi Panlleiniau Pechreuodd ei yrfa gyfreithiol p-in yn fach-en deng mlwydd oed gyda Mr Eben zer Rohcts, Pwllheli, yr hwn oedd yn fab i'r prel ethwr enwog, y Parch. Michael Roberts. Pwl1.. heli Symudodd 64 mlynedd yoi ol i Borth- mado i fod yn ylerc Kyda'r cyfreith.wr adnabyddus Mr John Humphrey Jones. I Er nad ydoedd ond 13 mlwvdd oe-I meis- trolodd ei waith ar unwaith, ac vn fuan gwnaed ef yn bartner gydn Mr Jones, ac adnabyddus ei fusnes cyfreithiol hyd hedd- yw yn Mri Jones & Jones, Potthmadog. Er mor luosog a phwysig ydoedd ei ddy- ledswyddau tel cyfreithiwr, cyme-ndd ddyddordeb mawt mewn Ilenvddi^eth er pan yn ieuanc iawn. Yr oedd yn tlenor coeth a chwaethus, ac yn fardd wrth natur. Yr oedd yn feistr perff tith ar y cynghan- eddion, a gallai tarud ni mor rwydd ag. anadlu. Cytansoddodd luaws o gwplednu digrifol a erys yn iyw ar lafar gwlad am hir amser. Yr ydoedd yn graddol edwino er's tua phedair blynedd. er ei fpd yn myned o gwmpas 5n ach!ysur,,] hyd yn ddiweddar. Goielid am y gwaith c trIth- 101 a'r gwahanol swyJd. eraill gan ei ddir- prwyr (Mr John Humphreys) yn effeitbiol iawn. Cymer f gladdedigieth le yn myn- went Denio dydd Meicher.

Athrawon Sir Gaernarfon

Athrawon Sir Gaernarfon. CAIS AM RAGOR 0 GYFLOG. Yn Mhwyllgor Addysg Sir Gaernarfon, dydd hUt gwnaed yn hysbys fod Pw's ligor yr Athrawon, wedi deibyn cais oddiwrth Uodeb yr Athrawon, am ychwanegiad yn nghvflogau Ath'awon Ysgolion y Sir. Wedi ymdrafodaeth faith a'r y mater cyflwynwyd y mater yn ol i Bwyllgor yr Athrawon. --0--

Barttooniaetb

Barttooniaetb. DWY BASTAI PONT MENAI. 0 Ffrainc i Fon, er's talin 'roedd son, Am bastai fa wr Lidngoen Caed beirdd o tri i'w chanmol hi, A hunan Hond eu hawen. Ond er i'w size greu gryn surprise," A'i chynwys godi *4 dmcod Ni henwir mwy mewn tre na phlwy', Gwnaed dwy a'i gyr i'r cysgod. O'r V.T.C. yn Pwll hf l-i, Caed deuddeg dynion A'u calon i wneud eu rhan, Trwy wylio'r Tube rhag damwain. I'w gwneud yn fit rhaid lIenwi'r pit," A special lenwi'i bolia Rol bod "on treat" thaid-oedti cael "treat" Set special Beef Pie In that Parade, a pie was made, Contents a'r Pastai'n wydyn 'Roedd un am feed o bork indeed, 0 sausage a c'old chicken. 0 dan ei fraich aeth un a'i faich Yn "steamio" wrth ei chaiio; Ar ysgatn droed i siop I'w dwbio cyn ei charfio. Supplies a gawd i'r deuddeg brawd 0 goffi, te, a chocoa I lot mnr gall C'ted pit" heb ball, Dim perig iddynt starvio. Ond 'run o hyd yw fate y byd, Siomedig a chryn duchan O'r Stvyddfa'r War daeth "as you are," At Home bu'r bechgyn dtuan. Disgwyliant siwr fod 44 uwch y dwr." Gael" Bont y B. rth i'w g%%ylio Ond 44 Bont y Cob i'r 44 guard tu'n job, A r gael eu dr.ulio. LLONGYFARCHIAD PRIODASOL I Mr W. Eifion Evans. Victoria House, & Miss -.Eva Ellis, Bryn. Hawddamor i Victoria,"—eiddunwn Bob IIwyddiant i'w yrfa Yn y 44 Bryn byd gwyn a ga Eifion a'i a'nwyl Eta. .I W. Llewelvn Elus.