Teitl Casgliad: Dydd

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Cambrian News Ltd.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
4 erthygl ar y dudalen hon
1 MARW MR WILLIAM JONES AS I

1, MARW MR. WILLIAM JONES, A.S. I ?Y? gofid y cofnodwn farwolaeth Mr. llham Jones, yr Aelod Seneddd poblog- aidd dros Arfon, yr hyn a gymerodd le ddydd Sul, ym Mhendvffryn, Upper Ban- gor, ty perthynas iddo. Yma yr arhosai Mr. Jones er's pan adawodd Lundain saith < wythnos yn ol. Ganwyd Mr. Wm. Jones yn 1860, mewn  ?ermdy bychan ger Penymynydd, yn Sir jj Fon. Cafodd gwrs o addysg yn Ngholeg I Normalaidd Bangor, a chafodd ei benodi si athrdw gyntaf yn Sir Aberteifi. Yna bu yn gwasanaethu dan Fwrdd Addysg Llundain. Ar ol hyny dewiswyd ef gan Tonybee Hall i agor ysgol haf yn Rhyd- ychen i athrawon yr ysgolion elfenol. Ar- hosodd yn Rhydychen am beth amser, ond < daliai ei gysylltiad a Chymru o hyd, a chynorthwyai Mr. Lloyd George a'r di- Weddar Mr. Tom Ellis mewn materion cenedlaethol. Yn 1895, etholwyd ef yn aelod seneddol dros Arfon. Yn Etholiad Cyffredinol 1906 cafodd fwyafrif o 3,412 ar yr ymgeis- ydd Ceidwadol. Etholwyd ef yn ddiwrth- wynebiad drachefn yn 1910 a thrachefn vn 1911. Yr oedd Mr. Jones yn ysgoior I gWych, ac yn ieithydd rhagorol. Yn y blynyddoedd diweddaf teithiodd lawer o Ie i le. Talodd ymweliad a'r America j gyda Chomisiwn Addysg Mosely, a bu yn I yr India gyda Mr. Samuel Smith. Yr oedd j Mr. Jones yn areithydd cyhoeddus peni- g!'Ilp, a gelwid am ei wasanaeth ar lwyfan- au Rhyddfrydig yn ami. Cafodd ei benodi yn is-Arglwydd y Trysorlys, a thaflai ei hunan a'i holl egni i gyflawni ei ddyled- swyddau pwysig a chyfrifol. Enillai ed- mygedd ei gyd-Seneddwvr oherwydd y rnodd meistrolgar y gwasanaethai fel Chwip y Llywodraeth. Cymerodd y gladdedigaeth le ddydd Mercher, yn Llangefni. (

IIISUDDIAD Y LUSITANIA I

SUDDIAD Y LUSITANIA. I Suddiad y Lusitania, trwy anfadwaith I ddieflig un o sudd-longau Germani, sydd I fel hunllef ar bob meddwl y dyddiau hyn. Trwy'r weithred liffernol hon y mae Ger- niani wedi gwneud ei cholledigaeth a'i damnedigaeth fel cenedl wareiddiedig yn sicr a diadfer, a chludir ei henw gan Hanes J lawr yr oesau fel y genedl, a honai dan nth gwareiddiad, roii le i'r angel, ac nid i'r bwystfil, mewn dyn, ond a efelychodd yr angel du, brwmstanaidd, a cbolledig,- ac nid yr angel gwyn a glan a roed i was- anaethu gwareiddiad gan efengyl y preseb a'r bedd gwag. Nid gormodiaith yw dywedyd fod cydwybod yr lioll fyd, y tu allan i Germani, wedi ei chvffroi i'w ddyfn- derau. J Prydnawn Gwener, dan wenau puraf ■ heulwen Mai, marchogai'r harddlong fawr ( y tonau ar ei thaith adref o'r Amerig. Yr oedd tir Iwerddon ar ei haswy er ys '( amser, a disgwylid cyrhaedd Oueenstown yn gynar. Ar ei bwrdd yr oedd agos i ddWV fil o eneidiau,—tua 1,400 ohonynt yn deithwyr, perthynol gan mwyaf i'r wlad hon a'r America. Yn sydyn a hollol ddirybudd, tarawyd hI gan ddau torpedo o suddlong Ger- manaidd oedd yn Hechwraidd yri disgwvl Serllaw ei Hwybr, ac mewn rhyw ugain munud yr oedd y Ltestr godidog wedi suddo fel plwm i'r dyfnder, a chanoedd o drueiniaid wedi eu llyneu i'r eigion gyda hi. <- Yr oedd rhai canoedd wedi Uwvddo i fynd i'r badau ond canoedd ereill i'w gweled ar wyneb y dyfroedd yn ymladd am eu bywydau ac yn eu mysg gyfartal- edd uchel o wragedd a phlant. Ofer manylu ar yr olygfa galonrwygol. O'r 1,918 oedd ar ei bwrdd, ni ddiangodd ond tua 700, fel y gwelir i dros 1,200 fynd yn aberth i dduw brawychiad Germani. Ceir darlun byw o'r digwyddiadau cyffrous gan lu o'r rhai waredwyd, ac ad- roddir am ddinystr a gwae ac ysgariadau torcalonus, yn gymysgedig a gwrolwaith, ac aberth a diangfau gwyrthiol o safn angau. Ymysg y rhai ddiangodd yr oedd Mr. D. A. Thomas, perchenog mwnfeydd glo yn Ne Cymru, a'i ferch Lady Mackworth a gwelir enwau Cymry eraill yn y rhestr. Collodd Mr. Vanderbilt, y miliwnydd, a lluaws eraill o Americanwyr, eu bywydau. Tra mae'r holl fyd yn galaru ac yn con- demnio, mae Berlin yn crochfloeddio ac yn crechwenu uwchben yr alanas, gan ei I galw' n fuddugoliaeth fawr i lynges Ger- mani. Yn y wlad hon, ac yng ngwledydd ein Cynghreiriaid, bydd yr effaith yn dra gwa- hanol i'r hyn ddisgwyliai'r gelyn. Yr ydym wedi ein sobri gryn lawer ond nid ein dychrynu na'n digaloni. Yn hytrach I meddienir y wlad gan benderfyniad new- ydd i fynu cael pen v (I(li-a,ig ofnadwv sv- 'n l bygwth y byd i lawr na chyfyd. byth. I Mae'r ffaith fod datganiad swyddogol y Morlys yn dyweyd yn bendant nad oedd y Lusitania wedi ei harfogi yn gwneud ei suddiad yn doriad eithafol ar ddeddfau rhwng-genedlaethol, ac anhawdd gweled sut y gall gwledydd amhleidiol fod yn ddistaw yn wyneb yr erchyllwaith hwn. J Yr oedd 192 o Americaniaid arni. ( Mae'r oil o'r newyddiaduron American- aidd vn condemnio y Germaniaid yn Ilym ac mae llawer ohonynt yn rhodcli cyngor i'r Llywodraeth, ac os y gweithredir ar y cyngor bydd yn rhaid i'r America ddod allan i'r maes. -<&-

f Y RHYFL AR Y TIR I

f Y RHYFÉL AR Y TIR. I Mae suddiad y Lusitania wedi taflu 1; pobpeth i'r cysgod. Ychvdig iawn o newyddion dderbyniwyd o faes y rhyfel yn Ffrainc. Ymddengys, yn ol aclroddiad swyddogol Ffrengig, fod y Germaniaid wedi gwneud ymosodiadau ffyrnig ar linellau y Prydein- wyr ger St. Julien- Gwrthsafwyd yr ym- I osodiad, ac yr oedd colledion y Germaniaid I- yn fawr. I'r de o Ypres, ger Bryn 60, mae'r mil- wyr Prydeinig wedi ad-enillrhan helaeth o' wyr Prydeinig wedi ad-enill rhan helaeth o'r ffosydd gollwyd ganddynt ar y 4ydd cyfisol. Y mae y Ffrancwyr wedi gwneud cyn- ydd amlwg i'r gogledd o Arras, yn nosbarth Loos, ac i'r de o Carency. Yn vrhanbarth olaf enillasant tua dwy filltir o dir. Mae y Ffrancod hefyd wedi cymeryd I meddiant o bentrcf La Targ.tte, a haner pentref Nouvelle St. Vaast. Cymerasant 2,000 o garcharorion, ynghyda chwech o ynnau.

i BYD Y LLYFRAU

i BYD Y LLYFRAU. Llyfr newydd y r A thro,—y Parch. D. Miall Eavoards, M.A-, Aberhonddu. CREFYDD A BYIVYD," 3? ?y "CREFYDD A B YIV'lL)," )ií(i,' en'w Y ???'—sg/ ??a?/(??'<;? ?? F????o? ?4?- ronyddol, Diwinyddol, a ChymdeithasoL Cyhoeddir ef gan Hughes Brothers, Pris 3/6 'Un o blant Meirion yw Mr. Edwards, ac un, erbyn hyn, a sail yn rheng fiaenaf ein Hathronwyr, a'n Diw^nyddion, fel cenedl. Cofia rhai o ddarllenwyry Dydd" am ei gysylltiad ef a'i deulu- am dymor—a thref Dolgellau, flvnyddoedd yn ol. A chofir hefyd gan lawer am ei bregethau rhagorol, yn ystod ei ymweliad a Dolgellau a'r cylch, yr haf diweddaf. A chreclwn y ca \r Gyfrol ragorol hon o'i eiddo groesawiad cyffredinol; gan ei bod yn ymwneud a rhai o brif bynciau y dydd, yn Athronyddol, Diwinyddol, a Cliym- deithasol; a hyny gyda medr/neillduoi, yr hwn sydd gyfuniad o'r ysgottiaig, y beirn- iad, y diwygiwr, a'r lienor, vng nghyd a'r dyn cyd-bwys ei fedclwl. Yn wir, \vrth dda'rllen y Gyfrol, adgofiwyd ni droion o'r anwyl Tom Ellis, -t-ryloewcley ei feddyliau; cyd-bwysedd ei farn, boneddigeiddrwydd ei ysbryd, a'i ddifrifwch iach, cadarn, a naturiol,—er hwyrach y gall fod mwy o dan yn ysgrifau Mr. Edwards nag yn ysgrifan Mr. Ellis. Egyr y Gyfrol gyda thair ysgrif ar Y Rhyfel," v rhai a ddilynir a thair vsgrif arall ar Athroniaeth un o brif feddyhvyr y byd heddyw, sef Bergson. Ac wedi vsgrif ar "Fewnfodaeth ac Uwchfodaeth Duw," ceir pedair Ysgrif ar Berson Crist," y rhai a ddilynir gan Ysgrif ar Y Beibl yng Ngoleuni Beirniadaeth Ddiweddar." A chysegrir y deg penod dilynol i faterion Cenedlaethol a Chym- deithasol," a'r Bywyd Ysbiydol-" Ac ychwanegiad gwerthfawr at werth y Llyfr vw y Mynegai cyfiawn a geir ar ei ddiwedd. Fel v gwelir.. mae yr Awdwr wedi ym- gymeryd a thrafod rhai o faterion pwys- icaf a mwyaf dyrns ein hoes, ac v mae wedi llwyddo i wneud hyny mewn dull meistrol- gar, clir, teg, a dyddorol a hyny mewn iaith goeth er fe ddichon y llwyddai eryrod yr orgrafl i ganfod yn y Gyfrol ambell frycheuyn yma a thraw. Ond ai nid un o beryglon ein dyddiau ni y w gwario amser i ddegymu mintys ac anis yr orgraff,. a hyny ar draul anghofio rhoddi y sylw a ddylid i syniadau yr awduron ? Er yr hoffsem ofyn ambell gwestiwn i Mr. Edwards yng nglyn a rhai o'i syniadau, eto, rhaid i ni addef mai dyma un o'r llyfrau a lleiaf o le i feirniadu arro a wel-, som ei's blynyddoedd, ac mai dyma hefvd un o'r llyfrau goreu, a mwyaf amserol, a estynwyd i'n cenedl odid erioed. Gresyn na ellid denu ein ieiienctyd i roddi niwy o sylw nag a roddant ar hyn o bryd, j lyfrau sylweddol o'r natur yma. Ond cyn v ceir hyny, rhaid cael rliieni i ,o-fedu mewn cyflenwi eu plant a Henyddiaeth vn ogystal ag a bwyd a dillad. Peth i'w fagu a'i feithrin yw chwaeth at lyfrau da, fel chwaeth at bobpeth arall. A goreu po gyntaf i ddechreu magu y cyfryw. iJon- gyfarchwn y Swvddfa ar ei gwaith vn dwvn V fath Gvfrol werthfawr a destlus a, Crefydd a Bywyd i gyrl-jiedd ein cenedl,-i'r hon yr eiddunwn gylchrediad eang. TV. Part