Teitl Casgliad: Dydd

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Cambrian News Ltd.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
Y RHYFEL I

< Y RHYFEL. I ADOLYQtAD YR WYTHNOS. I Digwyddiad mawr yr wythnos sydd I ? wedi dal HygSLd y cyhoedd yn y wlad yma yn ddiddadl yw r CWYMP PRSEMYZL. ? I Gadewch i ni edrych y fieithiau yn eu gwyneb, a mesur hyd y medrwn eu pwys- igrwydd, eu pwysigrwydd pendant yn- ddynt eu hunain, a'u pwysigrwydd cym- ) harol yn eu dylanwad ar gwrs y Rhyfel yn y dyfodol. Y ffaith gyntaf yw fed tref gaerog y cymerodd i Rwsia chwe mis i'w heniU, wedi cael ei chymeryd oddiarm drachefn gan Germani o fewn pum wythnos o ryfelgyrch. Y ffaith nesaf yw fod Prsemyzl yn lie pwysig fel Cyffordd (Junction) Rheilffyrdd. Mae rheilffyrdd yn chwareu rhan bwysig yn y Rhyfel. Ar hyd-ddynt y cludir cyfarpar rhyfel o bob math, ac adgyf- nerthion i'r byddinoedd. Un o amcanion mawr cyntaf ymosodydd mcwn rhyfel yw, j os medr, sicrhau meddiant o'r rheilffyrdd, < yn y He cyntaf er hwyhisdod iddo ef, ac yn yr ail Ie er mwyn anhwyluso symudiad- au ei elyn. Dyma bwysigrwydd Prsemyzl Ffolineb hiasai cei4o lleiafu pwysig- rwydd y fuddugoliaet'h hon i Germani, na'r golled i Rwsia—ac i ninau mcwn j canlyniad—yn Prsemyzl. Ar yr un pryd mae yn bosibl gosod gormod pwys a gwerth ar y fuddugoliaeth i'r Germaniaid, —a dyna efallai ein pcrygl ni yn y wlad yma wrth gono'r ddwy naith bwysig a nodwvd uchod. Mae pwysigrwydd pendant y fuddugol- iaeth ynddi ei hun yii ddiamheu yn fawr, aco bosibl yniawr iawn eithrnidcym- aint yw ei phwysigrwydd cymharol yn ei d'danwad ar swrs v Rhyfel. Cymerwn t 1. ENILL Y DREF GAEROG.—Gwir i'r Germaniaid enill y drei yn ol mewn llai o wythnosau nag a gymerodd Rwsia o 6soedd i'w gorchivgu. Ond yr oedd ymosodiad Rwsia ar hyd y chwe mis y bu vn gwarchae Prsemyzl wedi difetha muriau amddiffynol a chaerfeydd cedyrn y dref, ac mewn canlyniad yr oedd y dref, pan ymosododd Germani arm, yn haws i'w hemll nag ydoedd pan ymosododd Rwsia ami. Yr oedd ei cholli yn fwy o goUed i Awstria pan gymerwyd hi gan Rwsia nag yw y gelled i Rwsia o'i chymer-¡ yd yn awr gan Germani, am y rheswm fod Rwsia wedi amgylchynu'r ddinas o bob tu, wcdi tori cysylltiad y fyddin oedd ynddi a.'r byddinoedd Awstriaidd y tu allan, ac wedi cymeryd 130,000 o garcharorion pan ildiwyd y ddinas iddynt. Eithr md Mly yn awr. Nid oedd byddin Rwsia wedi cael ei chau yn Prsemyxl ni chym- erwvd hwynt yn garcharorion ni rwystr- wyd hwynt i barhau cu cysyUtiad a by-Hinoedd eraill Rwsia o'r tu allan. '2. ENILL Y GYFFORDD.—Nid yw yr enill o'r Gyffordd Rheilffyrdd ychwaith yn gymaint i Germani ag ydoedd i Rwsia. a hyny am ddau reswm. Yn y n- cyntaf yr oedd enill Prsemyzl i Rwsia yn tori y cysyHtiad rheilffordd rhwng Awstria a Germani yn y cyfeiriad hwnw jtid yw enill Prsemyzl yn tori cysylltiadau < byddin Rwsia a'u gwlad eu hunain tu oil iddynt. Yn nesaf, yr oedd Rwsia a'i bryd ar gario ei byddinoedd ymlaen i Awstria, ac yr oedd meddianu Prsemyzl yn hanfodol iddi at hyny eithr nid yw ym mryd Germani gario ei byddinoedd hithau ymlaen i Rwsia yn y cyfeiriad hwn. Y cwbl felly a enilla Germani drwy gwymp Prsemyzl fel Cyffordd yw, yn gyntaf, adsefydlu cysylltiad rheilffordd rhwng parthau de-ddwyrain Awstria a Germani drwy Cracow, ac, mewn canlyn- iad, yn ei gwneud yn angenrheidiol i Rwsia adfeddianu Prsemyzl etc cyn y gall hi gael ffordd rydd a hwylus i gludo ei byddin a'i chyfarpar pan yn ail ymosod ar Awstria a bygwth Cracow. DYLANWAD CWYMP PRSEMYZL AR CWRS II Y RHYFEL. < Egyr hyn i ni eto ddylanwad cwymp Prsemyzl ar gwrs dyfodol y Rhyfel. Rhan o'r moddion i gyrhaedd amcan mwy oedd enill Prsemyzl i Germani. Yr amcan mwy oedd, yn y He cyntaf, ddych- rynu Rwmania rhag ymuno a Rwsia, ac yn yr ail Ie difodi Byddin Rwsia am y tro fel nas gallai hi gymeryd rhan bwysig I am beth amser etc yn yr ymosodiad ar Germani. Fel y dywedwyd eisoes mcwn ysgrifau blaenorol—ac nis gellir gwasgu hwn ormod adref—amcan mwyaf pwysig Germani yn yr ymosodiad ofnadwy yn Galicia ym mis Mat oedd tynu colyn Rwsia, gwneud y cymndir dwyreiniol rhwng Awstro- Germani a Rwsia yn ymarferol rydd rhag perygl oddiwrth Fyddin Rwsia am yspaid o amser—yspaid digon hir i alluogi'r Caisar i symud y fyddin fawr o ddwy i dair miliwn o wyr sydd ganddo yno, tua'r gorllewin a'r de i ymosod gyda chyffelyb rym anwrthwynebol yn erbyn Prydain a Ffrainc, ac Itali. Pe y llwyddasai i wneuthur hyny trwy gwymp Prsemyzl, buasai wedi dylanwadu ar, ac o bosibl wedi cyfnewid, holl gwrs dyfodol y Rhyfel. Eithr nid yw wedi llwyddo yn yr amcan hwnw, ac nid yw ar hyn o bryd yn ym- ddangos yn debyg y gwna. Pe bae wedi gallu tori drwy ganol Byddin Rwsia, eu rhanu yn ddwy, ac yna ymosod ar bob j un o'r ddau haner yn eu tro nes eu gwas- garu a'u difodi fel byddinoedd, yna cyrhaeddasai ei amcan, a gallai yn ddiogel droi cefn ar Rwsia a rhuthro yn ol i Ffrainc yn yr ymwybyddiaeth sicr na fedrai Rwsia wneud nemawr niwed iddo am rai wythnosau o leiai. Ond yn lie tori, plygu yn ol a wnaeth Byddin Rwsia o'i flaen. Mae'r Fyddin Rwsiaidd eto mewnbod, ac yn parhau yn berygl byg- ythiol i Fyddin Germani y munud cyntaf I y gwanheir hono drwy symud llawer o'i milwyr o Galicia tua Firainc neu Itali. Felly, er fod enill Prsemyzl yn fuddugol- iaeth fawr i Germani, ac yn polled fawr i Rwsia—ac i ninau—eto i gyd buddugol- iaeth hanfodol leal a thros amser yn unig yw, ac nas gall ei dylanwad ar gwrs dyfodol y Rhyfel fod agos cymaint ag yw ei gwerth i Germani ar y foment. Os metha Germani ynte, ddifodi nerth Rwsia yn awr, vna bvdd ei fuddugoliaeth yn Prsemyzl wedi costio yh rhy ddrud iddo. Mac v pum wythnos brwydro derfynodd yn nghwymp Prsemyzl wedi costio i'r Caisar 600,000 o wyr. Gwas- traffodd yn y pum' wythnos hyn iwy o gyfarpar rhyfel mewn shels yn unig nag a ddeinyddid mewn chwe mis o warchae mynodd moedd o gyflegrau mawrion newydd at yr ymgyrch hwn-dywedir fod 3,000 o gyflegrau mawr yn tamo yr un dydd ganddo. O'u defnyddio fel yr arferir yn gyffredin mewn rhyiel, sei am ddwy awr neu dair bob dydd, parhaent yn ddefnyddiol am chwe mis. Ond maent ymron oil wedi eu difetha o iewn pum wythnos oherwydd y draul arnynt drwy danio ymron yn barhaus bob dydd. Ymdrech gawraidd, na welodd y byd erioed mo'i gyffelyb, ydoedd ymgyrch Germani yn Galicia ac yn erbyn PrsemyzL Etc i gyd ymdrech ofer a fydd os na tedr wnetid mwy, llawer mwy, nag a wnaeth hyd yma i wanhau gallu Rwsia. LLE A CWAtTH RWMANIA. Dywedwyd eisoes mai dychrynu Rwm- ania oedd un o amcanion Germani yn y rhyfelgyrch yn Galicia. Os edrychir ar y map, gwelir fod Rwmania yn'nimo a Rwsia ar y gogledd-ddwyrain; yn mnio ag Awstria ar y gogledd-brllewin fed Bukowina (sy'n perthyn i Awstria) yn gorwedd rhwng Rwmania a Galicia, ac yn agor i Hungari tua'r Gorllewin fod Rwmania yn ffmio a Bwlgaria tua'r De, ac a Servia tua'r Gorllewin. Yr ochr draw mae Servia yn ei thro yn fnnio a Bosnia, ac ar y Gogledd a Hungari, ac ar y Gorllewin a Montenegro, sy'n cyr- haedd hyd lannau Mor yr Adriatic. Haner can' milltir o for sydd o Montenegro i Itali. Mae Itali, Montenegro, a Servia. yn llinell cvsvUtiedig a'u gilydd, yn ymladd yn erbyn Awstria. Rwmania yn unig a saif rhyngddynt a Rwsia. Pe y ceid Rwmania i uno a Rwsia, yna byddai cadwen o deyrnasoedd yn cyrhaedd o Brydain, drwy Firainc; ac Itali, Monte- negro, Servia, Rwmania, a Rwsia. yn gylch o elynion o gwmpas Awstria a Germani. Ar hyn o bryd nid yw'r cylch yn gyflawn am nad yw Rwmania etc wedi ymuno a ni. Disgwylir y gwna cyn diwedd y mis yma. Ei rhwystro i wneud hyny drwy ei dychrynu oedd un o amcan- ion Germani yn ymosod ar Rwsia yn Galicia. Yn awr mae yn haniodol i fywyd Rwmania, os ymuna yn y Rhyiel, fod Byddin Rwsia yn fyw, yn gryf, ac yn cydio law yn Haw a Byddin Rwmania. Os amgen, os medr Germani ymwthio rhwng Byddin Rwsia a Byddin Rwmania, gyrir yr olaf i'r wal ac i ddinystr. Cysylitu ei Byddin ag eiddo Rwmania oedd un o amcanion Rwsia vn ymosod ar Awstna. drwy Bukowina (fel yr eglurwyd mcwn ysgrif f!aenorol). Mac dwv rheilfiordd bwysig yn rhedeg drwy Galicia i Bukowina ac ymlaen 1 Rwmania. Dwy Gyffordd (Junction) ar un o'r llinellau hyn yw Prsemyxl a Stry,i,-a, dvwedir icd v ddwy dref yn awr ymmeddiant Germani. Rhed V mnell arall vn fwy i'r dwyrain, yn nes (Rwsia, drwy Lemberg. Heb eniH Lemberg hcfyd ni fydd enill Prsemvxl yn ddigon i alluogl Germani i rwystro Rwsia i symud ei bydd- inoedd i ymgysylitu a Rwmania.