Teitl Casgliad: Seren Cymru

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 6 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
8 erthygl ar y dudalen hon
P ARIlA TI BRWYDR Y GLANNAU

P ARIlA TI BRWYDR Y GLANNAU BRWYDRAU'R AWYR. PA BETH I'W DDISGWYL YN Y "DWYRAIX. A DES HEDDWCH? Yn y Seren yr wythnos ddiweddaf eglurwyd beth ydyw Brwydr y Glan- nau,' a'r mocld yr adnewyddwyd hig-er Ypres ddydd lau, Medi 20fed. Bu ym- ladd cyndyn yn yr un lie ar hyd yr wythnos ddiweddaf, a dydd Mawrth tarawodd Syr Douglas Haig ergyd mawrarall yn yr un mall.

PARHAU BRWYDR Y GLANNAU

PARHAU BRWYDR Y GLANNAU. oedd yr ergycl yr wythnos ddiwedd at fel yr un yr wythnos cyitt. Geilir dweyd yn Hythreiinol mai ar y Bryniau yr ymiaddwyd Brwydr Glann y Mor, er focl y Bryniau lynny fiiltiroedd lawer o ffordd oddiwrth y traeth. Bydd gair byrx o adoiygiad yn gym- orth i ddeaii pa fodd y saif pethau hecldyw, a pha beth a eliir ei dds- gwyi vfory. Eglurwydeisoes ma, isol- y n dir gwlyb yw ilawer o'r tir yn PI-aii- clers. Cymharoi fy chain yw y bryniau -nid. yw'r ucbaf o'r rhai lie bu'r brwydro y pythefnos diweddaf ond prin 30Œtroedfedd yn uwch na glann y mor. Ond golyga'r 300 'troedfedd y, iii,o:r. O?i-i-c! 'in oo n hynny dri pheth pwysig, sef 1. Daear sych yn lie cors yr xscidn. :2. Goiwg dros eangcler y wlado bob tu. 8. Cychwynfan ffafriol i ymosodiad. Golyga y cyiitaf o'r tri hyn gysut i'n bechgyn as rhaid iddynt wersyilu yno dros y gaeaf; golyga" yr ail y byddwn mewn gwell mantais i ganfod symudiadau a deal! anioanion y gelyn; golyga y trydydd y gallwn ddewis ein hamser i ymosod arno etc. ,"I Nid cos neb y n sylweddoii g worth y G orm,aii i a i d pethau hyn yn fwy, lia'r Germaniaid eu hunain. Ddwy. flynedd a hanei yn ol, ym inis Ebnill, 1915, bji brwy- dro mor gaied ,'a chyndyn am y bryn- iau hyn a'r hyn gymerodd 1e pyth- efnOfj diweddaf. Y ■ Germaniaid oedd yn ymosod y pryd hwlin Nv, a niniiau yn ceisio eu gwrthsefyll, ond yn g-br- fod iidio. Nid üe-s iodid lath en ysgw-ar o MthDau a chopaau y bryniau hyn na frwydrwyd âgwaed dewrion y ddwy wlad, Germani ;a Phrydain. Colli wnaethom yn buotn o dan anfanteision mawr, amiwg, ac ofnadwy .byth wedyn. Eniliaisom y tir yn, ol ym Medi 1917—ac yn awr y Germaniaid sydd o dan yr unrhyw anfanteision. Moir bwysig yr ystyria awdurdodau milwroi Germani y, 'bryn- iau hyn fel y rhoddwyd gorchyniyn pendant ganddynt bythefnos yn ol y rhaid ennili y bryndir ya oloostied a gostio.' Mae'r gost i'f celyn o geisio caei y tir yn ol wedi, bod: jn fawr, ond er tain yn ddrud am dano ni chafodd y tir yn 01. Erys yn ein meddiant ni ar waethaf h,olt ymdrech y gelyn.

I IV nnAU YMOSOD IAD1

"V nnAU YMOSOD IAD1. Geilir desgniflo Brwydrau'r Glanau YilT mis Medi fei dau ymosodiad mawr, y naiti yn deehreu dydd lau, Medi 20, a'r Hall y dydd Mawrth caiilynol, Medi 25. Estynai hyd Ilinell y. frwydr g-Yl1- taf ryw wyth milItir 'benbwygilydd; I treiddiwyd, ar gyfartaiedd, am fiiltirj gyfall i safle'r gé-lyn ar hyd y ilinell hon. Yn yrail frwydr, yr wythnos dcHweddaf yr oedd y Ilinell yn ferach, yh mesur chwe miUtir 0 r nail I ben i'r llall,, a threiddiwyd prin dri c'nwaiter miiltir i mewn i saie'r gelyn. Fie!y, yn ol nmsuriad arwysebedcl tir: ni emilwyd ond mdltii. a, thii chwai-ter o div oddiar y gslyn wedir hoil invydro yn y .dd,Ll y,i-ti,o,siodiad. Olid fei y danghoswyd uchod miiltir a lhri, clnvarter pwyisig anarfaroi Jrd- ynt üstiodd yn ddrud ofnadwy i'r gelyn. Cyfrifir Sod 150,000 o. Ger- niayifiid wedi caei eu lladd, neu eu elwyfo, neu eu cymeryd yn garcharor- 1,0. yno o fewn y pythefnos diweddaf. Pa beth a oiyga 150,000 o ddynion? Dy^dwyd mai chwe miiltir oedd hyd Uiinell y frwydr ildiweddaf. Pe oesglid yr 150,000 iailwr a gollwyd gan y geiyn yn y brwydro hyn, at eu gil- .cW, a phe y'u gosodid i orwedd ar y ddacar yn rhesi, traed y naill wrth ben y Hall, buasai yno ddbol rhe,sal hugain (30) o gyrff, a, phob rhes j'n chwe milltir o hyd! Ycliydig ddyddiau cyn dechreu'r gy.u- taf o'r ddwy frwydr, yr oedd y Maes- lywydd wedi danfon a dan ort'hymyn caleth i'w gadfridogion arbed hyd oedd yn boisibl fywyda.u y milwyr. Atiae dynion, obe fe, yn ID,ynBcl ,yn brin iawn yn "Germani, peidiwch a gwa.s- traffu bywyd cymaint ag un o honynt os oes modd peidio. Ac eto gv/astraff- wyd 150,000 o honynt yn hoiiol ofer yn yr ymdrech i ddal neu adennlfl y bryndir hwn ger Ypres. We!d,i'.r ergyd cyntaf, lac eneiliad gorfodol y German- iaid, Ciasgiodd y, Miaesly wydd bob mil- wr a fedrai gael o bob mail cyfagos yn y gobaith y medrent naill ai adennill y, tir a gollwyd, neu o leiaf atal tonn Jlanw buddugoliaeth Prydain rhag y>gubo ymiaen ymhellach. Meth- odd. Methodd adenniil v tir a ,.goll- asid. Methodd rwystro Byddin Prycl- ain i symud ymiaen. j .a.ini 'isym,-Licl ym-limn.

IHERG A CHAM A NAID I

HERG, A CHAM, A NAID. Bydd beclxgynnos yn hoff o chwarae 'here a. chain a naid.' Yn yr here' croesant ddarn go fawr o dir, ychydig yn Hai yn y cam,' ond yn y 'naid' gwnant wirhydri. Felly Byddin P.ryd- ain. Mae iar el chwa,r,a)e. Cytii- erodd filltir o dir yn yr here' byth- efnos yn 01; tri chwarter miiltir yn y 'earn' yr wythnots ddiAveddaf; disgwyl i am y "naid' fiawr yr ,ydym iii-a. Ir gelyn—yn awr. Mae dull io, nod y brwydro wedi newid i Taddau pell yn ddiweddar. Nicl oes bellach nnrhyw ymguis i 'dori trwodd fel ag a welwyd gynt. Gos- [ ,odir nod tlerfynol a phendant o fiaen ein Byddin pan yn ymosod. Nodi man neu bwynt neilltuol i bob adran 0'1 Fyddin i'w gyrraedd. Disgwyiir iddynt gyrraedd y nod hwnnw o fewn amser penodedig. Ond wedi cyrratedd yno rhaid peidio Isymud ymheiiach ymiaen hyd yn oed os bydd y, gefyn ai' ffo o'u biaen. Wedi cyrraedd y nod a osodwyd iddynt, diogelu eu safle yn y fan honno yw eu dyledswydd, ac nid erlyn ar 61 y. g'elyn fo ar ffo.

PA FOOD YBRWYDRIR I

PA FOOD Y'BRWYDRIR. I G we! in Id ])awl) yn y wlad yma y mihvyr yn cael eu drilio, a'u dysgu i fartsio, ac i siaethu, ac i daflu boms. O,ii,cl ar y Cyfandir dysgir hwynt o flaen pob brwydr bwysig pa fodd i yrnladd ac ionnil1 y, frwydr honno--ac y mae rhag or rliwng bxwydr a bnvydr fel iag y sydd rhwng ,s,erell a seren. Canys nid yw pob brwydr tti-t- rhyw frwydr. Mae arwynebedd lac an- hawsterau y tir, a natur yr amddiifyn- feydd y rhaid eu henniil, yn gwahari- iaethiii y nail! frwydr oddiwrth yllall. Cynheiir felly 'rehearsal' yn ei holl fanylion o bob brwydr bwysig cyn ei hymiadd. Bydd ein hawyrenwyr; wedi tynnu cannoedd o ffotograffs o'r tir, o'r amddiffynfeydd, o ffosydd a chatrodau y gelyn. Bydd staff o wyt medrus yn gosod y. ffotograffs hyn wrth ev. giiydd, a,c yn tynu map cyw- rain o'r maes y bwriedir ei feddianu. Yna. gwneir model o'r maes, neu o r rhan o'r maes JI disgwyiir i adran o'r I Fyddin ei ennili. Tybier fod y Welsh Fusiliers i fod i ymosod ar ran neill- duol o'r miaqs. Parotoer 'model' a.r raddfa fawr, o'r maes hwnnw ar ganol oae. Yn y mooel hwnnw gwelir spa le y Imiae y tir gwastad, y tir gwlyb, y tir sych, y, nant, yr afon, y bont, y graig, y boos pils, y ffosydd, nyth ddirgel y guns,—mewn gair dar km cywir a model cyflawn o'r tir y rhaid ei deithio a'i ennili. Cymerir swyddoigion y gatrawd i weld, ac as- tudio, a dysgu y trnodellnvlljY,11 ofaius. Pan ant i'r frwydr, -er na jbu trüed iddynt erioed o'r blaen ar y tir hwnw, gwyddant bopeth 'am dano fel pe baent wedi byw yno erioed. Dyna y rhagbarotoad at y frwydr. Pan" ddaw'r amser i ymosod bydd lien o 'dan, üawod: o shels, oddiwrth ein magnelau ni yn disgyn yn barhaus rhyngddynt 13,'1' gelyn. Du ol i'r lien dan lion mae dinas noddfa a diogel- weh i'n miil\yyr ni; ni all y gelyn eu cyrraedd. O'r tu blaen i'i' lien mae uffern i'r gelyn, dinystr, briaw, ych- ryn, angeu, pa Ie 'bynnag y syrth y gawod. Symuda'r lien .ymiaen os-am i giam, a theithia. ein Byddin ninnau o'r tu ol i'r lien am a cham gyda hitharti. Dyna ein hochr ni. Beth lam drefn- iad-au'r gelyn? Gwyr efe yn dda beth yw ein cynilun ni o ymladd, a darpara ar ei gyfer. Gesyd griwiau y geliir ymddi'byijnu ariiynt yn y 'boos .pils ymhob rhan o'r miaes, gydia gorchymyn caetli i dda.1 eu tir yno hyd farw. Ni clieidw end ychydig o wyr yn y ffos- ydd biaenaf, gan y gwyir efe ychwelir y rhai hynny yn falurion. Ceidw ad- gyfnerthian cryfion yn barod y tu oJ i'r ffosydd fel y gallont ruthro a,r ein bechg-yn ni can gyntedag y cyfyd y lien dan. Cyfrifa y bydd y criwiau yn y boesis pils,' a'r shels a danir aT ein Ilinell gan ei f,,io-ri,Ia,Li of,,w,edi difa llawer ar nerth ein Ilinell, ac y bydd ein mil wyr wedi diffygio, gan y daith a'r ymladd erbyn cyrraedd o honynt y nod a osodwyd iddynt. Yna daw y gwxthymosodiad, y 'coun- ter attack gan y, gelyn. Ehuthrant yn liengoecld cryfion, yn ffres wedi hir orffAvys yn He yn ddiffygiol gan hir ymladd. Pe medrai y rhai hyn oyr- roodclhycl lat. linen blaen ein Byddin ni, cyfyng a, t'uasai ar ein 'bechgyn. Ond alllaml y llwyddant. Dyna lie daw ein hawV11',euwvr i help Haw vn e i n hawyrenwyr i roa h^p llaw yn y fuisnes. O'r entrych fry gwyliant a Hygad bar cud lioll s mudiadau vzelvii. Pan welant wrth ymosodiad ar gymer- yd He, hysbysant, drwy arwyddion, i'n magnelwyr ni fiiltirioedd1 o bosibl o'r tu .01, y mann ar y map lie mae cat- rod au y gielyn yn ymgasglu, a'rllwybr fyddant yn deitbio. Mewn can!yiiiad bydd shels ein magnelau ni yn disgyn ynghanrol y catrodau cyn cyehwyn 6 honynt i'w taitli,a, bydd pob cam' or rlaith yn golygu rliodio glyn eysgod angau i'r ymosodwyr. Ysgubwyxl yr wythnos ddiweddaf gatrawd ar ol gat- rawd o'r jgelyn i ddifancoil cyn cyr- raedd ohonynt o fewn cyrraedd bwiei o feifllein bechgyn ni. Mewn un amgylchiad gwnaeth y Germaniaid ddeg o wrthyinosodiadau ar yr unrhan o'n Ilinell ni--ga;n golli bob tro a methu cyrraedd o fewn hyd braich i'n ilinell ni. Parhawyd gwrthymoisodiad- iiinell ii i P?ar h a,w y au ffyrnig ond ofer hyn drwv'r dydd Mercher, Medi 26ain, gyda choilerlion ofnadwy i'r .gelyn. Eithr na thy bier fod ein milwyr ni yn cruel mynoU vai 'ddiaaiaf neu yn ddi- wrthwynebiad. Nodwyd pentref Zonne- beke fel iiod i un adran i'w gyrraedd, i'w ennili, ac i'w gadw. Yr oedd y geiyn wedi gwneud pob rhagbarotoad. Buwyd yn ymladd yno lawlaw a'r gelyn o ddeg o'r gioch y bore tan bump o'r g!oeh p.rynhawn yn ddibaid a dior- ffwys, ynghan-ol heol yi ._pentref, yn y tai, yuihobmian. Dyna frwydro lieu ffasiwn. Brwydro ffasiwn newydd a gaiwyd i ennili y "hocsis pils. Dih,alioa yrhai hyn yn gymharol ddianaf oddiwrth y oawo-dydd tan sy'n .difa po'b aimddiff- ynfa iarall. Yr/unig ffordd i'w henill yw trwy daflu boms i mewn drwy'r tyilau yn y niur lie gwelir trwyn machine gun yn gwthio ailan. Nid bob amser yr ufuddhaodd y criwda.u hyn i'r gorchymyn i ddal y, lie hyd faxw. Adroddir am; un swyddog ieu- anc, glaslanc, ugain oed a dau filwr Prydeinig gydag ef yn enniil un o'r tyrrau cedyrn hyn gan gymeryd yno bump ar hugain o gaxchai;orion. Darfu i filwr arall gymeryd triarddeg o' gelyn yn gaxcharorion. MleWll run cwrr o'r maes yr oedd twr cadarn iawtn a ehxi w mawr ynddo. Pan alwyd arnynt i iklio daeth ,un swyddog a luinner y milwyr allan gan roi eu hunain i fyny yn gareharorion, tra y gwrthod- odd y gweddill o'r cri w ddod allan nac ildio. ''Ymosodwyd o'r newydd, ond dal eu tir yr oedd y dewrion oddi fewn. Methwyd taflu bom i mewn, ond o'r diwedd dringodd: un on milwy-r ni i men y twr lie y eafodd fath o ffenestr yn y to, a thaflodcl ei bom i mewn drwy honno gan chwalu'r lie oddimewn. Cafwyd yno ddeuddeg wedi cael eu lladd. Ildiodd y lleill. Cym- erai digwyddiadau cyffelyb le ymhob rhan o'r maes.. <

BRWYDRAUlR AWYR AR MOR

BRWYDRAUlR AWYR A'R MOR. Yr fydym nnwaith etc tvn d-echreu ei ael yr oruchafila,eth ar y gelyn yu vr awvr atC 0 id a 11 y mor. Priodolir rhan fawr o'n buddugo!iael h ym mrwydrau'r .pytli efnos diweddaf i waith ein hawyren- wyr. Eglurwyd uchod y cymorth a roisant i'n magnelwyr ni yn y frwyclr. Ond ar wlahal1 i liynny gwiiaethant eu hunain lawer i isierhati buddugol- iaeth. Cyn, ac yn, ystod, y frwydr ehedent y tu ol i linell ,y (melyn oaiii daflu boms ar y' .rheilflyrdd, a"r f-Ky.rddL a'r pontydd dros y xliai y teithiai ad- gyfnerthion y gelyn tua'r frwydr, gan dclyrysu felly. ,'eu cynHuniau. Yn aiuf ymosodai un dyn o'r awyr ar fataliwn gyfan o'r geiyn gan eu gwasgaru a'u gyrru ar ffo a than ei machine gun. Felly hefyd ar, ac o dan, y mor. Gwelwyd yr wythnosau diweddaf lei- had amiwg yn nifer y llongau a sudd- wyd g'an y -submarines. Hawiia awdur- dodau ein llynges yn awr ein hodyn cael y trechaf ar y submaryios. Yra- ddengys fod dwy ddyfais yn ca.e! en defnyddio gennym, y, i o-adw ein llongau masnach ni o ohvo- Y gelyn. a'r Hall i'll hysbysu ni o bresenoldeb submarinepaiIna ho yn v golwg c Bo.C.3 mwg' yw y cynta.f drwy yr hwn: y geiil Hong yr ymosodir arni gan submarine, aingylchu ei hun a lien o fwg tew.. Ehaid i'r neb fo'n tanio torpedo neu fagnel gael gweld- y nod y bo 11 saethu :ato cyn y geiH fod yn sicr o i daro. Pan cldaw submarine i'r golwg defnyddir ,.y bocs niwg. Am- gylchir y llong fo'n ceisio dianc a chwmwi mawr 0 fwg tew. Gwyr y, submarine fod ei Yisglyfaeth rhywie yn y mwg, ona gall danio torpedo ar 01 torpedo a she1 ar 6!. shel heb gvrxaedd o honynt y nod. Y cld y f-ais arall yw y meicroffon, neu o'i gyfieithu y ';sain chwyddyr.' Peir- iant yrdyw hwn :sy'll chwyddo pob sain. Pan fo submarine o'r golwg o dan y dwfr, ac yn symud, eynhyroha swn er na chlywir y swn hwnnw gan yo-lust ddynol. Ond lie met ha dust y ° dyn fe glyw clust y meioroffon; chwydda bwnnw y swn fel y clywo dust yd vn Mor gywmin yw fel y géHir ,.ydvn ymha gyfeiriad la pha. mor bell y mae y gelyn anwefedig. Os maillong mas., nach a i c!yw, hwyUa. oddiwrth y swn? os mai Hong arfog a'i clyw, brysia at y .s inia-i !to-ii-o- ;arfo,(), ia,l clvw, b,rysi,aat y SWR ia dyii,a dcliw?odd a.. r y sti b »

PAHAM NA RWYSTRIR AWYRENNAUiR GELYN

PAHAM NA RWYSTRIR AWYREN- NAU'iR GELYN. Cwestiwn a ofynir yn ami yw Pa- ham na rwystrir Zepelins ac awyren- nau'r igelyn i gyrraedd ein giannau? Gwuaed ■ nifer o ymosodiadau o'r awyr ar Loegr yr wythnos ddiweddaf eto. Bwriwyd tan o'r awyr ar ddinas LIun- dain. Ond er fod Paris, .prif ddinas Ffiamc lawer la-wa yn nes i dir y geiyn nag ydyw Liundain, dihanga Paris rhag y pia traydioddefa LIun- dain. PahainP ■Yn y Seren' yr wythnos ddiweddaf eglurwyd y pellter y rhaid i awyr- ennau'r gelyn ei deithio er cyxraedd yma, ia danghoswyd -pah-am y mae Cymxu hyd yn hyn yn rhycld oddiwrtli yr ymweliadau liyn. Eithr 11a jmffrost- iwn, canys yr wythnos ddiweddaf ehed- odd awyr&nnwr o'r Eidal i Loegr, pellter o rhwng 700 ac 800 miiltir, heb ddisgyn i orffwys ar y daith. Pe medrai awyrennau Germani wneud hynny gailent ehedeg dros Fanceinion a LqrpwJ, difetha Caarnarfoii, difodi Caerdydd, a bwrw tan ax Lundain, oil ar yr uli 'dqith. Felly nidmewn pellter yn unig y mae ein diogeiweh. Y rheswni pahamy mae Paris yn cael Honydd yw -fod Byddin Ffrainc yn sefyll rhwng tir y gelyn a'r brif ddinas. Ehaid i awyren- nau r Germaniaid ehedag uwchebn gwersyil Byddin Ffrainc wrth fyned a dychweiyd- pan ymosodant ax Paris. Nicl oes dim ond y mor rhyngddynt a giannau Prydain gan fod arfordir Belgium: yn eu meddiant. Pe y medd- iannem hi lannau Belgium, lild yn unig buasai gan y, geiyn fwy o ffordd i'w deithio cyn cyrra,edd jma^ ond buasai rhaid lddo w^ynebu holl. berygl ymosodiad o'r ddaear ac o'r awyr wrth groesi uwchben ein .gwersyil. 0

PA BETH IW DDISGWYL

PA BETH I'W DDISGWYL. Os oes go el i'.w roi air axw yddion symiudiadau a pharatoadau mliwrol giellir baruii fod amseroedd end o'n blaen yn y dyfodol a gos. Gellix dis- g'wyi gweled pethau mawrion yn cym- erycf He ynihob rhan o'r maes. Nodir A OES HEDDWCH. Atebodd y Caisar, yr wythnos ddi- weddaf gylchlythyr heddweh y Pab. Phariseaeth a rhag-xith noethyw llyth- yr y Caisar; y diafol yn ymxithio ar ffurf iangel y goleuni yn caru feeddweh, ond yn trelnu rhyfel: Ni cheir hedd- wch gan y Caisar fydd yn werth ei gael ne3 y deio yn ddiwedd byd arno.