Teitl Casgliad: Herald of Wales

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 12 Nesaf Olaf
Full Screen
15 erthygl ar y dudalen hon
UN HIAITH EIN GWLAD AN CENEDL

UN HIAITH, EIN GWLAD A'N CENEDL. (CAN V AWSTIN.") Heb ddiystyru na cholii golvrg ar yr hyn y mae pob rhan o Brydain Jfawr—o'r Wyddfa i'r Himalayas—yn ei wneud dros iaith, gwlad, a. chenedl yn y rhyiel, y mae lie gennym fel Cymry i deimlo boddlon- Iwydd neiiltluol am v lie blavnllaw sydd wedi ei ennill a'i gydnabod gan fedbion mynyddoedd moelion Gwalia yn ngorch- wylion pwyalcaf y cyfwng. Deallwn fod yr ymrestru, er gwaethaf ymyraeth crach- fcirniaid bvrbwyil, wedi profi, ar y cyfan, yn fwy Uwyddiannus ym nihlith. y genedl Gymreig nag ym mhlith unrhyw genedl arall yn yr Ymerodraeth, yn ol cyfartaledd ilrif y boblogae^h. -N.id ydym am ym- ffrodtio fod mwy o wrhydri wedi ei ddangos gan Gymry na chan ereill ar faes y gad, ond y mae yr hen ysbryd rhyfelgar a nod weddai y genedl wedi fflacliio allan yng ngwyneb gelyn trahalls, dichellgar, aarocanai ddarostwng cyfandir ac ynys- oedd i gaethwasanaeth fel yr hyn y gwel- wyd ei flaenffrwvth vn Belgium. Nid yn unig ym mhlith rhengau'r mil- •wyr ac yng nghloddfeydd saothu Ffrainc y mae yr ysbryd gwladgaroi yn cael ei anddangos. Gwelir ef hefyd ym mhender- fyniad bechgyn—ie, a m-erched- ed'n gwlad i hyrwyddo, mor belled ag y- byddo model, pob mudiad a phob gorchwvl sydd a thuedd ac amcan i ddal i fvnv frpicliiau yr awdurdodau er mwyn aicrhau buddu-, goliaeth ar yr Ellmynwyr ffroenuchel a'u swyddogion gwaedlyd a'u Ymheravrdwr ynfyd. >1.< Gwir fod Lloegr a'r Alban a'r Iwerddon wedi profi gwerth undeb a chydweithred- iad rhwng pleidiau a'u gilydd, ond erbyn hyn, nid wyf yn meddwl y gellir dweyd fod cymaint o nerth gwihio tuag at Iwyddiant yn deilliaw o galon a phen a braich unrhyw ran o'r Ymerodraeth ag sydd o Gvmrn. A chyda pfrob dyledus banck i bawl) sydd yn cydweithio ym Mhrydadn a thros ein hochr ni, teimlwn yn falch, fel cenedl, o'r anrhvdedd. Gan mai defnyddiau i borthi cyflegrau ydyw angen pennaf yr. ymgyrch, da gennym weled fod Cymru fee ban yn prysrur baratoi i wneud ei rhan yn y cyfeiriad hwn, ac yn ol pob tebygolrwydd bydd gwerithfeydd, dan reoleiddiad swydd- ogaon y Llywodraeth, yn fuan iawn yn cadt eu cychwyn yn ardal Abertawe al yn agos i Gaerdydd. Gwnedr rhyw ddef- nyddiau at y pwrpas inewn gwedthfeydd dur a haiarn, ac, yr wyf yn credn. alcan. i gynortliw\->o y ffwrnesi a'r peiriannau eaoolog, a bydd cannoedd lawer o fech- gyn, ac yn ddigon posibl, o fercbed, yn troi eu dwylaw o lafurwaiith cyffredin dyddiau heddwch a thangnefedd i gyn- orthwyo mewn gwaitb anghynefin, end detfnyddiol, er mwyn eu gwlad a'u cenedl. Awn tuag i fyny, a sylwn mai CHTiiry- ydjtrt y pennaetbdaid, ac fel y mae y ewyddi nchaf yn cael eu lienwi ceir cymeradwyaeth o bob rhan o'r devrnas gyfunoL Taflodd Mr. Lloyd George i fyny ei swydd fel Cancghellor y Trysorlys er mwyn taflu ei hun yn hollol i'w orchwyl- ion newydd fel gweinidog y tan-belennau ffrwydrol. Nid pobl gyffrediii yn unig eydd yn ei edmygu am hynny, ond y mae arohesgobion a duciaid yn gweled mantais yn nhan ysol ei areithiau a nerth treidd- dol ei wirioneddau erbyn hyn, ac yn cyboeddi eu barn yn groew. Y mae newyddiaduron a gwla

INEWYDDION LLEOL AI CHYFFREDINOL i

I NEWYDDION LLEOL AI CHYFFREDINOL. I BRYNAcaMMAN. Angkidd H Y Pia."—Na phrynhawn dydd lati thv. oddaf ni fu ei detach erioed. Prynhawn y gwisgai Meheiin wisgoedd ei ogoniaiit—eira ar ddrain, ac aur ar fanadl ag eithin, a'r tes hapnsed a'r adar ganent yn y llwyni. Etc dyma hrynhawri y gwel- wyd Heol Cwmgarw yn ei du; cerddai'r hen frodorion a'u plant yn araf, prudd- der ar bob wyneb, a dwyster ym mbob llygad. Hawdd cyfrif oLm hyn; dyma azigl,t,il,d Y Pia." annwyl. Dim ond prynha wn fel yma wllai y tro i gladdu un mor ddiwenwyn a'r Pia. do ie ddaeth Meliefin yn ei ddillad goreu i'r angladd. Golygai angladd Y Pia angladd, un a gynrychiolai yr hen ardal. Trindwl ei hen ardal oedd ei drindod vntau—storj, can, ac englyn. Ni rwystrai ei besweh ef i ddwpyd stori, er cymaint ei gy.studd daliai i ganu, ac er ei ddiffyg anal" yr oedd ganddo ddigon i fynd i gonglau ambell englyn. Rhamant oedd bvivyd iddo, canai ar randiroedd poen, ac ni chljrwai yn torn ar ei glust ond swn cyng- hanedd. Carnelian onide ofynodd— H Pnm mae Brynamman Cystal am gynal y gan? "— am y rheswm syml mai math ar ddynioh fel Y Pia goclwvd yma yn y blynydd- oedd cynt. Ar arch Y Pia" yr oedd aged .57," a threuliodd hanner ei oes rhwng ei gadair a'i fedd. Sonir heddyw am y niiloetld syrthiant yn y "front" -n feunvddiol; a'r Sul diweddaf syrtliio yn v front" wnaeth Y Pia yntau. Yn y rhyfel rhwng byw a marw bu'r "Pia" banner ei oes, ac er ei fynych glwyfo, er y colli cysgu a'r ch wysu. er yr ymdrech i chwythu, ni fwriodd ei arfau yn y rhyfel. Acltv.-yh or ei ffawd a'i f.vd ni chlywyd ef, ac fel pob milwr ifewr arosai a safai lie yr oedd y frwydr boethaf; ar ei gledd ni fu'r un gwaed, ond ei waed ei hun. Ei arfer ef oedd trin ei gledd, ac o honno dylifai alawon deufyd. Bellach collwyd ef ar y front," ond ma.e'r adgof am ei frwHirau yn ein dilyn. Rhowd y cledd o'r neilldu ar y Saboth, a pha ddydd mwy priodol i gyhoeddi heddwch ac etifeddu tangnefedd ? Ysgrifennodd hanes rai cannoedd o angladdau, heddyw rhaid ysgrifennu hahes ei aJigladd ef. Taflodd ei flode ar feddau yn ei H nodiadau," ac yn eu harogl c.a.i'r glú,yg a'r y:;bryd prudd eu balm. Oirfftae ani e.inparch i'r Pia," hawdded fyddai ixxldi ffordd i'r teimlad. Un o blant gobaith oe Dim i sychu dagrau hiraeth Y ri fy nu, nid oes i mi Ond fy ngluwlach gwyn a gobaith Am gael eto gwrdd a thi. Y galarwyr oeddynt: Mrs. Elizabeth Morgan (gweddw), David a Johnny Mor- gan (meibion), Maggie Morgan (merch), Mr. a Mrs. J. D. Morgans, Llandilo-road; Mr. a Mrs. J. Morgan, Pia, Cwnagarw- road; Mrs. Morgan, Pencrug House;' Misses Myfanv/y Morgan, Annie J. Mor- gan, Winifred Morgan, a Mr. Willie Morgan, Tregib; Mr. a Mrs. W. R. Wil- liams, Oak Villa; Mr. a Mrs. R. Rees, GlangTrine; Mr. a Mrs. W. Jones, Cwm- llynfell; ac ereill na cbefais eu henwau.

CWMAIVSIV5 AIS5

CWMAIVSIV5 AIS5. Blin gennym yr wythnos hon yw cof- nodi hanes marwolaeth amryw hen ffryndiau, Adnabyddus i bawb yn v cylcb- oedd oedd ilr. David Thomas. C/ifodd i'auteision addysg eithriadol, a byrriedid' ef yn feddyg. Giesyn hyn, olierwydd, heb amheuaeth, lei peiriannvdd byddai yn llwyddiant. Medeion. Nid Morgan Daniel, v tenoryddj swynol, yw efe, ond eefnder iddo. Y mae amrj-w o'n malwyr iemunc gart- ref, ac edrychant fel pe yn ca?l digon o fwyd ae a"r iach, a gwaith. Y luae torf o ieuainc Cwmamman ya Winchester erb¡'Íh hyn, ac yn eu pliih Mr. Willie Richards, Rdck House gyttfyrf" Anawdd. iawn cofio V rhestr y mae'n hen gyfaill wedi dringo iddo, ond gwn ei fod yn dringo i anrhydedd, ac fod iddo air. da sau v milwr c Yffredin-, a chan y swyddog- ion uchaf. JOHN JOES.

MINION AMANI

MINION AMAN. Llangyfarchwn yn galonnog Mr. Morgan Griffiths a chor Tirydaii ar eu buddugol- iaeth yn Llanfynydd y Sadwrn cyh y di- weddaf.- Eniilasanfc y wobr am y prii ddarn allan o chwech Or gorau, "af nid i-hywfath o gorau geir hyd lannau'r Tvwi ac yng nghiliau'r wlad. Cawsant gamol- iaeth ardderchog. Aelodau o'r cor enill- odd y wobr am y pedwarawd hefyd. Boed iddynt ddal ati bellach. Pwy a wyr na osodwyd eisoes seiliau y cor undebol hir ddisgwyliedig i lawr yn Nhirydail. Ciyw- som fod mynd rhyfedd ar y gerdd sydd yn son am "Y ddwy aeth ar goll gan grwydro 'mhell a gadael y gorlan glyd ar y ffordd adref. Dringed ardalwyr cerddgar Tirydail yn uwch eto. -!f.< Efeill o fectgyn y 1}^ ,sjrd<41-.yn.. teilyiMp}- caei eu Meistri Tom J. Evans, Willie Edwards, a Owen M. Hughes. Enillodd y tri wobrwyon o hi o dan Fwrdd' Addysg Caerfyrddin. G-lowyr ydynt, ac ym myd eu galwedigaeth y ccis- iant ragori. H Hwyl wynt i'w talentau" eto yn y dyfodol yw dymuniad boll ardal- wyr ghuinau'r Aman. Y Sadwm diweddaf, cynhaliodd carwyr cerdd ardal Garnswllt eu heisteddfod fawr. Tyirodd y bobl wrth y canoedd yno o bob cwr o'r wlad, á; chaed gwledd ym myd y cerodor'à'r hdrdddf^r nas ftiighofir yn hawdd: Eriillbdd. Coir. Bkteh-iia&ty- cadno y brif wobr gyda chamoliaeth uchel y beirniad. Llongyfarohwn h^n wron yr uclicldir a'i ffyddloniaid ar eu buddugol- iaeth, ac eiddunwTn anrhydedd mwy iddynt yn y dyfodol. Excelsior !t iddynt yli y dyfodul. Exeelsior!! Brwd yw ar-bri ypwyllgor sydd ynglyn a'r eieddfod fawreddog fwriedir ei chynnal yn Rhydaman, er danfon an- rhegion i'r milwyr, o'r ardal sydd yn •.•br,wydw>sdrosom. ar- fats .y-; gwaed, Trefnj. ;'wyct,r:hagltn 'ffNid:oo-. Q'iS:Ü' 'tbrydd-yr aritur allen yn llwyddiant trwyadl. Disgwylir i bawb drwy'r fro roi heJp .Ilaw- i fudiad mor! deilwng. Hysbysir am wahanol gystad- leuaethau'r wledd ar dudalenau'r Herald." Ymrodded cerddorion, adrodd- wyr, a beirdd yr ardaloedd ati i hogi eu harfau ar gyfer yr wyl. =X< Son am filwyr, deallwn fod nifer dda o'r hechÓ"Í1"hoyw sydd Vn -'p.r^swyiio twa^r. White.. House" ar fyddin. iCVn i'"f thyfel allyff- som, mt- am y chwildroad gwaedlyd oedd yn angen- rheidiol cyn delai'r byd i drefn. Dad- leuenfc y' dylasai bob gwerinwr ddwyn arfau, ft'u det'nyddio yn ddidrugaredd ar faw-rion y wlad. Eithr heddyw, mur- di-ii--r yw pob milwr < yn eu golwg, a Thywy'sog Ta-ii.-ri;efedd yw eu harwr weithion. "■ The way the wind blows we'll gÖ" yw eu heniyn poblogaidd yn awr. NliS ttift thtieddkii LlwMAfii y daefeh y' ^jTic-'ddlf weddar. Ma^ g\veithw\'r rbai o lofeydd yr ardal wedi credu y, dylid yrnuwv yr holl blfeidiaU er emull buddugoliaeth. Wele tnior ddaioiids ac hyfryd yw trigo o'r pleidiau ynghyd." Emyn farawiadol i'r pwvllgor gariu pan y cyfarfyddant nesaf fyddai" r Brenin yn y blaen, ninnau oil yn hy! Ni §aifA na dwr na than Jr 0 .ftaen. fatji.'atfog lu; Nid oes.un glowr dan v 4?'c6h""—- itch v lofa hen." # Deallw-n mai Mr. D. Davies, M.E., gor- ucliwvliwr Glofa'r Coed-duon, ddewiswyd i arolygu Glofeydd y Bottws. Gobeithiwn y bydd llwyddiant yn dilyn ed ymdrech- ion yn y eyleh newydd, ac y ceir gweled fwy o raen nag erioed ar y glofeydd sydd yn rhoddi cyfle i gymfer o weithvryr y cylch gael eu tamaid. Cynhaliodd Eglwys y Christian eTxnple ei cliyrddau blynyddol y Sal a'r Dun di-I weddaf. Y" profFwydi ain ir dydd oeddenfr y Pai-chii. J. Verlion Lewis, B.A., H.D., ac Emrys James. Y maent yn arwyr ym mhlith y do ieuanc o -breget.bvn- r sydd yn codi ym nivsg enwad yr. Annibynwyr heddyw. Cafwyd oedfaon ardderchrog, ac ni chlywyd well Cymreigwyr er's tro ym uithulpudau'r cvlch. :I: Goddefer i ninnau dalu ein tev-riiged uwch ooffa. y gohebydd tirion "Amanydd." Er na chawsom y fraint o'i adnabod yn y cnawd erioed, ffurfia^wm Asyniad lied gywir j am dano, oherwydd dilyn ei nodion q I-o;ythnoa,i wythnos.. GweJirreisieu ei golofn yn hir ar- dudalenau/r Herald." Melys fo'i hun. yng ngtrend y fro. bora-,aa. inor favi-r. Sued yr Aman ei gala.rgan wrth droelli heibio'r Hap. He yr huna hyd fore'r deffro mawr. Amanwy. j

PONTARDAWE

PONTARDAWE. Ym mynwent Alltwen, prydnawn dydd lau diweddaf, daearwyd gweddillion mar- wol y cyfaill ieuanc anffodus Mr. Thomas Williams, Alltwen, yr hwn, tra yn bwr- itMtu treulio ei ^week-end, fel y dywedwnj yn- 'AbortaWe,- a gýfarfddúdd a damwain oedd ond' ar rfeilff6fdd y Mliiribles.' Nid oedd ondf 26ajn oed, a'r hyn'af "o blant y cerddor adnabyddus, Mr. W. D. Williams, L.T.S.C. Yr oedd yn fachgen cymeradwv iawn yn y teulu, yn y gwaith, gan ei gyd- weitilwyr, ac yn Eglwys Danygraig, lIe yr oedd yn aelod Hyddlawn a gwedthgar. Cafoddingladd arirhydeddus. Yr oedd nifer o flodau-glymnu tlysion o bob math ar ei arch, (jwasinaethwjd gan y Parchn. Lt BoveV, 1). JenkIns, a D. (tower Richards, Trebarips. Cfdym^[e)nilwix yn fawr. a'r teuju a'r pei'tiiynas^.u oil. yn em hiraeth. a'u trallod blin, ar ol mab mor r-hin-weddol ae. annwyl. "ru haul. a fach." ludodd a hi eto yn ddyddh Prydnawn -dydd lau dfidorchuddiwyd lleben goffadwriaethol i'r diweddaf Bareh. John Evans, Trebanos, ym jxiyn- weni hen G apel 1 ar edyri adgofiori i gyf- riwion v dyddiau fu, pan o^i!fd >jre-- gethwr hwylus a'r athraw clotfus fel orad I yn y cwtli. Alae llawet tro wedi bed ar fyd pawb o honynt oddiar hyny yn ddiau. Prydnawn diddorol oedd hwn i lawer o I edmygwyr yr hen wron. Mae cDffid wr- iaetb dynion fel John Evans yn fendi- j gedig. Trodd eisteddfod flynyddol y Neuapeid Gyhooddue allan yn eitliriadol o lwydd- iannu-s ym nthob ystyr *v Siidwrn diwedd- a.f. Yr oedd y cystadlu yn y gwailanol adrajinau yn lliosog iawn. Cystadleuodd saifcli cor cymyag, saith cor plant, 20ain pryddest, 12eg cywytld, 23ain telyneg, 22ain hir a thoddaid, 13eg traitbawd, 7 darll, a 56 o englvnion. Cafwyd diwrnod ardder- chog i'w chynnal. Bu ynddi tua dwy fil o bobl. Gwnaeth v beirniaid, y Meistri W. J. Evans, Abeixlar; T. Hopkin Evans, Mu-s- Bac., Castellnedd (ar y gerddoriaeth); a Mr. J. J. Williams, Trebanos (ar yr ad roddiadau); a DyfnaTTt Owen (ar y far- ddoniaeth) eu gwaith yn feistrolgar. Mae'r pwyllgor i'w gamol am eu gwroldeb yn cynnal vr eisteddfod yhg ngwyneb yr, amgvlchiadau anymunol y mae'r wlad ynddi yn bresennol Dipyn yn siomedig oodd seremoni'r eadeiiio y tro hwn. Efallai mai am nad oedd y 'buddug-ol yn bresennol oedd i gyf- rif am hvnny. Enw adnabyddus y huddu- gol ym myd y beirdd ydyw Hedydd Wyn," o Dmwsfynydd, Gogledd Cymru. i-yiawn debyg, tun. dau cant o'r bryddest. Tybed nas gallesid cyhoeddi'r holl o'r cyfansoddiadau buddugol bardd- onol, ac nid y bryddest yn unig? Sior yw y byddai hynny yn fwy derbyniol gan yr eisteddfodwyr. Gofaled y pwyllgor am hynyna y tro nesaf. Yr oedd y gadair eleni yn un o'r goreuolti ac .o wneathuriaid Mr., Hugh Jones, o Dol- I gellau, yr hwn, mae'n debyg, ni chafodd awr o hyffpiddiant fel ceriluniwr. Mae'n glod iddo am wneud cadair mor ardder- chog. Gogleddwr a'i gwnaeth, a Gogledd- wrailienillodd. ■ «»■ Tawe.

I YNYSTAWE

I YNYSTAWE. Anrhydecldu y Teilwng.—Nid yw gweini- dogion vr Efengyl bob amser yn cael yr anrhydedd a deilvngant pan yn newid macs eu llafur. Fodd bynnag, anrhydedd- wyd' y Parch. Thomas Thomas, Moriah, Ynystawe, modd anrhydeddus iawn a r. PL ymadawiad i gymeryd gofal eglwysi y Bedyddwyr yn Carmel, Llandybie, a Soar, Llandyfaen, nos Fercher, Meheiin 16eg. Yr oedd y gweinidogion canlyitol yn brosejinol, sef y Parchn. D. B. Richards, Brynhyfrvd, Abertawe (cadeirydd Cynian- fa Bedyddwyr Gorllewin Morganwg); D. Price, Bethesda, Abertawe; D. Pryse Wil- liams,- Philadelphia, Hafod, Abertawe; Griffiths, Birchgrove; J. D. Harries, Adulam, Bonymaen, Abertawe; Tywi Jones, Peniel, Glais; Owen, Oaersalem Newydd Lewis, Salem, Uangyfelach; Fred Morgans, Soar; D. James, Seion; — Clement., Uwmrhydyccirw, Trefords; — 'Lewis, Elim, Clraigcefnparc; David Tlioihas, Philadelphia; Biddig Jones (A.), Hebron, Clydach; Roberts, gynt Pont- lliw; Vincent Thomas (M.C.), Clydach; W. Walters (Talmai), CJorseinon, &c. Teimlwyd yn ofidus iawn oherwydd meth- iant y Parch., Valentine Evans, Calf aria, Clydach, i fod yn bresennol oherwydd afiechyd. Derbyniwyd 11 yi byr o ymddi- heurad am absenoldeb oddiwrth y Parchn. J. Lee Davies, Brynamman; D. Thomas, bethel, C lydach} D. l^^i^ a W. Jon es, Ysfcilyferev; Pickw..Eyans, M.At, Treforis; Yfugheg, Cwmtwrch;L Thomas, Tre- foris. Llywyddwyd y cyfarfod gan Mr. Henry Lewis, un o ddiaconiaid Moriah. Dy- wedodd nas gallai lai na chofio am ach- lysur arall, set dyfodiad Mr. Thomas i Moriah. Cwrdd o lawenydd oedd hwnnw, ond cwrdd i dori amod oedd hwn. Buont fyw filoedd o oriaAi yng nghwmni eu golydd, a gallasai ddweyd llawer am lafur t Wa-w, a beadit^j^wi^Ir. Thoma1 s.: vBu y gweinidog yn ffyddlon i'w bsiotl'y^ eglwys, .a bu hithau yn-ffyddiorf Mdof^ji; Ond yn awr, pan oedd y teulu yn pedwareblu mewn nifer, dyma yr ymadawiad yn cymeryd Ue, a diau fod llu o dadau a mama.u yn yr ardal wedi gwlvehu eu gobenyddion wrth feddwl am golli gweinidog mor annwyl, ffyddlon, gweith- gar, a liwyddiannus. Galwyd ar Mr. Hoipkiris, ysgrifcnnydd griah, i siarad yn nesaf. Dywedodd efe .nad oedd. yr holl broffwydi a barchent Th^i^as yn f oh^i-^dd yr oedd wedi derbyn ih o lythvrau yn datgan gofid olierwydd methiant i ddyfod i'r cwrdd. Galla.saisiara.d llawer am yr 16ego flwyddi y buont gyda'u gilydd. Yr oedd yr undeb wedi bod yn hapus iawn. Bu efe mewn doubt" am y mynd, ond gallai ddweyd yn awr, "Yr hyn a fawr ofnais a ddaeth arnaf." Yr oedd yn ymadael dros ben yr eglwys a'r ardal, ond nid heb brofion ar ol o fawredd ei waith a'i Iwyddiant, oherwydd yr oedd wedi bedyddio 270 YIfY lie. Yr oedd ganddynt i gyflwyno rhodd i Mr. Tbojnas a Mrs. Thomas, hefyd i Miss Eunice Thomas, y I .farch ffyddlon gyda'r offervn a chyrddati yr wythnos; ae i Elwyn, y mab annwyl ag oedd yn dringo yn uchel eisoes, ac yn absenol oddiwethynt. Yna. cafwyd ychydig eiriau pwrpasol •g^ui y Parch. R. Lewie, Craigcefnparc. Dywedai mai maili o breiitis oedd efe mewn cwrdd fel hwn, oherwydd nid oedd wedi bod ond mewn un cwrdd ymadawoL Bu Atr. Thomas, ebe fe, yn gyfrwng ar- benikig i gychwyn Cwrdd J)osbartb Tre- foris a'r Cylch, ac yn ystod ei swyddog- bob help gyda pharod^eddiwrtho, Yr oedd- Mt. Thomas ynrd'^iwfelyd i'vv hen sir; felly dyma H broffw):a yn ca.el an- rhydedd yn ei wlad ei hun." Y siaradwr nesaf oedd y Parch. D. Price, Bethesda, Abertawe. Liongyfarehai efe Eglwys Moriali fel eglwys bur dda, a gwerthfawrogai yr arwydd yma o barch i frawd mor dda a Mr. Thomas. Adwaenai" efe a Mr. Thomas eu gilydd o'u plentyn- dod, a gallai ddweyd fod ei rieni yn ber- stvnau rhagorol ac annwyl iawn. Diau fod'dyled fawrar Mr. Thomas i'w fam am hyfforddiad boreii oes. Un o hen ffyddloniaid y cwrdd gweddi, y gyfeillach, a'r Ysgol Sul in,'r ewidd pregethu ydoedd, a mawr oedd dyled Cymru heddyw i hen famau o'i bath. Dymunai am i famau ieuainc Cymru heddyw efelychu y rhagor- olion gynt ym mhethau crefydd. Un o'r gweinidogion goreu i ofalu am ei bobl oedd Mr. Thomas. Yr oedd pob rhan o'r gwaith yn cael lie yn ei galon, ac yng nghylch ei wasanaeth. Dilynwyd Mr..Price gan y Parch. J. D. Harries, Adulam, yr hwn a ddywedodd ei fod wedi dyfod i'r cwrdd megis o'r tuhwnt i'r lordd-onen," nid er mwyn siarad, ond i' gyduno a'r eglwys a'r llo mewn arddangosiad o barch i frawd mor rhagorol, gweinidog mor aiddgar dros Isu Grist. Cynghorai yregl wys yn ei ? anerchiad hapus i fod yn ofal us a gweddi- gar yn newisiad y gweinidog newydd. Yn galwyd ar y Parch..Fred Morgan, Soar, Treforis (cadeirydd Cwrdd Dosbarth Treforis) i ddarllon a chvflwyno anerch- iad gorettredig i Xifr. Thomas, ar ran yr Urideb a'r Eglwys ym-Moriah. Gwnaeth, fel :irfëi., yn nwyfus a boddhaol iawn, a sirioldeb ei wyneb yn afddangosiad o barcli ei galon i'r brawd a fa yn yra- gyfeillathu ag ra saith o flynyddau, ac yivg ngiiwmni yr hwn yr ymawyddai am gael saith liilypedd arall. Y r oeddent yn oolli Barnabas, "mab tangnefedd," yn ymadawiad Mr. Thonias, a phwy bynnag ddeuai i'w le, anstwdd fyddai cael neb i'w lanw.  a-ur tan y Yna cynwynwyd Jooket" aur gan y chwaer Mrs. Ann Lewis i Miss Eunice Thomas mownarne-th fer a phwrpacol; la ? w :v-nodcl Mrs. Mary Richards pen- dant aar i M?s. 'rbomas. rV dderbvn ar ran w mab a_n?'yl Elwyp, yr hwn nad r ?.r r.!Izl c-i ii-Lat? ?i n-4.,Ai't vr h-,vn na-ii lf.}ru. l!Q j, tafod ar ran EUtq. ?. ?  ?',  Cafodd v brawd annwyl Mr. W. Lewis yn awr gvflwyno cydaid o aur i Mr. Thomas ar ran yr eglwys a'r ardal. Yr oedd < £ 38 yn dweyd yn uchel am barchus- rwydd y derby 11 yd d, yn enwedig pan gofiwn ei fod ychydig flyiiycldau yn 01 wedi cael anrliegion gwerthfawr ereill. Yr oedd araith y brawd Lewis yn nodedig iawn, a thrueni na chawn ofod i ddweyd bob gair ohoni. Fodd bynnag-, dywedodd mai nid pawen oedd gan Mr. Thomas, ond Haw dyner a pharod i helpu yr anghenus dros y ciawdd. Cyfl wynwyd gwlawlen sidan costus i Mrs. Thomas hefyd ar ran ei dosbarth gan Miss Margaret Ann Harris, am yr hyn y methodd ein csnwaer annwyl ,gael ond ychydig iawn Q ejriau i,d<|3.olch. Yn naturiol, ychydig oedd geiriau Mr. Thomas yngngwyneh yr amgylchiadau. Yr oedd teimladau diolchgar ac hiraethus y galon yn caethiwo ei dafod i fudandod braidd.. Cafwyd anerchiadau rhagorol gan y parchedigion canlynolJames, Seion. Treforis; Griffiths, Birchgrove; D. B. Richards, Brynhyfryd; Lewis, Salem, T.lan^vfelach; Eiddig Jones, Clydach; a Ty-iri Jones, Glads (Golygydd "Y Darian"). Ciufwyd cângan Miss Winnie Evans a Mr. Samuel Davies, Clydach, ac anerch- iadau barddonol gan Mr. Wm. Aaron, Ynystawe, a Mr. David Roderick. Dech- reuwyd v cwjxld ardderchog hwn trwy ddarllen a gweddio yn darawiadol gan y Parch. Vincent Thomas, a therfynwyd ef drwy weddi daer ar ran Mr. Thomas a'i deulu, ac ar ran Moriah a'r cylch, gan y I'arch. W. Walters (Talmai), Gorseinon.

Advertising

?M J ??AH. MOW!/   j?MB?With the colossal ???a.!es of the largest ????'?MtM ? Hrm of its kind in the Mr Empire, H. Samuel is 5 able tocut out the bulk jAjjP of the usual ratailsrs' & M big profits, to offer H everything at next to 1 ryFACTORY PR)6ES § and to give you a big saving In t h e s., ?rp. S H PHOTO PENDANT. FINE HALF HOOP RING. H H Beautifully designed in Mounted with 5 exqui- H B Gold> set with site Diamonds id ball- 10/63 lustrous Gems. marked Gold. 21 THZ TIMS IN TKE DMK: B B ?\Get aa H. Samae] Wrrst Watch  with liiminoiis dial. They are proven); a gre-tt boon at the [a!  x M?MCw BB JN A$. OF TEASPOONS. CALLeN OW! HI H J Set of six Sterling ^i Coma in and c^m I K ?poYnVand Tong ii vo p cash sa.vlng' SQ?G ?e.A'?u? yo" ?sh savlng! ■ 3/6 offer. Often 5/& Rail Fares paid. | 7 H. SAMUEL SOS Wakhmakof to the Admiraltv.  265, OXFORD ST., H ? (Under the Big Cloak). n SWANSEA )) 1, loo at Cardiff Newl)crt. Merthv ?L??y?"'???' for Free Catiiome N 6 ^toH. Samut, 10 Market St? Manchester.

INODIO 0 NATAL

INODIO 0 NATAL. Mr. Gol.—Ar gais llawer o'm cyfeillion yn Natal, ac wedi ad daw i lav.-cr gartre' ym Mrynamman, wele fi yn ysgrifennu ychydig 0 nodiadau i'r Herald" o barthed ein ymwneud yma fel Cyma-y yn yn y rhan hwn o'r byd. ::t¡: :0){: Nid oes yma ddigwyddiadau cyifroos a chynhyrfus fel sydd gartre', ac hyd yn nod yn y trefydd mawr sydd yn y wlad hon dim ond bywyd esmwyth, tawel a di- dwrw v/elir. Mae lliaws o y yn Natal. Dichon mai y gweithfeydd glo sydd yn at yni ad iddynt, obleg-id eu bod yn fwy cydnaws a natur y Cvmm na gweithfeydd aur, &c. 0)1:- Dywedir mai He by nag bydd y Cymro, ei fod yn sicr o gadw ei nodweddion oen- hedlaethol. Felly yr oedd yma Sul y Pasc a;r Sulgwyn, pryd y cynhaliwyd cyfar- fodydd pregetliu yn Xeuadd St. George, Hatting Spruit, pryd y daeth tyrfa annis- gwyliadwy o Gymry ynghyd—rhai o bell- der ffordd. Pregethwyd ar y ddau achlysnr gan Mr. F. Davies, o Danhauser. Mab ydyw i'r diweddar bardd-bregethwr Davies {Gwawr), o Aberdar. Melys oedd gwrando ar ei ddi-sgrifiadau o'r hauyrr. Arweinydd y gan yw Mr. J. Boyer Phillips, a'r cyi- etbdd Mr. T. J. Thomas, brodor o Lan- gynwyd, ger Maesteg, yr hwn hefyd sydd yn oruckwyliwr yng ngweithfeydd Glencoe. I Yn bresennol yn y cvfarfodydd oedd Mr. Glee, o Ystalyfera; Mr. Roland Reef; a'i briod (brodor o'r Glais ydyw ef, a'i briod yn ferch i Mr. Jenkin Mark, o Wac,b-ea,t--GursTen);. Mrs. Burgess a'i, brody, r Mitchell o'r Rhos, Gogledd Cymru; Mr. Clark, Mr. Page, Mr. Mathias, a llawer ereill nas gellir eu oofnodi. ■ # Yr oedd y pregpthwr yn ei hwyliau goreu ar y ddau achiysur, ac yr oedd ei Gym- raeg yn menus. CaniNyd yr hen emynau gydag ysbryd dwys, a thebv, g fod hen adgofion am gartre' ar feddwl y gvnull- eidfa. "rr oedd y cyfarfodydd yn hynod ym Inh-6b ystyr-lien gyfeiliion. wedi cwrdd ar dro, a phopetit yn cael ei ddwyn ym mlien yn yr ysbryd gwir  YrLi ml?ten yzi yr? aynireig.) Bwriedir c:nml y cyfarfod-ddoob mis" a? in&#' p?wb yh edr?ch y. miaeu am j y cyfarfod, nesaf. Os byddant yn dd-1 byniol geiinych, Mr. Gøtti jjanfon^fl ychydig o nodiadau yn achlysurol i'r "Herald." Fy adgofion. cynhesaf i fy nghvfeillion, ac yn nedlduol at Bntts," Amm?nytM," a H.iAws o dda.rUenwyr a I chofnodwr yr ? Hemld.A.Ema.:nueJ. I # [DaTtt'on?d ein g?hfbydd ?i nod?dnu Tn! Hr.hhs'n'oL Yr ydTm m 

TAMEIDIAU AMRYWiOL

TAMEIDIAU AMRYWiOL. ] Prydotiis yn ddiau yw pwyllgor Eistedd- fod Genedlaethol Bangor eleni, am fod cvsgodion duon yr Annagedon fawr ar gyfandir Evrrop droa bob symudiad ymron, ac yn drymder poenus ar galonnau tyner; o ganlyniad, ofna na fydd fawr hwyl ar fyned i fwynhau lien a chan ym meibion a merched Cymru eleni. Ond os gwnawn gymeryd nifer o eisteddfodau llebl yng nghylchoedd Aber-tawe yn enghraifft 6 deyrngarwch y C'juiry i'r Eisteddfod, nid ops angen i bwyllgor yr Eisteddfod Genedlaethol bryderu am ei llwyddiant. Yn Eisteddfodau y Jfmestfach a Phontitr- dawe, yr oedd y dyliliad pobloedd lawer" iddynt yn brawf nad oedd cys- godion duon y rhyfel echrys wedi tryni- hau eu calonnau, na lleihau eu sel a'u brwdfrydedd o'u plaid. Er nad oedd y gwobrwyon gynygid eleni am unawdau, corawdau* pryddest, telyneg, &c., o'r maintioli arferol, eto yr oedd nifer y cys- tadleuwyr yn lliosocach, yn enw-etlig yn yr adran lenyddol. Profa hyn fod y beirdd yn teimlo yn falch o gael rhyw destynau dynn eu meddyliau oddiar beth mor ddi- swyn a rhyfel, rbyfel. rhyfel, yn feun- yddiol. H Tranoat-h i'r Frwydr oedd testyn pryddest Eisteddfod Gadeiriol y Fforest- faell; ac O! na w-elem dranoeth y frwydr greulawn ymleddir heddyw. Bardd cymharol ddieithr ynghylch y U Frawdoliaeth Farddol" enillodd y gadair yno, sef y Parch. Enoc Jones (isylog), curad yr Eglwys Wladol yn Llangyfelach. Cefais ymgom gan y beirniad, y Parch. W. Crwys Williams, Abertawe, yr wyth- nos ddiweddaf, a dywedodd wrthyf fod gan y bardd "Isylog" "bryddest lan, goeth," ac mai hi oedd camp waith llen- 'j vddol y gystadleuaeth." Bu cryn ysgrifennu yn y dyddiau gynt nafl oedd yr Eglwys Wladol yn codi beirdd -fo(I ei hawyrgylch yn rhy oer a sere- moniol, ac nas galkii'r awen ddatblygu mewn lie folly. Sonid na feddai yr Eglwys Wladol ond un bardd yn fyw heddyw sydd wedi ennill y gadair genedlaethol, sef Berw." Ond pwjr a wyr nad oes dydd- iau gwell yn aros meibion a merchen lien a chan yr Eglwys Wladol, ac na fydd iddynt ymysgwyd 0 hualau v Wladwr- iaeth, a dangos i'r byd fod yn perthyn i iddi (cystal doniau-yn gerddorol, 11 en- yddol, a barddonol—ag sydd i'r eglwysi Ymneillduol. Carwn eto glywed fod ambell gor, cantor, neu gantores, o'r Eglwys Wladol yn gwneud marc uchel ym maes yr Eisteddfod. Llongyfarohwn Isylog" ar ei fuddu- goliaeth anrhydeddus. :Mae'r gamoliaeth gafodd gan fardd o safle a nerth Crwys yn gymhelliad cryf iddo i ddal ati, ac i beidio gorffwys nes ennill y gaaair'neu'r goron genedlaethol. Da fuasai gennym gael ambell ddarn oddiwrtho i Golofnau Cymraeg yr Herald of Wales. a Cyfrinach Duw" oedd testyn cadair Eisteddfod Pontardawe y Sadwrn diwedd- af. Synnai Thai beirdd fod cynifer ag ugain wedi cystadlu arno, gan ei fod yn destyn tra dieithr a newydd. JFIolai rhai hefyd ai testyn Beiblaidd yw? Dwedai un fod yr adiiod ganlynol yn Job xv. 8: a A glywaist ti gyfrinaeh Du-iv? ac fod y Parch. J. Moelwyn Hughes, M.A., wedi canu arni fel y canlyn:- Mae llrri-s tu fewn i leisiau'r greadigaeth, Llais tragwyddoldeb yw; Ddeallaist ti leferydd y gyfrinaeh? A gly waist ti gyfrinaeh Duw? Mi'th welais frawd a'th lestr ar y tonnau, A wnest ti ddeall trwy gyfrinach Dnw- Fod oa,riad Hollalluog wrth y rhwyfau A chariad Hollwybodol wrth y llyw ? # H Gwili," M.A., Golygydd y "Seren," glywais yn adrodd y ddwy linell ganlynol o waith Gwydderig JJ:- Bonyw yw bob wy wvneb- Eilun o lar ni wel neb." Fe ellir darllen y linell flaenaf ym mlaen ac yn ol yr un m-odd. Cyfansoddodd Gwydderig y llinellau i Wy welodd flynyddau yn ol yn yr Am-erig a llun benyw ynddo. Arch-englynwr Cymru" axforid,alw y bardd # Y mae Nai John Jones" o'r farn ei bod yn 11awn bryd rhoddi atalfa ar bre- getltwyr Dic-Shon Dafyddol i lygru'r pul- pud Cymraeg ag ymadroddion bongler- aidd a mongrelaidd. Clywodd frawddeg- au fel y canlyn yn cael eu traddodi yn ddiweddar i gynulleidfa hollol Gymreig ei hysbryd a'i tliafod: Yr oedd strong brains' gan y dyn hwnnw "ac mewn Iconnection a'r hyn ddywedais just nawr "y mae'r spiritual laws i'w gweld yn amlwg"; yr oedd tipyn o mystery o gylch y person hwnnw y mae pob 'individual' yn caru gneud rhywfaint o ddaioni"; y mae'r f universe i gyd yn llawn o Dduw o'r 'source' yna y cawn fendith U y mae tipyn o f force' tucefn i argument yr awdwr "to forgive is divine, to err is human"; y mae'r diacon da yn active member"; "mae 'advertised thoughts' yn bethe cyffredin « rwy'n advocato'r' pob good conception y mae yn beau tiful relief i ddyn sensible y mae legends' iw cael sy'n gwneud daioni "—— yw'r very man' am beth felly: y mae syniadau felly yn out of date,' ac vn refleefco ar 'intelligence' yr in- tellectual man rhyw slip-shod man- ner,' ac U mae'n rhaid ini geisio realiso nad myth yw peth felly," &c. U Doctor." ba.i'r clafddyn cyfoethog, H y mae aruaf eisiau i cli vvi fod yn dry- lyr ac erp-dio at wraidd y drwg." a Mi wnaf," meddai'r doctor, gan roddi ergyd efFeithiol gyda':i ffon i'r decanter" g-w rw oedd ar y sideboard," g-an ei thorri yn ddarnau man.

IPENILLION j

PENILLION j Ar uniad priodasol John Llewelyn, Aber- nantglas, a. Bessie Ann Williams, y ddau o Glanamman. Hir fu'r cvnllun yn yr arfaeth, Ond er hired daefth i ben; Ac mewn glizi bri-odas unwyd loan hoff a'i Fessie wen. Wel, yn awr i'ch hannedd bytbet Bydded cysur pur a hedd, Cariad cywir a diragritli Fo'n wastadol ar ei sedd. Ileulwen haf fo yn tywynnu'n Gyson ar eichhaelwyd glyd, Ac na food idymhestl gaeaf Dorri arnoch unrhyw bryd. Bydded i chwi hir oes Hawen, Gwawried 4rnoch fendith nen, Gwenau ffawd a'i fwyn belydrau Fo'n diagleirio ar eich pen. Yn hael bood i chwi'ch dau ynghyd Drysorau'r byd presfsnnol, A chyfoeth gwell na ohytoei-.h byd A bery yn dragwyddol. Glanamman. Waeth Pwy? j

No title

Captain J. R. Carter, of Cowes, the skipper of the Ring's yacht. Britannia, which is now lying ul3. is to command Lord Brassey's -yaclit Su»beam, 'W b,ich 18 being equipped as a Red Cross hospital ship.

BOXERS ON VIF W

BOXERS ON.- -VIF W MILITARY TOURNAMENT^ AT NEATH. The -Nmth open-air military boxinf tourna.ment in the On oil Athletic Ground* on Saturday attracted a large crowd, and the interest sustained from start to Ifrnisl wae a proof of-the populaxity. of the nob]« art in a town where it haa been mufiicipallj banned for yearfi paet. An additiorial au traction was the presence of several notabl. "stars'' in the boring world, which in* eluded Pte. (Bombardier) Billy Wells, Jimmj Wilde, Johnny Basliam, Jim Driecoll, aw Jerry Dslaney, who gave boxing*

POINTS FOR WOULD tiE EMIGRANTS

POINTS FOR WOULD tiE EMIGRANTS. A supplement just issued to the circus lars of the Emigrants' Information Ollie. points out that owing to the war a conditions oversea are uncertain; ,"iLn(i openings for emigrants are g^traiiy■ ra^ strietod, while steamers are Kable'^6o de^ lay or risk. In Canada employment has slightlyl improved in the metal, leather and tex-t tile trades, but in most of the larya cities there are nil i.tny thousands <

MR DAN TH0MA IN FRANCE

MR. DAN TH0MA§ IN FRANCE. itr- Dan Thoiaas (private secreto^jr t8 the Right Hon. Sir Alfred Mond. Bart., M.P., left for France on, Monday .to-take up, it is und., t^e dnltaS' hit^apto a,-bargw by Mr. Qgar Jonas, -I}4'j' itl assisting, under tlv^ awsepiees- <#jth« Y.M.C.A.. in help to the men- at tha £ «rat.

Advertising

■^7^ • -'T—1 ■. ■ • st ..1 11 rra  5UFFER?????r? k T?Y THE EFFECT OF TAKM  MOTHERSEI&EtS fp H )r???? |. SYRUP 1 jjL?, '??S?MA? fRMBLES? ?DAtLY? AFTER t M EMS' • v.zi ■i*