Teitl Casgliad: Seren Cymru

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 5 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
O dan B ia Ben

O dan "B ia Ben," (Gan y Gwyliwr.) DEDDF DATGYSYLLTIAD. A WNEIR CYTUNDEB? Mewn atebiad i gwestiwn yii NhN^,rCyff- redin ddydd Mawrth dywedai'r Prif-wein- idog fod oais wedi ei wneud er cael deddf- wrinet h bellaeh yng-lyji a Datgysylltiad, a bod rhai o'r pwyntiau a godwyd yn y dra- fodaeth o dan ystyriaetli y Llywodraeth. Yr oedd rhai o'r Aelodau Cymreig yn siom- edig am na ddywedasai Mr. Asquith ryw- beth yn fwy pendant parthed y pwyntiau o dan ystyriaeth. Yr oedd Mesur y Due i gael ei ddarllen yr Ail Waith yn Nghv'r Ar- glwyddi nog Jau, a thynwyd ef yn ol eil- waith, y tro hwn, meddir, at gaisy Llyw- odraeth. Tybed nad yw y Llywodraeth yn dangoj gormod o awydd i foddhau'r Blaid Eglwy ig--oblegid Archesgoh Caergaint sydd y tu ol i Fesur y Due--pan gofir gyraaint sydçlwedi'i ildio iddynt eisoes? Os ydynt yn rhyw led-dybio fod Ymneilltuwyr Cymru yn rhy deyrngarol yn yr arrol- yfwng prosennol i aflonyddu dim arnynt dichon y deuant i we?ed yn wahanol. Y mae Cy,mru'n ymddir- •ied yn anrhydedd y Llywodraeth i gadw'I' heddw, a golyga hynny nad oes dim hanfodcjl yn Neddf Datgysylltiad i g-ael ei gyffwrd-d. Gwnaeth Esgob Vanelwy ddarganfyddiad difrifol yn ddiweddar,fod 70 o fywoliaeth- au yn mynd yn wag bob blwyddyn—dargan- fyddiad sy'n llawn gobaith i giwradiaid Cymru. Os yw y darg-anfyddiad hwn yn rgywir fe fyidd y genhedlaeth bresennol 'o bersoniaid wedi marw allan cyn pen pedair blynedd ar ddeg'. Nid fel hyn y mae'r Cwmniau Yswiriol wedi arfer cyfrif. Rhaid fod offeiriaid yr Eglwys yn Iwerddon la wer mwy hir-hoedlog nag offeiriaid Cymru, ob- legid y mae 62 o'r rhai oedd yn dal byw- oliaethau pan basiwyd Deddf Datgysyrtiad yr Eg-lwys yn Iwerddon yn 1869 eto'n fyw. Gallem feddwl wrth gymryd ffigyrau yr Es- gob a ffeithiau hane3 yr Eglwys yn Iwer- ddon gyd.a'i gilydd fod Datgysylltur Eg- lwys yn fantais i hir-hoedledd yr offeiriaid, h.y., os yw ffigyrau yr Esgob yn gywir. Gwnaeth Mr. Llewelyn Williams, K.C., yn- tau ddarganfyiddiad yn ddiweddar, dargan- fyddiad o'r hyn sydd iddo ef yn ddirgelwch yn Neddf Datgysylltiad, sef, fod oes fudd- iannau (life-interests) yr offeiriaid i'w cyf- rif o lonawr 1, 1913. Y mae'n ddirgelwch i Mr. Williams sut y daeth y dyddiad a nodwyd i'r Ddeddf. Ni eUir bellaeh ei gy w- iro, ond yn ol ei gyfrif ef golyga'r amryfus- edd ennil o ryw £ 130,600 neu £ 140,000 i'r EghvyiS. Fodel bYinnag, Xzhbwyllwn hyd nes gweled beth ddaw o'r drafodaeth y tu ol i'r llenni. Prin y disgwyliwn i Mr. Asquith ildio dim sydd hanfodol yn y Mesur Cym- reig. Os gellir lleddfu aehosian unigol o galedi heb aberthu'r llyn a ystyrrir yn hanfodol ni bydd Ymneilltuwyr Cymrn anfoddlon i hynny. PLWYFFRFFINIAU Yn unol a darpariadau Deddf Datgysyllt- iad pleidleisiwyd mewn 19 o blwyfi sydd yn ffinio ar Loegr er oael gwybod ai • yn Lloegr ai yng Nghymru y dymunant gael eu cyfrif o hyn allan. Mewn canlyniad i'r bleidlais eyfrifir 17 o'r cyfryw blwyfi ohyn allan vn Lloegr. Wele enwau'r plwyfi a dro-glwyddir: — Alderbury. Brampton Bryan, Brilley. and Michael clnux-h on ..Arrow, Church toke, Great Wollaston, llys- sington with Snead, Kentchurch with Llan- gua, Lydliam, Mainstone, Micklleton, Old Radnor, Presteigne with Discoed, Dexton N e wt on, Id a n y 11 iy no eh, Sarn, Dudleston, and L aehe -cum -Sal tney. PLASDY f GARCHARORION Yn Nhy'r Cyffredin ddydd Mercher drwy ymholiad oaed allau i'od y Llywodraeth wedi tigwario allan £ 13,000 ar Donnington Hall, ger Leicester, er ei wneud yn breswylfod add as i Swyddogion Milwrol yr Almaen, sydd y,h awr yn garcharorion rhyfel ym Mhrydain. O'r X13,000 gwariesid £4,000 ar ddodrefn. Ni oharem roddi i garcharor- ion rhyfel driniaeth annynol nac annheg, ond, yn bendifaddeu, a oes modd cyfreith- loni'r fath wastraff cywilyddus? Oni ellid eu lletya mewn rhatach tai ac ar 1a,i o foethau? Y mae perygl o hyd bod yn rhy hael ar "bwrs y wlad. Gwaried y Llywodr- aeth lai ar foethau i estroniaid, dichon y gellid eu gwario i well pwrpas er galluogi tlodion y wlad i gwrdd a'r gofyn afresymol am -brisiau uwch. Rhodder i bob Almaenwr sydd ar drugaredd Prydain bopeth sydd deg a rhesymol, ond peidier g-wneud snobs o swyddogion ar draul gwerin dlawd. Oni cheisiwyd gwybod hynt y carcharorion Pryd- einig yn yr Almaen dro ar ol tro, a.c ni welodd gweinyddiaeth y Caisar yn dda hyd yn hyn i'n hateb. Y CANGHELLOR AR EIN RHAGOL- YGON. Yn y cli,afo,da,etli ar y qytundeb ariannol a wnaed rhwng y Oynghreiriaid ymesgus- odai'r Canghellor rhiag mynd i f any lion. Dywedai mai arall oedd anliawister y naTIl genedl. ac arall oedd anhawster y llall. Perthynai i'r trefniadau rai manylion na phetrusai eu gwneud yn hyspyls o ran perth- ynas Prydain a hwy, ond y gallai eu cy- hoeddi ar led fod yn anfantais i'r galluoedd eraill. Gadewsid rhai manylion heb eu tref- nu hyd yr ail gynhadledd a gynhelid mewn amser cyfadda's. Wrtli fwrw golwg ar ad- noddau y Cynghreiriaid a'u rhag-olygon am fuddugo'iaetli, aywedai ymysg pethau eraill: "Y mae adnoddau uno l y wlad hon a'r Cynghreiriaid yn aruthrol, ac yn yr ym- drech hon y mae hynny o'r pwys mwyaf." Drachefn, Bydd y rhyfel hon yn dibynnu nid yn unig ar ddynio-n, 'eithr yn fwy ar arfogaeth. Yn hyn syrthiodd y Cynghreir- iaid yn fyrr o'u gelyn nerthol, a fu wrthi yn paratoi am flynyddau a blynyddau." Ond yn y mater hwn y mae amser yn cyfrif- Y mae'n hadnoddau ni mewn dyn- ion yn fawr; mewn arian y mae'n had- noddau yn fwy." "Yr oil sy'n angenrheid- iol yw amser, a gwneud defnydd llwyr o'n hadnoddau. Rhaid ini fod yn wrol i wneul y defnydd llwyraf posibl o'n holl nerth. Os gwnawn hyn ni a enillwn." Gan nad beth a ddywedodd rhai am y Canghellor yn y g-ornennol, meddai Syr Thomas Whittaker, na pha beth a ddywedir eto yn y dyfodol, cytuna pob plaid ddarfod iddo drwy'r arg-yfwng pwysig presennol ddangos eangder gwelediad a gwroldeb a swynodd edmygedd y wlad yn gyffredinol." Dichon y bydd gan haneisydd y dyfodol rywbeth i ddweud am ddyanWlad y Cang- hellor er cadw'r Cynghreiriaid mewn hedd- wch a chynghanedd a'i gilydd. PRINDER LLAFURWYR. Ddydd lau, galwodd Mr. Keir Hardie sylw'r Ty at y ffaith fod llawer o blant yn cael eu tynnu o'r ysgol er gweithio ar ffermydd, a hynny drwy gy-dsyniad Bwrdd Addysg. Yii yi-,tod y drafodaeth, yn yr hon y cymerth Syr H. Verney (ar ran Bwrdd Amaethyddiaeth), a Mr. J. A. Pease (Llyw- ydd Bwrdd Adidyisg) ran, daethpwyd ü hyd i'r ffaith mai yn yr arda,loedd y mae cyfiog- au'r llafurwyr amaethyddol isaf y mae'r galwad mwyaf am fechgyn. Awgryma hyn fod perthynas rhwng prinder gweithwyr ag amharodrwydd i dalu cyllogau teg. Daliai Syr Harry Verney y dylid oeisio osgoi hyd y gellid dynnu plant o'r ysgol yn gyn- amserol, ac awgrym odd al-hryw, fesurau y gallai'r amaethwyr eu mabwysiadu er cwrdd a'r prinder. (1.) Barnai y byiddai cynnyg cyflogau uwch yn foddion i wneud y prin- der yn llai. Amoangjfrifai y byddai'r prin- der wedyn o 10 i 12 y cant. (2.) Gwa- hoddai'r amaethwyr i ddanfon cyfrif o'u prinder i'r Cyfnewidfeydd Llafur drwy'r wlad. Trefnid cyfarfodydd ym mhob sir i'r perwyl. (3.) Gellid cael 11awer o lafurwyr y tre!i—eyn-lafurwyr amaethyddol-yn ol i'r wlad pe cynygid iddynt gyflog rhesymol. (4.) Yr oedd llawer o lafurwyr amaethyddol yn wneuthurwyr priddfeini. (5.) Dichon y gellid cae l llawer o'r Bolgiaid i weithio ar y tir. (6.) Yr oedd yn bosibl dwyn llafur- wyr o Iwerddon drosodd rai wythnosau yn gynt nag arferol. (7.) Gellid cael bechgyn dros 14 oed o'r ysgol ion diwygiadol (re- formatory schools). Drwy'r Cyfnewidfeydd Llafur y deuir i gysyHtiad a/r gwahanol ddosbarthiad.au hyn. Wedi dihysbyddu'r ffynnonellau hyn gellid cyflogi benyworl i gyflawni rhai mathau ar orohwylion amaeth- yddal, ond of.nai fori yn well gan amaeth- wyr gael bechgyn am eu bod yn fwy gwas- aidd. Swm a sylwedd y drafodaeth oedd fod yn rhaid cynnyg pob cynllun cyn cym- ryd bechgyn o'r ysgol yn gyn-amserol. Der- bynia'r amaethwr yn awr ddwbl y pris am wenith, 20 y cant fwy am haidd, a 50 v cant fwy am geirch nag a dderbyniai yn Chwefror, 1914. Dylai roddi cyfran fechan o'r fantais i'w lafnrwr. Y ffordd oreu i ddileu prinder llafur yw drwy ei gydnabod yn fwy haelionus.

Y BYD YN GWELLA

Y BYD YN GWELLA. Yn y "Christian HArald" Ion. 21, oeir hysbjnsiad am Ffpa-inc yn troi yn ddirwestol, ac yn pasio ,gA\"aharddiad i worthu swlybyr- on meddwol. Y mae China ers tro wedi oos nodi amser y. tobaco a'r opium yn y wlad, a Rwsia fawr wedi fasnach felltithiol allan o'r wlad. Gofynai 'Mr. Tennyson Smith wrth drlar- lithio yn y Metropolitan Tabernacl, pa hyd y goddefa.i Prydain y mawr ddrwg hwn yn y wlad? Ie, pa hyd y goddefir y gelvn creulon hwn sydd yn lladd yn ddi-atal yn em mysg ni sydd yn proffesu pethau g -,ell? Syniad liapus iawn, gallwn dyhio, yw hwnnw--cael adran o'r fyddiii Brydeinig yn adran ddirwestol. rryhiaf y bydd am* un yn barod i uno yn hon am eu bod yn ddirwestwyr. Bydd cael y gelyn !■ xv11 o'r ffordd yn gymorth i orclifygu y gelynion eraill. Y mae hwn yn fwy twvlfodrus gelyn. iia'r un Kaiser yn y byd. Lladdodd Alexamder fawr ei filoedd, ond lladdodd Alcohol ei fyrddiynau, ac Alex- ander yn eu mysg. Os ymwrolwn, ni a orenrygwn. W. D.

CAERSALEM CAERNARFON

CAERSALEM, CAERNARFON. Cymeriadau Gwerin Eifioollydd" oücLl testyn darlith Mr. W. R. Owen, Twthill, i Gymdeithas Pobl Ieuainc Caersalem nos Fer- cher, lonawr 27. Llywyddwyd gan Mr. W. B. Jones, Eleanor Street. Cafwyd darlith ddiddorol iawn, a I la. w er o iddifyrwch wrth g-ael trem ar arferion gwreiddiol yr hen Gymry gynt yn un o 1:1 gymoedd mwyaf gwledig Gogledd Cymru. Melys oedd bod yno. Ar ddechreu pob mis eeir cyfarfod cen- had,ol yn y, Gymdeithas, ac ymdriniaeth ar rai o r cehadon gw,r;o,lfrydig fu vn gwneud gwrhydri ar y mey-sydd oenhadol yn eu dydd. Chwef. 3, cafwyd papur helaeth a manwl gan Miss Davies, Cefnfaes, ar "Ad- oniram Judson," apostol Burmah, y dyn a wllaeth waith anhygoel dros ei Feistr yn ei ddydd, ac nid oels ond goleu'r farn a ddaw pan ddatguddir dirge! oedd meibion dyn ion, yn unig a ddengys faint a wnaeth y oen- nad ffyddlawn Jiwn dros ei Athraw yng ngwlad ei fabwysiad. Llywyddwyd gan y Parch. R. G. Roberts, gweinidog. Dariu i am ryw o r brodyr ddatgan eu gwerthfawr- ogiad o'r papur llafurfawr, a bendithiol oedd gwrandaw hanes y fath genhadwr hunanaberthol. Anfynych y byddwn fel cymdeithas yn cael gwasanaeth doniau o'r tu allan i ni ein hunam; ond gvdao1 un eithriad, sef yw hwiiw, Anthropos, ac 'fe wyr pawb a wyr rywbeth am lenyddiaeth Gym- raleg am Anthropos, a darfu iddynt ei gyf- arfod, y mae n ddiau, ar y Tlwyfan nen drwy'r WaLgg. Eleni yn Ol'En arfer gawedig, daeth i edrych am danoin a chawsoi-ii gan- ddo ddarlith benigamp ar "Adnod bore oes, a gwych oedd ei ymdriniaeth ar 'ddar- paru,' 'dosbar,thu,' 'adeiladu,' a 'buasai yn fendith fawr i flaenion y genedl Avrando ar ei sylwadau gwerthfawir ar adeiladu ty bywyd ar y bryniau aweJüg. Cafwyd hwyl a bendith wrth ei wrando. ALLTUD.