Teitl Casgliad: Seren Cymru

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
Y RHYFEL

Y RHYFEL. ADOLYGTAD YR WYTHNOS. LLADD RWSIA NEU GERMANI. Dengys datblygiad y sofyllfa ar y Oyfan- dir yr wythnos a aeth heihio mai trwy ladd Rw-da neu tnvy 1add Germani y ter- fynir y Rhyfel. Er cymaint politer ffordd y sydd o Poland a Galicia, i Galipoli a'r Dardanels, 'eto mae'r cysylltiad rhwng y gweithrediadau milwrol ynddynt yn agos a hanfodol. Ceisia (J'ermani laddRwsia yn Poland, ceisia Prydain a "Ffrainc 01 chadw yn f,yw yn y Dardanels. Rhy barod o lawer yw'r werin yn y wlarl yma i osod gormod pwys ar ddigwyddiad fel cwvmp Lemberg, a thybied ein bod yn tain yn rhy ddrnd am yr ymdrech i ennill y Dardanels. Tybiant am fod Byddin Rwsia yn cilio yn ol o flaen Byddill Germani, fod Germani yn ennill v fuddugoliaeth; tybiant hefyd am nad yw Prydain eto wedi torri clo y Dardane! mai colli ydym yno. Camgymeriad. mawr yw pob un o'r ddau. Tybia 11a we i. eto imiai i Fyddinoedd Jofl'r.i a French y rhaid diolch nad yw llengoedd Germani ymhell cyn hyn :wedi gorlifo wlad Ffrainc. Camgymeriad aralI yw ÙY;1 eto. Y gwir yw mai Llynges Prydain ym Mor y, Gogledd, a Byddin Rwsia ar gyffi n. ian dwyreiniol Germani, g-annoedd o filltir- oedd o Ffrainc, sydd we/1 i atal llengoed t barbaraidd Germani i feddiannu Ffrainc. Wrth ddweyjd hyn, nid wyf am foment yn dibrisio mawredd a gwertli yr hyn awnaclh a.c a. wna Bydd i no odd Ffrainc a Phrydain ar y Cyf,aii(lir--ioithr dweyd mai ofer a di- fudd a fuasai holl ymdrechion Joffre a French i atal y Germaniaid yn Ffrainc oni hae am Lynges Prydain ar y mor a, Byddin Rwsia yn Poland. Ceiisiaf egluro. Ar ddechreu'r Rhyfel r oedd gan y Gaisar fwy na digon o wyr arfog ar y rniaes i ruthro drwy Ffrainc fel y rhuthrodd drwy Belgium, ar waethaf pob gwrthwynebiad a gawsai yno gan Fyddin- oedd Ffrainc a Phrydain. Hyd yn oed a chaniatau y gallasai y byddinoedd hyn ddal yn 61 holl allu milwrol Germani, fel y delir rhan o'r gallu hwnnw yn ol ganddynt yn v bresennol, rhwydd fuasai i'r Oaisar, oni bae am 'Lynges Prydain, ddwyn llengoedd o'i filwyr i lanio yn Ffrainc gan gymeryd Joffre a French o'r tu ol, gorchfygu. Tra bo Llynges Prydain yn gryf ac yn rliydd fel y lnao heddyw, amhosibl yw iddo wnoufhur hynny. Gweithredodd Byddin Rwsia. yn gyffelyb. Oni bae am Fyddin Rwisia yn bygwth Ger- mani o'r Dwyrain, buasai holl nerth a, gallu Germani ac Awstria wedi oael ei ddefnyddio ary cychAvyn yn erbyn Ffrainc. Hanner y nerth hwniny yn unig* a fedrodd Germani roi yn yr ergydion yn erbyn Ffrainc am fod yn rhaid iddo gadv/r hanner arall i wrth- ElefyllByddinRwsia yn y dwyrain. Gwel y Caisiax y rhaid iddo rhoi ergyd njaill ai i Lynges Prydain neu i Fyddin Rwisia, a hwnnw yn ergyd mor gryf nes an- alluogi'r Llynges neu'r Fyddin i ymosocl arno am dymor o leiaf, cyn y geill daro er- gyd nerthol i setlo'r mater yn Ffrainc. Gwyr nad oes obaith iddo orchfygu Llynges Prydain. Creda fod gandido o leiaf siawns i orchfygu Byddin R wsia. Os medr efe ladd Rwisia, bydd1 gnnddoobaith y geill, drwy w miliwn neu ragor 07i filwyr o'r dwyrain l r gorltewin, i roi ergyd nmrwol. i Fyddin- oedd Ffrainc a. Phrydain yn Ffrainc, medd- iannu glannau Ffrainc 0'1' Sianel, ac oddi yno fygwth goresgyn Lloegr. f)\'iia'r amoan oerld ganddo mown golwg wrth orchymyn y l'huthr ffyrnig YIl erhyn Rwisia yn Galicia. Gredai, a chreclai yn gywir, ei fod yn taro ar ;wendid Rwisia. Yr oedd Rwisia yn fyrr 0 gyfarpar rhyfel. Mao oi llengoedd yn HiosÜOHCh dd wywaith nag yw byddinoedd Germani—eithr nid oes ganddi arfa-u ar eu cyfer. Am hynny mao mwy o filwyr heb arfau yn "Rwisia, "nag y sydd ganddi ar y maes yn arfog yn erbvn Germani. Os medr Byddin arfog Rwisia ddal ei thir hyd nes y oeir arfau i'r miliynau sydd ganddi yn jawr yn harod ond hob arfan, ni bydd glan Gonnani. un siawns i'w gwi-th- s,efyll. Ar y llaw arall, os geill Germani roi ergyd marwol i Fyddin arfog Rwisia cyn y caffo'r milynau eraill arfau, yna ca gyfle a hamdden ikldwyn ei holl nerth yn oi-byn I rwystro Germani, ac i arfogi Rwsia, Vw1 amoan mawr yr ymgyrch yn y "Dardan- eLs. Unwlaith y torrir y clo yno daw dig'on o gyfarpar i luoedd Rwsia. 0 Brydain. a Ffrainc, a'r Amerioa., a seinia hynny gnul marwolaetli go bail h y Caisar. Gwelir folly ma.i rhedegfa yn erbyn amser yw eiddo Mackensen yli Galicia a. Poland i ladd Rwis- ia. cyn y oaffo help drwy'r Dardanels; cyH- elyb redegfa yn erbyn amser yw ein hym- drech ninnau i dorri clo y Dardanels a dwyn cymorth i Rwsia cyn y geill Germani roddi iddi ergyd marwol. GWRHYDRU'R DARDANELS Yr wythnos ddiAveddaf cy hoedd odd S yr Ian Hamilton adroddiad swyddogol llawn o'r ymgyrch yn erbyn Galipoli gan y Fyddin o dan ei arweiniad'. Oeir yn hwn fanylion dyddorol ii:a, eltaf o,ai-L iiel) ()'i- blaeu. Cadarnha yr hyn a ddywedwyd eisops droi- on yn yr erthyglau hyn, sef fod yr antur- iaeth yn un or rhai mwyaf beiddgar a welwyd lerioed yn hanes holl i-yfeloedd y "byd. Enillodd Byddin Prydain glod anfarwol mewn rhyfeloedd o'r blaen--eithr ni 'chvf- lawinoidd hyd yn oed Byddin Prydain ar ei goreu erioed wrhydri hafal i hwn. 'Nid am- can yr erthyglau hyn yw rlioi m.anylion am unrhyw frwydr, eithr yn hytrach eeisio dangos ei pherthynasa symudiadau eraill a'i ph wyisigrwydd cymharol, a'i heffaith tebygol ar gwm y, Rhyfel oil. Ennill a wnaelb(>in ar hyd yr wythnos ddiweddaf yn Galipoli, or i'r ennill hwnnw gostio yn ddrud i .ni. Eto, fel y gwelwyd uchod, mae agor y Dardanels mor bwysig fel nmi bargen dda, inewn ystyr filwrol, a fydd gwneud ffordd rhydd 10 For y Canoldir i'r Mor Du er i hynny gostio i ni lawer mil eto o fywydau ein devvrion goreu. Bydd ennill buddugoliaeth 1 wyr yn y Dardanels yn golygu mwy hyd yn oed na phe Uwyddai Joffre a French, i yrru llengoedd Germani yn ol dros yr Afon Rhein i'w gwlad eu hun. Mae ennill hanner milltir yn Galipoli yn golygu mwy nag ennill deng milltir o dir yn Ffrainc. Na ddiystyrrer felly ddydd y pethau bychain mewn ymddanghosiad yn Galipoli a'r Dardanels. GOBAITH GAN Y CAISAR. Hysbyswyd yr wyBmois ddiweddaf fod y Caisar wedi addaw" wrth drigolion Germani y bydd y Rhyfel trosodd cyn y da,w,"r gaeaf nesaf. Llonnodd' hyn gal on nan miloedd yn y wlad hon. Male y: rhyfel yn costio mar ddrud mewn gwaed, mewn dioddef o bob math, ac mewn arian, fel nad oes neb na ddymunai weled hedd weh yn oadl ei wneuth ur y di- wrnod cyntaf y 1.o'n bosibl i'w wneuthur yn anrhydeddius a diogel. Eitlir er dweyd hyn, hoffwn lybuddio'r darllollydd i beidio seilio gobaith am weled terfyn buan a,r y Rhyfel ar yr hyn y dywedir i'r Caisa.r ei fynegu. Gadewoh i ni odrych a,r y mater yn deg yn ei wyneb. Os dywedodd y Gaisar yr hyn a briodolir iddo, rhaid1 ei fod yn crefin miill ai (3.) ei fod ef ar fin ennill buddugoliaeth lwyr ar oi holl elynion, ac folly y bydd yn gallu sicrliau hoddwchar delerau bcxidhaol iddo ef; neu (b) ei fod a,r fin colli pob g-ob- ait h am fuddugoliaeth, ae felly mai goreu po g-yntaf iddo gytuno am heddwch a.'l' gelynion. Nis gall efe arosod ei amodau heddweh ei hun ar ei elynion bob eu 11 wyr orchfygu. Y cam cyntaf po<-dbl. iddo hiag at yw naill ai: — (a) Rhoi ergyd mor farwol i Rwsia yn. awr yn fuan. ag gall Ltoga i rOt ergyet marwol arall i ninnau yn Ffrainc; Hell (b) Rhoi dyrnod trior drom i Rwisia fel y gall berswiadio ei gefnder y Tsar i wneud heddwd1. a, Germani. ar wahan i Ffrainc a Phrydain. Mae y cyntaf yn bosibl, er yn anlrebyg iaw'n. Miae yr ail yn aniliosibl oddigerth ia,r y; dybiaeth fod y Tsiar mor barod i dorri ei air lae i rwygo -cytundebau yn ddarnau ag yw y Caisar ei liun; oanys gwnaed cytundob clifrifolrhwng RWlsia, Ffnainc, Prydain, a'r Eidal, ;llif1 fyidcl i un o'r pediair gwlacl, cos tied a g-ostro, wneuthar heddwcl1 a'r gelyn ond trwy gydsyuiad a chydweithrediad. y tair ?wlad !arall. t h nos ddiiv,o( '[(I.a f Dang hOtS wyd yr vvythnos ddhveddaf na? gallai Prydain na Ffrainc gyda nac anrhyd- edd 11a diogelwch wneuthur Jieddwch ar yr unig delerau y boddlonjai'r Caisar iddynt, a-r liyn o bryd. 0" cynrerwi) y .golygiad arall, drachefn sef fod y'Caisar, gan wele I oliono obaith buddugoliaeth 3111 diflannu, am gyliino aÏ wrthwynebwyr ar frys gan wybod mai culefc- ac h caletach y, bydd yr amodau po hwyraf yr oeder gwneud heddweh, gwelwu na fodd- lonai'r C,aisiar yntau, tra bo ei lynges yn gyfan a'i fyddin yn gref, i'r unig delerau heddweh y gallai Lloegr a Ffrainc eu cyh- nyg iddo. A foddlonai corff poblogaeth gwerin Germani i'r iamoclau y rhaid i ni a Ffrainc o. leiaf fyunu eu ca-el, sydd gwestiwn arall. Eithrsier yw na. foddlonai'r Gaisar ei hun, na'i Junkeriaid bytli iddynt hyd r.es y'byddant wedi oael eu 11 wyr orchfygu—ac nis gellir gwneud hynny cyn y gaeaf nesaf. Gorfodir ni felly, ikldod i'r casgliad mai gobaith gwan oedd y .gobaith ;a adclawodd y Caisar i'w bobl set y hyclrdy Rhyfel hcibio eyn yfgaeaf nesaf. FFRAINC A'R EIDAL. Nid oes Rawer i'w tddweyd. yn newydd am y sefyllfa yn Ffrainc a'r Eidal. Parha Syr John French a'r Joffre i Wlllisgu yn g-aled ar wynt y German- iaid yn Ffrainc. Nid yw yr enillion, o'u cymeryd bob yn un ac un yn yanddangos yn f.a.wr. Eto pan grynhoer enillion wythnos gyfan at eingilydd, gwelir eu bod yn syl- weddol iawn. Un ffynhonnell cYlsur i: ni yw fod Gorma,ni yn gorfod cyhoeddi oelwydd yn ba-rhaus er mwyn oalonogi W Germaniaid sydd gartref. Cafwyd dwy engraifft nodedig o hyn yr wythnos ddiweddaf. 1. Cyhoeddodd Germani fod awyremvyr Gennianaidd wedi gwneud ymosodiad beidd- gar a' llwyddiaiinus ar Harwich, porthladd pwyeig iar lannau dwyrain Lloegr, gan daflu ffrwydbelennjau ar y dref ac acliosi difrod erchyll. Dyna'r celwydd; dyma'r gwir:— -Daethjaw- yrenwyr Germani i gyffiniau Harwich. Gwel- wyd ac erlidiwyd hwynt gan awyrenwyr Prydain. Ffodd yj Germaniaid am eu hoedl.