Teitl Casgliad: Seren Cymru

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 4 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
Y RHYFEL

Y RHYFEL. OWES Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. Y SEFYLLFA YN GROEG. AWSTRIA A'R AMERICA. PA BETH rw DDISGWYL YN FUAN. Er mai wythnos cymharol rydd rhag brwydrau mawrion yw yr wythnos ddi- weddaf, eto mac yn wythnos bwysig iawn yn ei dylanwad ar Gwrs y Rhyfel. Y SEFYLLFA YN GROEG. 0 fewn yr ychydig w'ythnosau diweddaf, fel y sylwyd mewn ysgrifau blaenorol, sym- udwyd canolbwynt sylw'r byd o Serbia i Groeg. Ehoddwyd yn yr ysgrif dd i weddaf fany lion am y wir sefyllfa yn y wlad liono, a danghoiswyjd yn glir y, ddwy wyneb i'r ddalen yno. Nid oes amheurue,th bellach nad dymun- iad Brenin Groeg, pel medrai, oedd' dyrysu cynlluniau Prydain, a rhoi pob cymorth a fedrai heb beryglu ei hun yn ormodol, i'w frawdynghyfraith y Caisar. Hynny, a hynny yn unig, sydd yn cyfrif am isefyllfa druenus Serbia, am fed ei byddin ddewr wedi gorfod encilio i Montojiiegro. ac Al- bania, ia-c am fod ein Byddin ninnau- Ffrainc a Phrydain--wedi cilio ol o Serbia i dir Groeg. Ni all fod 11awer 0 amheuaeth ychwaith ei bod ym mryd y Caisar a Brenin Groeg ddal Byddin Prydain a Ffrainc ar dir Serb- ia neu gyffiniaa Groeg-, a/u gorfodi i ildio yn gareliarorioii. Danghoswyd mewn yisg- .rifau blaenorol pa fodd y gallesid gwneud hyn. Llynges Prydain yn bennaf, os nad yn liollol, a g-adwodd ein Byddin yn ddihangol. Gwnaeth hyn drwy. fod ar gyffiniau Groeg yn barod i dclial ar Groeg a'i Brenin y weithred fradwruis oodid" ym mryd Brenin Groeg i'w gyflawnu. Llwyddodd ein Byddin i gilio yn ol o Serbia. Ni feiddiodd Byddin Groeg rwystro yr enciliad. Ar hyn 10 bryd mae ein Byddin- oedd ym Macedonia oil ar dir Groeg, lac yn cyidymgynliull o amgylch Salonica. Pan yn ysgrifennu I ly n (Gweneir) nid yw'r gel- yn, na Germanna Bwlgariad na Thwrc, wedi beiddioi croesi cyffiniau Groeg ar ol ein Byddin. Dywedir, er hynny, eu bod yn arfaethu g'wneuthur hynny: can gynted ag y bo modd., ac y bydd yn ddiogel iddynt wneuthllr. Amlwg yw ein bod yn bwriadu dial ein gafael yn Saloniaa. Egluraf yn y man paliam y gwneir. Drwy wasgu ar Frenin Groeg cafwyd ganddo i symud oorff mawr Byddin Groeg 0 Salonica, a gadael y lie yn ymarferol yn ein dwylaw ni i wneud a fynnom yno. Nid hynny oedd dymuniad Brenin Groeg. Hoffai ef, pe y medrai, gadw ei Fyddin yn SaJonica a'r cylch, yn rhwystr pari m i ii vn-trlrfch amddiffyhol -'i: v:- v. 0 <>:M :W lurdod iui ui j. i ._a.iv a. r'iuy lani nad oedd- eiit am ()h\7Iarae plant a Groeg in wyaoh, ac y rhaid i Groeg ddewis ai gyda ni ai yn ein herbyn ni yr oedd yn bwriadu bod. Felly] cafwyd Salonica. yn rhydd i ni weithredu ynddi ac o amgylch iddi. arhodd- wyd y ddwy linell rheiltfordd sy'n rhedeg o Salonica i gyffiniau Serbia, yn ogystal a 'r wlad oddiamgyilch, at ein gwiaeanaeth. Bernir fod 200,000 o filwyr Prydain a Ffrainc yn awr yn Salonica a'r cyloh, ac ychwanegir at eu nifecr yn feunyddiol. Yr ydys wedi glanio yno hefyd nifer 0 fag- nelau tryxiiion, ac wedi adeiladu amddiffyn- feydd 0 amgylch y ddinas i'r gogledd, dwyrain, a go rile win, yn banner cydcheang yn ymestyii o'r mor ar y gorliewin, ac mil filltirpedd o gwmpas y idldinas tua'r gogledd, ac yna ynol i'r mor ar y ddwy- rain drachefn. Diogelir y tu deheu i'r ddinas gan y, mor a'n Llynges ni yno. Tybir mai y rheswm na fuasai'r Ger- maniaid a'r A wistriraid ia'r Bwlgariaid wedi ein canlyn i dir Groeg ac ymosod arnom ar eu ffordd i Salonica oeddyn bennaf aan nacl oedd y magnelau m:awr wedi cyr- raedd yno- o Germani ac Awstria. Wrth en- cilio ar hyd y rheilffordd chwythodd ein dynion ni bob pont a thunel i fyny ffordd yr encilient. Eliwystrai hy,ny'r gelyn i ddef- nyddio'r rheilffyrdd hyd onid adgyweirid hwynt. Dyna sut y cawisom lonydd i gilio yn 101 ttiia Salonica, lac y cawisom amser yno i adeiladu amddiffy 11 feydd, a gosod pobpeth yn barod erbyn y dydd y delo'r gelyn yno i ymosod. Tybir fod nid yn unig ein holl Fyddin wedi llwyddo bellach i gyrraedd man di- ogel, ond y gall Salonica wrthsefyll unrhyw ymosodiad a fedr holl allu y gelyn ei wneud ar y lie boed ef mor gryf ag y bo. PAHAM YR YDYM YN DAL SALON- ICA? Gofynna'r darllenydd o bosibl: Pah am yr ydyrm yn anos yn Salonica lo gwbl? Gan fod ein Llynges yno i amddiffyn y mil- wyr a digon 0 longau yn barod i'wcludo, paham nad ant yn awr oddiyno i le arall lie y gallant ymosod ar y gelyn? Goifyniad digon cyffredin, digon naturiol, a digon rhwydd i'w ateb. Wele, rai rhes- ymau digonol: 1. Byddai encilio yn liollol o'r wlad yn eael edrych arno, yn Groeg a gwledydd y Dwyrain oil, fel gorchfygiad i ni, a budd- ugolirueth/fawr i'r Caisar. Tra daliwn ein tir ynoi gwelant nad ydym wedi ein gorch- fygu, ac nad yw'r Caisar yn ddigon cryf, er ei holl foist, i'n gyrni o'r wlad. 2. Byddai ein henciiiad o'r wlad yn di- galonni y rhai sydd yn Ewmania yn barod i'n cynorthwyo,-ac yn anogaeth i'r wlad ddod allan o blaid y conowerwr yrnddang- osiadol, y Caisar. 3. Yr ydym wedi ymrwymo i Serbia y gwnawn bobpeth yn ein gallu i adenill y wlad i'r genedl. Tr,a bom yn Salonica, to fewn ychydig bellter i gyffiniau Serbia, yr ydym mown lie cyfleus i gyflawnu ein haddewid. 4. Tra bom yn aros yn Salonica, pa un bynnag a ymosodwn ai peidio, rhaid fydd i'r gelyn gadw oorlf cryf o Fyddin, oleiai mor Iliosog a'n Byddin lli, yno i'n gwylio. Gallem ni fforddio dynion yn well nag y medr y Caisar. 5. Un 0 amoanion mawr y; (Jaisar: wrth ymosod ar Serbia oeddr meddiannu y rheil- ffordd sy,n eyisylltu Germani a Thwrci drwy Serbia a Bwlgaria. Tra bo gennym ni Fyddin ddigon cryf yn Salonica, byddwn o fewn eyfle i ymosod ar y, rhetilffordd hono, a tho-rri y cydgymundeb rhwng Germani a Thwrci. Peryglai hynny holl Fyddin Ger- mani yn Bwlgaria a Thwrcl, a rhwystrai ddanfon a-dgynenwad a ohyfarpar i Fydd- inoedd Germani a Thwrci yn Asia Leilaf. YR EIDAL O'R DIWEDD. O'r diwedd wele yr Eidal wedi oyfryngu yu eileithiol 0 blaid Serbia. Eglurwyd o'r blaen fod Byddin Serbia wedi encilio o'u gwlad i Montenegro ao Albania. Ymestyna'r ddwy; wlad yma. hyd lannau dwyreiniol Mor yr Adriatic. Saif yr Eidal ar lannau gorllewinol yr un mor. Nid oes ond >0 100 i 150 milltir o for yn gorwedd rhwng yr Eidal a'r gwledydd hy,n. Yn awr, mae Byddin o'r Eidal wedi glanio y,n Albania ar ei ffordd i Serbia. Naddis- gwylied y darllenydd wrhydri mawr yn fuan o'r glaniad hwn. Mynydd-dir diffypdd yw y wlad o lan y mor hyd gyffilliau Serb- ia. Anhawdd fydd i fyddin ei theithio; amhosibl fYldd dwyn magnelau trymion. Coil- odd y Srerbiaideu magnelau trymion lnvy pan yn encilio 0 Serbia. Prif wasanaeth Byddin yr Eidal yn Albania, o leiaf am dymox fydd: — d (1) Rhoi calon newydd i'r Genedl Serb- aidd sydd wedi gadael eu gwlad yn Dwyr j law'r gelyn. Gwelant obaith adferiad i'w cartrefi drach,of n. (2) Porthi y ffoaduriaid o Serbia i Al- bania, y rhai & adawsant eu pobpeth 'ar 011 pan yn ffoi o flaen y gelyn. Mewn gwlad ddyeithr, ac ma.e llawer o'r brodorion yn anghyfeillgara dweyd y 1 leiaf, mae eu Icyf- lwr yn ciruenus, heb fwyd na modd1 i'w gael. Trwy laniad Byddin yr Eidal yn Albania sicrheir ymborth ar drauly Cyng- hreiriaid i bawb fo mewn agen. (3) Rhoi cyfle a mantais i ail ffurfio Byddin Serbia, i'w hail arfogi, ac i'w gwneud yn gymwys i gymeryd y maes yn fuan eto, yn erbyn y gelyn. Gwelir fellYi fod y gwasanaeth a wna yr Eidal i Serbia rhywbeth eyfflol-yb o ran nat- ur ac laincan i'r hyn a wnaeth Prydain i Belgiiun. Yn wir, mae amgylchiadau Belgium a Serbia yn dra chyffelyb. AWSTRIA A'R AMERICA. Pan suddwyd y llong teithwyr Anoona, tra yn hwylio o'r Eidal i'r America, gan sudcUong rai wythnosiau yn ol, p.nturiais ddweyd yn yr erthyglau hyn fod CTermani wedi gwneud mwy o niwed iddi ei hun nag i neb arall drwy y weithred anfad honno. Tybild ar y pryd, a chredir eto ganlawer, mai suddlong G-ei-manaidd oedd yn ymosod. Ymddengyjs yn wir erbyn hyn fod dwy suddlong yn cydweithredu. Pa fodd bynnag cymer Awstria y cyf-- rifoldeb am yr hyn a wnaed. Gyrrodd Ar- lywydd yr America genadwri cryf bythef- nos yn ol at Awstria, yn hawlio: 1. Fed i Awstria gondemnio gwaith yf suddlong fel trosedd yn erbyn deddf y gwledydd, ac yn erbyn yr ymrwymiad :8.i, roddwyd gan Germani ar ol suddo'r Lusi- tania a'r Arabic. 2. Fod i Awistria gospi capten y sudd- long am droseddu ohono orchymyn (tyb- iedig) Awistria i beidio peryglu bywyd teithwyr di niwed. 3. Fod Awstria i dalu iawn digonol i deuluoodd yr Amerioaniaid a foddwyd neu a laddwyd: drwy weithred anfad y suddlong. Ehaid cydnabod mai dyma'r genadwri fwyaf cryf a chroew a ddanfonwyd gan. America i un o'r gwledydd erioed. AiiilAg, yw fod Awstria wedi ffromi yn aruthr at. don 'cenadwri America. Ddiwedd yr wyth- nos danfonodd atebirud sarhaus, yn dweyd: 1. Mai ar dystiolaeth gelwyddog yr oedd holl gwyn America yn seiliedig; fod yn well gan Awstria gredu gair capten ei sudd- long hi na'r tystiolaethau oedd gan Am- erica. 2. Nad oedd wahaniaeth gan Awstria beth oedd Germani wedi addaw ynghylch diogelwch teithwyr diniwed; fod Germani yn ddigon oryf i ofalu am dani ei hun- ac y gwnai Awstria fel y barnai hi yn ddoeth heb hidio beth a wnai Germani. 3. Ac, o ran hynny, nad oedd Germani erioed wedi addaw yr hyn y credai Am- erica ei bod wedi ymrwymo iddo! Ni bu erioed, mewn cenadwri swyddogol rhwng un wlad fawr a gwlad fawr larall ddim mwy tebyg i Bilingsget diplomyddol nag a geir yn atebiad Awstria. Mewn eff- aith hefyd ail egyr yr "holl gwestiwn mewn dadl rhwng yr Amerioa a Germani, adeng- ys yn glir fod y Caisar wedi gwneud ffwl o'r Arlywydd. Beth fydd diwedd hyn oil amhosibl dweyd, gan fod yr Arlywydd Wil- son yr hyn ydyw. Eithr sicr hyn, ni eill gwlad sy'n meddu hunanbarch orffwys o dan sarhad !ac impidens bwriadol llythyr Awstria. PA BETH I'W DDISGWYL YN FUAN. Gwaith peryglus yw proffwydo bob am- ser; peryclach fyfch yn y Ehyfel hwn sy'n frith gall ddigwyddiadau anisgAvyliadwy, ao yn enwedig pan ga,vii can llaied offeithiau y gellir ymddibynnu yn ddigwestiwn ar eu cywirdeb.