Teitl Casgliad: Seren Cymru

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 8 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
2 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

INDIVIDUAL Communion Cups. Write for List of Patent U Ideal" Outfits and Samples on appro., to the Makers,— TOWNSHENDS LTD., BIRMINGHAM. Yn awr yn ba.rod, Crown 8vo, mewn lliain, 2s. 6c., gyda darlun hardd o'r Awdwr, "ORDINHADAU YR EG- LWVS GRISTIOWOGOL" Darlith Coleg y Bedyddwyr yn y Gogledd, Bangor, 1913, ga}n y PARCH. W. PRICHARD WILLIAMS, Di.D GLANDWR. Diolchir am dderbynwyr. Anfoner yr archebion i Mrs, Dr. W. P. Williams, Dinas House, Landore, R.S.O., Glam. D. VERNON DAVIES, Organydd a ChQrfeistr Soar, LLwynhendy. Ariveinydd. Beirniad. Organydd. LLWYNHENDY, LLANELLY. SION, LLANWRTYDi WELLS. Dymunir gwneyd yn hysbys fod cysylltiad yr eglwys hon a'r gweinidog presenol yn terfynu Mehefin y 7fed nesaf. Pob goheb- iaeth am Supplies, &c., i'w hanfon i'r oyf- eiriad isod. Hefyd, dymunir hysbysu, nad oes a wnelo yr eglwys ddim a'r adeilad newydd sydd yn cael ei godi yn y He. E. RICHARDS (Ysg. Gohebol), Wellington House, Llanwrtyd Wells. Bwrdd y Golygydd. SYLW PWVSIG OW Dymunir ar in gohebwyr anfon eu holl gynyrchion i'r Golygydd—Parch. J. Jenkins, M.A. (Gwili), Ammanford, Carm. B. D. H.-Achubodd arall y blaen, fel y gwelsoch. E. O. P.-Yr ydym o'r un farn i raddau Enw'r arweinydd, rhestr o'r tonau ymhob eyfarfod, a gair am y tonau mwyaf cymer- adwy fyddai oreu, wrth adrodd hanes Cym- anfa Ganu. Pe ychwanegid beirniadaeth, yn ol eich awgrym, ofnwn mai enw'r Seren yn fuan jfyddai Cerddor y Bedyddwyr." R. L.-G\vneir pob ymgais iddo ym- ddangos, y tro nesaf, Blin gennym. Cliwi synnech at y pentwr a ddaw yma. Edmygydld.-Ie, 'Calfaria' ae nid 'Nodd- fa," oedd igywir ynglyn a ehyfarfod tyst- ebu'r Parch. W. E. Davies. Ar bwy y bu'r bai, tybed? J. I. Thomas.-Yn y Swyddfa, ers tro. amynnedd, &c. Ymneilltuwn, am y tro liwn, i wneuthur lie i ysgrif werthfawr y Parch. 0. M. Pritehard, ac i' ysgafnhau tipyn ar faich mawr y Swyddfa. Yn y S wy ddf a. -Grefydd. yn Ffraino; Byd y Gerdd; Cyfarfod Sefydlu y Parch. W. Dyfan Thomas; Cymanfa Gerddorol Bedyddwyr Glannau'r Teifi; Marwgofion, &0.

Y Diweddar Syr F F Besley

Y Diweddar Syr F. F. Besley. Enw anadnabyddus a dieithr i lawer o Fedyddwyr Cymru yw'r uchod, ae etc teim- lwn y dylid gwneuthur Isylw parchus o Sir Francis Besley, oblegid. ei hannu o deulu. yr enwog Enoc Francis,un o'r cymeriada/u disgleiriaf, ac jin o'r pregethwyr enwocaf a fu'n dal cysylltiaid a'r enwad yng Nghym- ru. Yr oedJd Sir Francis yn enedigol o Gaergraig (Rochester). Masnachwr oeddei dad, a dyna fu yntau nes ymneilltuo ohono dros ddeng mlynedd ar hugain yn 01, ac oddiar hynny hyd ei farwolaeth ymdaflodd i'r gwaith o wasanaethu ei oes yn wleidydd- ol, cymdeithasol a chrefyddo!. Yr oedd yn un o sylfaenwyr y Clwb Rhyddfrydol Cen- edlaethol. Yr oedd yn gyfaill mynwesol i'r diweddar Sir H. Campbell Bannerman, a safodd fel ymgeisydd Rhyddfryd01 dros ei dref enedigol. Gwnaed of yn farchog gan ein diweddar frenin yn 1909. Ond y mrue yn isicr gennym mai yr Y sgoI Sul gafodd y rhan oreu a helaethaf on lafur. Gelwir ?of yii y '? Bi,itl.sh Weekly" yn frenin urddasol yr Ysgol Sul." Arferai ysgrifennu yn gyson i'r Sunday School Chronicle o dan yr enw The Man at the Desk." A thrwy yr ysgrif wythnosol hono anerchai lu. mawr o oreugwyr ein gwlad fel athro ymarferol. Ysgrifennodd rai llyfrau hynod gynorthwyol, a gwerthfawrogir yn fawr ei "Lyfr Codi yr Arolygydd." Arferai hefyd annerch Ysgolion Sul mawrion Lloegr yn eu gwyliau blynyddol. Y fath fu ei wasanaeth ynglyn a'r sefydliad teilwng hwn fel y bwriada'i gyfeillion gyhoeddi cofiant iddo yn cynnwys hanes lied gyflawn o'i ym- drech a'i lafur. Pan hunodd ar yr ugeinfed o Fai yn 76 mlwydd oed, teimlid fod tywysog a gwr mawr wedi syrthio yn Israel a chafodd angladd nn welir ei chyfrelyb ond anfynych, fel y cawn aylwi'n mhellach ym mlaen. Yr hyn isydd yn gwneuthUr hyn oil o cldiddordeb arbenuig i ni yw'r ffaith fod y dyn da hwn yn hannu o deulu gymerodd ran flaenllaw er adgenhedlu Cymru. Dichon nad yw enw Enoe Francis mor adnabyddus ag y dylai fod i'r oes hon, ond ni all y dyn a fldarllenodid hanes y ddeunawfed ganrif lai na gwybod am dano a theimlo yn anwyl jtuag ato. Genedigol yd oedd o ddyffryn Teifi. Ganwyd of oddeutu 1678 a bu farw yn 1740 wedi bod yn pregethu yr efengyl ,ani ryw 32 mlynedd. Bu gofal eglwys luosog a gwasgaredig glannau'r Teifi arno laln ran helaeth o'r blynyddau hyn. Cymerwyd ef ymaith yn anterth ei nerth ac yng nghanol ei boblogrwydd a'i ddefnyddioldeb, tra nad yd oedd ond 51 mlwydd oed, a cholled anadferadwy i achos y Bedyddwyr yn Siroedd Caerfyrddin ac Aberteifi fu ei ymadawiad cynnar, oblegid oddiar hynny hyd yn awr,-—dros gant adeg a thrigain o flynyddau nid oes ond ychydig gynydd wedi ei wneuthur yn nifer yr eg- Iwysi Beclyddiedig yn hen faes ei lafur ef. Pan yn dychAvelyd o Rehoboth i Gastell- llewydd, arferem yn fynych edrych yn hrudld ar Sir Aberteifi yn gorwedd o'n blaen hyd y gwelai'r llygaid, ond yn ofer yr edrychem i un cyfeiriad braidd am achos i'r Bedydd- wyr, a gofynnem yn fynych i ni ein huuain, Ai tybed mai dyna fuasai cyflwr pethau pe buasai Enoc Francis wedi cael byw ugain mlynedd yn hwy?" Wedi clywed am far- wolaeth Sir Francis Besley yr ym wedi darllen hanes ei hendaid o'r newydd fel y ceir ef gan Josua Thomas a themtir i wneuthur tri isylw. I. Fod cryn wirionjedd yn yr llyn a ddyAved- odd rhyw un am grefydd, or nad yw o waed, eto rywfodd !ei bod yn y gwaed. Nid yw o Avaed yn yr yistyr yr yniffrostiai'r Juddew- on mai plant Abraham oeddynt, ae nad oedd o un gwahaniaeth pa fodd yr ymar- weddent, do iamhosibl yw darllen hanes crefydd yn leu plith hwy a'r Cymry heb deimlo fod yna ryw deuluoedtl o oes i oes ac o ach i ach yn fwy parod nag eraill i ganfod y Aveledigaeth nefol. Teimlai Paul yn dra hyderus fod y ffydd ddiffuant yn Timotheus oblegid ei bod yn ei fam a'i nain o'i flaen. Cysur i Berganiedydd Is- rael oedd icredu na phallai deddfwr o'i dy. Ac yn hanes ty a theulu Enoc Francis can- fyddir crefydd fa rldnwedd a moes yn ym- wthio i'r golwg- o oes i oes ac o ach i ach er pan ddiechreuodd y teulu ymhunaniaethu ag eglwys RhydAvilym yn 1668. Ganwyd chwech o blant iddo- a'r oil yn grefyddol; yr oedd rlwy o'i ferched yn briod a g wein- idogion ac yr oedd' dau o'i feibion yn wein- idogion,-—un sef Benjamin Francis gyda'r Saeson ond yn Gymro trwyadl ac wedi cyf- ranu yn heheth er cyfoethogi llenyddiaeth Cymru trwy ei emynau a marwnadau ar ol ei frodyr yn y Aveinicl ogaeth Gymreig. Wyr iddoef oedd Sir Francis Besley. Felly yr ym yn toael golwg yn hanes y teulu hwn ar grefydd yn ei dangos ei liun o ach i ach am agos i ddau gant a hanner o flynyddau. 2. Gwireddir yn hanes y teulu hwn yr hyn a ddywedAvyid wrthym gan Fethodist goleuedig yn Wrexham: "Mai nerth ago- goniant Ymneilltuaeth yw teuluoecld cryf- ion." Daliai (8f nad ellir adeiladu eglwys Ymneilltuol effeithiol ar Avahan iddynt. Dy- wedasai'r diweddar Mr. Reynolds, Felin- ganol, rywbeth tebyg wrthym yn flaenorol. Priodolai ef nerth a dylanwad y Bedydd- wyr yn y rhan honno o Sir Benfro i'r ffaith fod ieu hegwyddorion wedi eu credu a'u derbyn gan nm teulu cryf a dylanwadol yn y Avlad. Y mae'n debyg fod yr un peth yn wir nid yn unig am Y mneilltuaeth ond hefyd am. grefydd yn ystyr ehangaf y gair. Cymeriadau cryf oedd Enoe, Abra- ham, Moses, Dafydrl, a sefydlasant deulu- oedd o'r un meddwl a'u hunain, y rhai fn- ont fel cysgod Craig- Fawr mewn tir sych- edig i achos y Duw byAv mewn llaAver ar- gyfwng lied galed yn ei hanes. r A theulu felly fu Itenln Enoc Francis. Y mae'n bos- ibl oni buasai am dano ef, y buasai Ar- miniaeth y dyddiau llJnny wedi acliosi yr un difrod ymysg Bedyddwyr Cymru aj a aclwsodd ymysg eu brodyr yn Lloegr ac amryw o'r eglwysi Ymneilltuol oraill yn y DyAvysogaeth. Y mae'n ddiau i'w Air yn ei Bryd fod yn foddioneffeithiol i gad w'r Bedyddwyr rhag syrthio i'r un di- nistr. Y mae'n eglur fod y teulu yn deuln o Averth mawr i aohos crefydd. Nid ym mewn ffordd i allu dywedyd pa nifer ohon- ynt fu yn arfer eu doniau fel gweinidogion gan iddynt adael Cymru, ond y mae sicr- wydd am y canlynol:-Enoe Francis, a'i gefnder Abel Francis,-a fu am flynyddau yn llafurio yn yr un maes ag ef. Yr oedd cefnder arall iddo yn America o'r enw John Davies. Efe oedd gweinidog cyntaf yr eg- Iwys yn Baltimore, Maryland, a sefydlwyd y n 17 5*4. Yn ychwanegol at ei fab Benjamin a fu eisoes dan jsyhv, gellir nodi mai ei fab ef oedd Jonathan Francis a fu'n llafurio yn Mhenyfai ar hyd ei oes, a'i fab yntau oedd Enoc Francis, Exeter. 3. Gwelwn yn hanes y teulu enwog hwn fel yr ail-adrodda hanes ei hun. Dywedir fod Benjamin Francis yr un ddelw a'i dad, os gellir barnu oddiwrth y ddau lun, yr oedd Sir Francis Besley yn ddelw ei daid, Benjamin Francis, ac felly rhaid ei fod yn dwyn hefyd ddelw ei hendaid, Enoc Francis. "So careful of the type." Meddai Tennyson: Natur sydd yn gofalu am y dyn oddiallan. Y mae gras hefyd yn gofalu am gadw'r. portread ysprydol. An odd yw darllen hanes byAvyd Sir Francis heb feddwl laiii Enoc Francis a'i yspryd efengylaidd a'i ymdrech o blaid v da a'r pur. Gwyrodd ei gefnder Abel Francis mewn barn yn ystod y ddadl Arminaidd, plygodd o dan bwysau'r 6torin ao aeth i golli o fywyd lei Avlad, ond safodd Enoc Francis, ae fel eedrwydd Libailus gwreidd- iodd yn ddyfnach ym Mynydd Duw, fel nad ellir darllen hanes adgenhedliad Cymru yn y dyfodol theb ddod i wybod am dano ef. Un tebyg oedd ei orwyr. Er yn Fed- yddiwr arferai adidoli yn y City Temple, ond pan djdechreuodd gweiniclog presenol yr eglwys yno wasgaru ei gyfeiliornadau, yr oedd Sir Francis ymhlith y blaenaf i ymneilltuo oddiAvrtho. Ond dichon ina cheir gwell engraifft o hanes yn ail-adrodd ei hun nag a geir yn angladd y taid ia'r orwyr. Y mae'n bosibl na welwyd yng Nghymru angladd fwy tyw- ysogaidd nag iangladd Enoe Francis. Bu farw yn Abergwaun tra ar ymweliad a'i frodyr yn Sir Benfro. Yr oedd ei briod