Teitl Casgliad: Seren Cymru

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Mae hawlfraint yr adnodd hwn yn eiddo i Undeb Bedyddwyr Cymru.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 6 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
Y Cynllun Gweinidogaethol a r Eglwysi Gweinion

Y Cynllun Gweinid- ogaethol a' r Eglwysi Gweinion. Araith a dradidodwydyrtg Nghymanfa Ddwyreiniol Morganwg iios Fercher, Meh. 17, 1914, gan H. HARRIES, TREHERBERT. (Parhad o'r Rhifyn diweddaf.) Eto. Y mae yr Eglwysi Gweinion. o gyff- elyb werthfawr ffyd'd a ninau. Yr un geir- iau sydcl ar eu baniierau hwy ag sydd ar ein banner ni, Un Arglwydd, un ffydd, un bedydd, un Duw a thad oil, yr Hwn sydd goruwch oil, a thrwy oil, ac ynoch oil," ac fel ninau y maent yn canu yr hen emyn- Af ar ol yr Apostolion Aeth yn ffyddlon. o fy mla'n, Rhai a gladdwyd yn y dyfroedd Fel gorch mynodd lesu glan; Rhai yn Ainon gorllaw Salim, Rhai yn yr lorddonen fawr, 0 am nerth i barchu geiriau Brenin nef a daear lawr." Os ydym gan hynny am ledaenu ein heg- wyddorion, rhaid i ni ymgeleddu eglwysi gweinion. Eto. Y rnae Eglwysi Cryfion yn ddyledius i'r Eglwysi Gweinion am eu llwyddiaint. Yr eghvysi gweinion yw y fiyimonau, o ba rai y tardda eu ffrydiau, y gelltydd o ba rai y daw eu cedrwydd, a'r cawellau, o ba rai y daw eu meibion a'u merched. 0 hon- ynt Itwy y daw ein givoiiiiJo,-ion,a'ii diac- oniaid a'n hathrawon gan mwyaf. Na fydded i'r Eglwysi Cryfion gan hynny eu lianghofio. Eto. Y mae yr Eglwysi Gweinion yn werth eu cadw yn fyw er mwyn yr hyn ydynt. Edryohwch ar Wian. Nid oea "Gentlemen ia silk hats" na "ladies in white yn myned iddi, dim ond ychydig o Aveithwyr tlodion gyda chyrn ar eu dwylaw, creithiau ar eu hwynebau, dillad o wlan du'r ddafad am danynt, a hoelion trymion yn eu hesgidiau sydd yn tywyllu ei drws. Ar y dydd Sabboth nid oes llyfr cmynau yn eu Haw. 0 bosibl na wyddant ond un don, a hono yw yr lieii. Lingbam, ac y maent yn ei 'iswiugo o'r naill gornel i'r llall. Dar- llenant eu Beibl, a cheisiant ei ddeall yng ngoiau'r Shecina. A brawd i weddi, gan benlinio ar y llawr o galch, Syml iawn yw yr addoliad, ond y mae yr lien bobl yu caol gwledd ar fanna'r Cyfamod, gwin o win- llanoedd Engedi, a miwsig ser y bore; a synwn i ddim nad oes cymaint o arogldarth mwy peraidd yn codi oddiar euhallor bridd, nag isydd yn codi o addoliadau rhwysgfawr EgJwys Gadeiriol St. Paul, Llundtiin. Eto. Dyiai yr Eglwysi Gweinion gael eu cefnogi ermwYl1 y gwaith a wn aeth ant. a'r gwaith y rnae yn bosibl iddynt ei wneudl eto. Clywisoch o'r gadair bore heddyw fod drws Capel HoIygon yng Ngogledd Cymru wedi ei gau. Yr oedd yn ddrwg gennyf glywod hynny. Ond po bai yn cael ei gau am byth, y mae y brodyr yno wedi gwneud gweitbred sydd. yn worth yr holl ariau ag y maent wedi eu gwario ar yr achm, Hef codi y Parch. E. T. Jonos, Seion, Llanelli, i'r pulpud: brawd atlirylithgar, brawd sydd yn roooru "marchío" gydag angelion, a brawd a(y y mae ei hyawdledd fel mor o wydr wedi ei gymysgu a. than. Hyderwyf, beth byn- ag, nad yw drws y cap si wedi ei gau am byth. Yr ago.rlr ef eto, ac y gwelir yr eg- lwys yno yn blodeuo, megiis yn y dyddiau gynt. Eto. Trwy ofalu am yr Eglwysi Gwein- ion y byiddi i ni ofalu icirau am danlln ein hunain. Rhaid golahi am No. 1; rhaid, ond y ffoIldd orau i ofalu am No. 1 yw gofalu am No. '2. Yr wyf wedi sylwi mai yr eglwysi mwyaf ymdrechol o blaid y Gymdeithas Genhadol Dramor yw yr eglwysi mwyaf llewyrohus yn yr holl wlad. Y r enaid hael a frasheir, a'r neb a ddyfrhao addyfr- heir yntau bofyd. Nid oes dadl yn fy meddwl nad yr achos fod llawer o'r eglwysi sydd mewn cyfyngder ariannol yw eu bod wedi eu llenwi a hunanedd hyd yr ymylon. Ni ofalant am neb sydd o'r tu allan iddynt. ac nid yw yr Arglwydd yn bendithio y cyf- ryw. Safodd y gwr a'r givregys croen ar derfyiiau'r anlalwch, a gwaeddodd, "Llef un yn llefain yn y diffaethweh, parattoweh ffordid yr Arglwydd, gwnew!ch yn uniawn ei lwybrau ef." Pa raid gwneud y llwybr yn uniawn, ai nid. digon oedd ei fod ynwastad? Na, yr oedd eisieu idido fod yn uniawn hefyd. Ni ddeuai Brenin Seion ond ar hyd ffordd uniawn. ao ni ddaw ei fendith yn awr ond ar hyd ffordd uniawn. Ni ddaw ar hyd ffordld twyll, anonestrwydd, celwydd, diogi, a chybydd-dod. Ofer gan hynny yw disgwyl iddi ddyfod' ar hyd-ddynt. Ond fe ddaw ar hyd ffordd hunanymwadiad a hun- anaberth. Bydded i ni gan hynny feddwl am lesoli rhai '0'(1' tu allan, i ni. Y mae mudiad ar fuoed yn awfr i wneud ymaith a'r eglwysi gweiniaid. Ei ystyr yw: Os bydd gan y Methodistiaid gapel mewn rhyw fan, a bod hwnw yn ddigon mawr i gynnwys y bobl, nadi yw un enwad arall i godi eapel yno, a chwareu teg, os bydd gan y Bedyddwyr gapel mewn rhyw fan, a bod hwnw drachefn yn ddigon tmaw;r i gyn- nwys y bobl, nad yw y Methodistiaid na'r Annibynwyr na'r Wesleyaid i godi capel yno. Yn ddiddadl arbedai y cynllun hwn lawer o arian, ond y mae rhywbeth yn fwy gwerthfawr nag arian, rhywbeth yn fwy gwerthfawr na gw:aed, sef cydwybod bur. Bu ein tadau yn pydru mewn carcharau, ac yn llosgi mewn tanau merthyrol, or mwyn cydwybod bur, ac nid ydym ni, eu p'ant hwy, yn myned i lygru ein cydwybodau trwy gwympo i fewn i'r cynllun newydd, er arbed "p ounds, shillings and pence." Rhoddwyd cynllun tebyg i hwn af yr ol- wynion rai blynyddoedd yn ol. Etholwyd ped war ar hugain o henuriaid Israel gan y gwahanol Undebau, chwech o bob enwad, i gyfarfod a'u gilydd yn Idanidloes i ystyried y mater. Bu ymddiddan pwyllog, eariadus, a maith arno. Ond ni fynai y Bedyddwyr wneud dim ag ef. Safodd un o'r Bedyddwyr i fyny, a dy wed odd yng nghlyw prif orac!- au y gwahanol enwadau: "Y mae gennym ni rywbeth i'w gario i bob lie nad yw gyda un o hono-cli cliwi, ac y mae y gwr liwnw o'r un fitI'll heddyw1 ag oodd yn Llanidloes. Mae Gair Duw yn ein xhwymo ni i fyned i bob lie. Comissiwn cyutaf Crist i'w apos- tolion oedd, "N.1C ewch i ffordd y cenedl- oedd, ac i ddinas y Siaiiiariaid nac ewch i fewn," ac y mae yr enwadau taenellyddol am i ni fyned1 ym mlaen ar hyd y llinell yna. "Nac ewch i ffordd yr Indipendiad, ac i ddinas y Methodistiaid nac ewch i fewn, nac ewch i ffordd y WesLeyaid, ac i ddina, yr Eglwys Wlado] nac ewch i fewn." Ond ail gomissiwn Crist i'w apostolion oedd, "Ewell i'r holl fyd a phregethweh yr ef- engyl i bob creadur, a'r neb a gredo ac a fedyddir a fydd cadwedig. Ac y mae hwna yn ein hawdurdodi ni i fyned i bob oornel o'r ddaear. Mae capel gan enwad arall yn y cwm a'r cwm, waeth yn y byd, ewchiddo. Mae y capel sydd gan enwad arall yn y pentref a'r pontref yn ddigon maAvr i gyn- nwys y bobl; waeth yn y byd, ewch yno, ac ewch a hen bictwr yr lorddonen gyda chwi, ac os bydd yr bin. yn oer, fframwch ef mewn ia eyn methu ei ddangos i'r bobl. Llawer o ymosodiadau sydd wedi cael eu gwneud erioed ar Fedydd. Mae SufIragots y byd crefyddol wedi myned i fewn i'r "divine gallery of art, ac wedi ceisio darnio yr unig bietwr sydd gennym o gladdedig- aeth ac adgyfodiad ein Prynwr, a'n Brenin, a'u bwyeill, ond y maent wedi methu. Mac Seion yn cadw'r portread I gofio am gariad ei gwr." Ac fel y methwyd ei ddarnio, methir eto ei gadw allan o wahanol leoedd, na, nid eisiau diddymu yr eglwysi gweinion sydd, ond eisiau eu hymgeleddu a'u eadarnhau. Gwaith anhawdd fydd codi banner can mil o bunnau. Mae pob ffordd newydd yn ffordd arw, Y twmpathau heb eu gwastad- hau, a'r cerrig heb eu malu; rhaid myned a'r Steam Roller drorsti. Bydd yn rhaid goleuo pennau rhai. Ni wna ambell un ddim heb iddo gael cant ac un o resymau dros wneud. Hyderaf y bydd i'r cwrdd hwn fel angel-Fedyddiwr llyn Bethesda, gynhyrfu'r dyfroedd, fel y byddo i'r cleifion, deillion, cloffion a gwywedigion, gael eu cwbl iachau. Bydd yn rhaid agor calonnau eraill, ac nid gwaith hawdd yw hynny. Hawddach yw agor blychaid o Australian Meat nag yw agor calonnam cybyddion. Dywedir i'r dyn. cloff gael ei roi i lawr wrth berth prydferth y deml i dderbyn el us en gan y rliai a elent i fewn. Ni fydidai o un dyben ei roi yno, i dderbyn elusen gan y rhai a elent allan, gan y byddai y rhai hynny wedi dadlwytho eu llogellau yn y deml. Pe byddai ynfyw yn awr, gellid ei roi i lawr wrth borth prydferth y deml i dderbyn elusen gan law- er o'r rhai sydd yn myned allan, gan nad ydynt wedi gadael dim ar ol yn y deml. Ond er hyn oil credwyf y bydd ini ddwyn barn i fuddugoliaeth. Gosodwyd y marc yn bur uchel, dim llai na £ 50,000; ond nid yn rhy uchel. Gofyn- odd 'idyn claf oedd yn arfer y'fed gormod o'r gwlybyroedd meddwol am gyngor i'w feddyg. Atebodd y meddyg, Nid wyf am i chwi roi i fyny yfed y ddiod feddwol ar unwaith, ond gosodwch fare, a phenderfyn- weh nad ewch byth dros hwnw. Pw, pw, ebe'r dyn, yr wyf wedi gosod marc er ys blynyddoedd, ond yr wyf yn meddwi'n gan- dryll cyn ei gyrraedd." Gosododd ef y marc yn rhy uchel, ond nid ydym ni wedi gwneud hynny. Gallwn gyrraedd ein marc o dan ganu, ond i ni geisio. Syndod y gallu sydd yn cysgu ynom yn ddiarwybod i ni. Mae rhai o honom wedi symud ein dodrefn ole | i le droion. Cyn eu symud tybiem nad oedd i gennym fwy na Ilond cart, ond pan y sym- i, ud wyd h wy cawsom fod gennym fwy na i llond waggon.' Felly y mae gyda ni. Tyb- y i wn weithiau nad oes ynom nerth i ddim, j ond pan y gosodwn ef iar brawf, 'eawn ei Tod 1| yn ddigon, ac yn fwy ma digon. Yn fynych l iawn ar ol gwneud gorchest, teimlwn fod gennym ddeuddeng lleng o angelion y tu ol i ni nad oes eisiau eu galw i'r maes. Ar ol gwneud' yr hanner can mil mewn dwy flynnedd, Isynwn i ddim na fyddwn yn teim- lo ar ben y cldwy flynnedd nas gallwn wlleud hanner can mil arall yn mhen blAvyddyn. Mae ein haduoddau y tu ,hwnt i'n dychymyg Mae y Saeson wedi gwneud yn ardderchog iawn. Casglasant fwy na dau cant a hanner o filoedd o bunnau tuag at gynnorthwyo eglwysi gweinion. Os mynwn ninau roddi gWleinidogaeth deilwng i'n eglwysi gweinion rhaid i ni fel hwythau wneud yn ardderchog iawn. Ni wna rhyw1 'third class genius' y tro mown eglwys fach. Y mae penau ar- swydus ar ysgwyddau rhai dynion mewn eglwysi bychain. Rhydd Rhagluniaeth ddwy- fol yn eu plith hwy compensation yn y quality am y diffyg sydd yn y quantity.' Rhaid gan hynny i ni ofalu am fwyd cryf i'r eglwysi gweinion, Benjameniaid yr en- wad Bedyddiedig. Heblaw hynny, bydd i'r dalent oralt gymeryd ei hadenydd, a ffoi i blith y Saeson 03 na fydd i ni ddarparu cynhaliaeth gysurus iddi. Wel, bydd bybyr, ac ymwrolwn dros ein pobl, a thr03 ddillasoedd ein Duw, a gwnaed yr Arglwydd yr hyn fydido da yn ei olwg." ClyAVisooh am y Colliseum Rhufeinig. Gwrth- safodd yr adeilad henafol hwnw ddifrodiad- au oesoedd to Avynit a gwlaw; pnd o'r diwedid bu rhaid iddo roddi ffordd o dan eu her- gydion trymion. Syrthiodd darn ar ol darn o hono i'r llawr, ac mor fawr oedd edmyg- odd y bobl o honynt, fel y darfu iddynt eu cludo i aldurno y mynedfeydd i'w tai, aci brydferthu rhodfeydd eu gerddi. Wylai hynafieithwyr wrth weled yr anrhaith ys- peiliol hon. Pasiwyd deddf ar ol deddf yn y Senedd i gosbi'r lladron; ond nid oedld I dim yn tycio. O'r diwedd meddyliodd y Pab Benedict yr II. am gynllun effeithiol i ddiogelu y meini. Gosododd lun croes i fyny ar ben yr adeiladi; ac wedi hynny