Collection Title: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 16 Next Last
Full Screen
1 article on this page
NODION CYMREIG

NODION CYMREIG Mae cylioeddwyr IVales yn hysbysu eu bod yn gohirio y cyhoeddiad hwn ac eraill oher- wydd y rhyfel. Gwneir ymdrech i sicrhau lie i'r Gymraeg' yng nghwrs addysg efrydiaeth y Goleg i Ath. rawesau sydd yn cael ei ddarpar yn Barry. Mae Cymry'r cylch yn ymdrecbgar gyda byn. Yn Haw yr argraffwyr y mae M'esur YmreoL aeth i Gymru, a disgwylir cael trafodaeth yn y wasg ac ar yr esgynlawr amo fel ag i fod yn barod i/w gyfiwyno yn y Senedd-dymor nesaf. -+ -+- Nid oes dim yn debyg i ystadegau y llyfr- gelloedd cyhoeddus am ddangos beth a ddar_ llennir. Yn ystod y mis diwedd'af rhoddwyd 2053 0 Iyfrau all an o lyfrgell Llandudno, a nofelau ocdd J902 o'r rhai hynny! --4- -+- --+- Newydd da i lawer yn y Gogledd yw fod ymddiriedolwyr Cymdeithas Adeiladu Gog- leddbarth Sir Ddinbych, sydd yn cael ei dirvvyn i fyny, yn talu 2s. yn y bunt yr wythnos ddi- weddaf. Mlae hyn yn debyg- o fod y cyfan ellir ddisgwyl. Awgrvmwyd mail gwell yw rhoddi heibio g-vfadodvdd Undeb y Bedyddwyr am eleni. Dywedir' y gallai y cyngor wneud hynny o waith sv'n eisieu am eleni. Ond fel arall y mae'r teimlad ynN-cw Tredegar, lie y mae'r cyfarfod i'w gynnal. -+ --+- Ara' deg v symuda lliaws o'r eglwysi i sicr- hau gweinidogion i ofalu am danynt. Dy- Wedir fod yn un 0 ddau Gyiarfod Misol Cym- reig LAfor"-I a.iin-\v,I tua deg- ar hugain o eglwysi nad ydynt dan ofalaetb fugeiliol. Camsyniad a cholled ydyw hyn. -4- P'enderfynu gohirio eu cyfarfod yn Nolgell- au hyd y flvvyddyn nesaf wnaeth Cymdeithas Hyn'afiaethol Cymru. Ac o dan yr amgylch- iadau, pasiodd y Gymdeithas i dalu pob costau beol allan o'r drvsorfa modd na bo' neb yn dioddef oherwydd paratoi yn ofer. -+- -+- Sicrha Syr IX Brynmor Jones nad oes bwriad i adael Mesur Datgysylltiad a Dad- waddoliad yr Eglwys yng Xghyinru o'r neill- tu. Nid yw y Llywodraeth wedi amlygu Wriad o wneud bynny, ac fel y dywedais bythdnos yn ol, bydd v Mesur yn ddeddf cyn bo hir bellach. Teneu oedd y cynbulliad yn Sasiwn Caer- narfon o'i gymharu a'r hyn arfera fod. Nid oedd fawr g-yda harmer y cynrychiolwyr yno Pan alwyd yr enwau. Ac yr oedd amryw Ynebau adnabyddus o'r cylch nesaf i mewn I conspicuous by their absence," rai o orfod a rhai fel protest! Rhaid i'r Kaiser edrycn ati, gan fod y e'lrdd Cymreigr yn dechreu lluchio englynion at°- Wele un fel engraifft: — Bwb y fall heb hawl i fyw- yw'r Kaiser, Casaf was i ddistryw Gelyn hedd o'i galon yw, Ac awdur terfysgf ydyw. papurau dyddiol y D'e allan ar y Saboth •;n ?uvr, a gwelir hwy yn cael eu gwerthu ;rm'nei1 pob heol, a golygfa gyffredin yw ^vveled y preg-ethwr a'r blaenoriaid yn prynu'r Vd^Ur wrt^ fhlr\vs v capel. Wrth gwrs yr bawb o honom yn dduwiol iawn bob Ser> ond nid yn gyson bob amser. ¥' r,"p_u "¥' Datgudcila y rhyfel presennol ysbryd g'wlad. gar i raddau anhygoel. Mewn seiat yr wyth- nos o'r blaen datganai gweinidog cyfrifol ymhell dros ei banner cant oed, er mor gas ganddo oedd rhyfel, mai llawenydd mawr ganddo fuasai bod mewn ffordd i gymryd i fyny y cleddyf dros ei deyrnas yn y cyfwng hwn. -+- Rhyfedd mor barod yw rhywrai i daflu y pregethwyr i'r bwystfilod. Pregethai efryd- ydd y Sul o'r blaen mewn eglwys ym Mor- gannwg, ac er nad oedd y rhyfel ond pythef. nos oed, cw tog' cl ei gydnabyddiaeth Saboth- ol, gan g-ymeryd y fhyfel yn esgusawd dros hynny, a hynny er mai glowyr oedd mwyafrif mawr yr eglwys, a galw mawr am 16. Sicr yw na wyddent hwy ddim am hyn, neu buasai yn ddydd o brysur bwyso ar y trysorydd. y Yn ei "History of England," geilw y di- weddar M'r. H. O1. Arnold-Forster, A.S., sylw at bwysigrwydd y flwyddyn IS yn hanes Lloegr. Yn 1 215 yr arwyddwyd y Magna Charta. Yn 1415 yr enillwyd Agincourt. Yn 1715 y rhwystrwyd y Jacobite invasion. Yn 1815 yr enillwyd: Waterloo. Gobeithio y byddis yn edrych yn ol ar y flwyddyn 1915 fel un drodd yn fantais i Brydain ac i'r byd. -+- '10- Fe fydd bwlch yn y Rhonddaar ol v brawd annwyi Eos I lalod. Yr oedd yn wr eithriadol o amryddawn, a llwyddodd i gyflawni llawer o waith. Meddyliai y goreu am bawb, ac os y buasai gair caredig i w ddywedyd am rywun ni phetrusai gofnodi y cyfryw yn un o'r newyddiaduron Seisnig neu Gymreig. Gwydd- ai am y cariad nad yw yn mecldwl drwg" nac yn cenfigennu. Pa ryfedd fod iddo gynifer o ffryndiau. Mewn hedd gorttwysed, hyd gan. iad yr udgorn. -+- -+- Un o hen rinweddau y Methodistiaid yw lletygarwch. Gwyddant am hanes y gwr o Sunern a'i briod yn darparu ystafell i'r proff- wyd, ac ymbyfryc^ant yn y gwaith o'u hefelychu. Pobl yn haeddu cofnod ar- bennig yn y cyfeiriad hwn yw yr hynafgfwr Mr. Thomas Williams, o'r Creunant, a'i briod hawddgar, y rhai ag y mae eu cartref clyd wedi bod vn llety fforddolion am yn agos i ddeugain mlynedd, ac ystyriant hyn yn un o freintiau mawr eu byd. Ni chollant eu gwobr. Mae'n debyg y symudir ymlaen yn fuan t, bellach i ddewis athroCymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth fel olynydd i'r diweddar Syr Edward Anwyl. Biwriedid cadw'r lie yn wag am dymor, rhag y byddai Syr Edward yn cael na byddai ei le yng Nghaerleon yn hapus. Ond yn awr mae pethau wedi newid, a thebyg yw y llenwir y gadair er mwyn i'r athro newydd weithredu fel arholwr yn arholiad y graddau yn Mehefin nes:af. Mri. Timothy Lewis, Gwyn Jones, a Dr. Parry Williams sydd wedi bod yn llenwi'r bwlch. Nid yw y rhyfel yn effeithio dim i oeri y tan crefyddol losga mor frwd mewn rhai o ad- ranau 0 Sir Aberteifi. Gorlanwyd un o'r capeli y nos o'r blaen ar achlysur Cyfarfod Gweddi Undebol, a pharhaodd y cyfarfod am bedair awr. Meddai un o flaenoriaid goreu y Sir-" Ar waethaf swn y rhyfel a'r cyffro mawr, y mae y nefoedd yn agos atom, a phronondir fod yr Oen heb gledd'yf na grym arfau yn p'arhau i allu sathru dreigiau dan ei droed. Diolch iddo," meddai, a phwy nad yw yn barod i ddywedyd Amen. Cerdd ym- laen, nefol dan. ._pO Maey Parch. H. D. Jones, Ph.D., Penrhyn. deudraeth, wedi hwylio i America yr wythnos ddiweddaf. Bwriada aros yno hyd ddiwedd y flwyddyn. -+- Er gwaethaf rhyfel a phopeth daeth cylch- grawn Ysgol Sir Dolgellau allan yn brydlon. Adrodda am lwydd a itawd amryw o hen blant yr ysgol. Newydd da geir ynddo am Mr. J. Breese Davies, mab Tecwyn, o Ddinas Mawddwy, sydd wedi gadarl gwely cystudd ar ol bod yn orweddiog yn hir. Bachgfen talentog1 yw Breese, ac y mae brmvd iddo yn gofalu am y cylchgronau a'r papurau Cym- reig yn yr Amgueddfa Brydeinig. Ivbe pob lie i gredu fod dyfodol disglaer o flaen llav/er o fechgyn yr hen ysgol, yr hon sydd er y flwyddyn 1665 wedi bod yn ganolbwynt addysg y wlad, ac yn parhau mor effeithiol a phoblogaidd er erioed. -+- Digwyddiad a llawer o ddwyster hapus ynddo oedd ymweliad nifer o Gymry a bedd y diweddar Gwilym Eryri ym mynwent Milwau- kee ar yr achlysur o gyfarfod cynrychiolwyr y Z, I I Y Loyal Order of Moose yn y ddinas. Ymgasgl- asant o amgylch y gofgolofn genedlaethol, L, :77, canwyd emynau, a gwrandawyd ar anerchiad. au gan hen gydnabod Gwilym. Mae ymwel- iadau o'r fath yma yn help i gadw coffadwr- iaeth ein cyfeillion yn wyrddlas, ac hefyd i gadw man fechan eu bedd yn weddol barchus i'r llygad. Nid yw hynny yn cael fawr o sylw yng Nghymru. Mae beddau rhai o brif breg. ethwyr ymadawedigJ Cymru heddyw heb gymaint a charreg las i'w nodi allan Eraill a golwg- after ddifrifol arnynt. -+- -+- -+- Mawr y bri sydd wedi bod yn y wlad yma yn ddiweddar ar ysgrifeniadau Haec- kel ac Eucken. Nid yw Cymru wedi bod yn ol i'r un ran arall o'r deyrnas mewn talu gwarogaeth iddynt. Ond amlwg" yw, er galluoced dynion ydynt, eu bod yn agored i ddallbleicliaeth cenedlaethol, canys mewn gwrthdystiad gyhoeddwyd ganddynt y dydd o'r blaen, ni phetrusa y ddeuddyn hyn ddywedyd y bydd i'r hyn gymer le heddyw gael ei groniclo yng nghronicl yr amseroedd er cywilydd annileadwy i Brydain. Ymladda, meddent, o blaid barbareiddiwch ac anghyf- iawnder moesol, ac heb un rheswm dros hyn ond ei heiddiged(I o fawredd Germani. 01 drug'aredd nid yn nwylaw y bobl hyn y mae cloriannau yr oesoedd, a gall Prydain fforddio gwylio y dafol yn troi heb gywilyddio dim. -+- -+- B-wriada y Parch. William Pierce, Llundain, ddwyn allan gyfrol arJohnPenry. Treuliodd Mr. Pierce ran o'i wyliau yng nghwmni y Parch. Eynon Davies yng nghymydogaeth Cefnbrith ac Aberhonddu. Cred Mr. Pierce yw mai yn Christ College, Aberhonddu, y cafodd Penry ei addysg- foreoJ, a'i fod felly yn cerdded fel hogyn o Cefnbrith, ger LJan- gamarch, i Aberhonddu i'r ysgol. Felly yr oedd syched ar fywgraffydd Penry fyned ar draed bob cam o Aberhonddu i Cefnbrith dros fynyddoedd yr Epynt- ac felly y g-vvnaeth. Nid oedd eich ufudd was." ebai EVDon wrth adrodd yr hanes, mor selog o'r banner ar v pwnic, ac felly aeth wrth gynSon y march tan i fyny elrwy Dalgarth a Builth i Llangamarch. Taith fiinderus oedd honno dros yr Epynt, a chymerodd fy nghydymaith rhyw naw neudeg awr i'w theithio. Tra yr oedd efe yn dringo'r tylau sertli yn ol traed ei arwr, John Penry, yr oeddwn innau, druan anffodus, yn berson o ddyddordeb ang'hyffredin i'r aw- durdodau b eddgeid wadol, oblegid iddynt dybio fy mod yn German spy! ■