Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 9 of 16 Next Last
Full Screen
2 articles on this page
YR ALMAEN AR RHYFEL

YR ALMAEN A'R RHYFEL Yn eangder y maes, mawredd a nerth y galluoedd sydd yn brwydro, pedfeithrwycld ac effeithiolnvydd yr arfau dinystr sydd yn cael eu defnyddio, a'r nifer o fywydau dynol a aberthir, saif y rhyfel hwn ar ei ben, ei hun yn hanes rhyfeloedd y byd. Ac er inai nid yr Almaen yn uniongyrc-hol fu yn achos cych- wyniad, eto Ymherodraeth yr Almaen, yn cael ei harwain gan yr Ymberawdr—William II.— yw y prif ysgogydd yn y rhyfel hwn. Beth bynnag fydd dyfarniad yr oesau ar agwedd foesol y rhyfel, bydd yn amhosibl i Ymher- awdr yr Almaen ymysgwyd oddiwrtli y cyfrif- oldeb o'i ddwyn i'r ffurf anferth ac erc-hyll y mae ynddo yn bresenol. Nid annat-uriol gan hynny ydyw ymofyn yu awr, cyn gwybod pa fodd na pha bryd y terfyna, pa beth a ddyg- odd feddwl ac ewyllys pennàdh yr Ymlier- odraeib hon i'r fath benderfyniad o groesi dwy diriogaeth aiill-ileldiol-Luxei-iiburg a Belgium er nnvyn ymosod ar Ffrainc, ac wrtli wneuthur hynny yn tori cyfamodau yr ydoedd ef ei hun wedi eu harwyddo gyda galluoedd mawrion eraill Ewrop'? Cymerodd hyn le dclechreu mis Awst. Nid gweitlired fyrbwyll ydoedd y fath ymhyrddiad a hyn, yn tarddu oddiar gynhyrfiad y foment. Gwna gweitlir- edoedd o'r fath havoc ofnadwy yn fynych pan y deuant oddiwrtli- bersonau o awdurdod ymerodrol. Ond rhaid olrhain y cwrs gwall- gof a gymerodd Ymberawdr yr Almaen yn yr amgylchiad hwn i ddadblygiad graddol yr yspryd milwrol. Cais at roddi i'r darllenydd ryw syniad am darddiad y drychfeddwl milwr- aidd yn yr Almaen yw yr ysgrif hon. Cofier yn y lie cyntaf fod eithafion yn cynyrchu eu gilydd, a bod Cristionogaeth wedi bod yn brwydro ar hyd yr oesau ag ofer- goeledd neu ddefodaeth ar y naill law, a rhesymoliaeth ar y Haw arall. Un rheswm yn ddiau fod yr Almaen wedi bod am fiynydd- oedd yn brif amddiffynfa i resymoliaeth yw ei bod wedi ei hamgylchu gan ddefodaeth y Babaeth mewn gwledydd fel Ffrainc a Spaen a Belgium. Tardda defodaeth o'r teimladau ac apelia at y synwyrau, tra y tardda rhesym- oliaeth o'r deall ac apelia at y materol, sef gwrthrychau y synwyrau. Felly, chwi wel- weh y cyfeiria rhesymoliaeth yn'dra naturiol at allu materol. Os oes ganddo dduw, y mae hwnnw i lywodraethu am ei fod yn; fawr ac yn gryf, nid am ei fod yn dda. Y mae Dmv, y Cristion i lywodraethu, nid am ei fod yn fawr, eithr am ei fod yn dda. Tra yr oedd deistiaeth yn ffynu yn Lloegr, materoliaeth yn Ffrainc, yr oedd Frederick Fawr yn hau anffyddiaeth yn yr Almaen inor foreu a chanol y ddeunawfed ganrif. Traethid rhesymol- iaeth foel o bulpudau yr Almaen gan Paulus Heidlberg, Bohr o Weimar, Wegsdreider o Halle, a Bretschniader o Gotha. Daeth Strauss, disgybl Baur i ddinystrio hanes sylfaenydd Cristionogaeth a'i datlu i gelloedd chwedloniaeth, a thrwy hynny, mor bell ag y gallai ef, amddifadu ei genedl o Iesu byw- Gwaredwr dynoliaeth. Ond yr ydym i ddiolch i ysgrifenwyr fel Neander, Tholuck, a Hengstenburg am gadw gwirionedd yr efengyl yn yr Almaen rhag cael ei fygu a'i ladd gan. resymoliaeth noeth yr hyn nid yw ond yrngais at ddiorseddu Duw o'i fyd ei hun a gosod rheswm, yr hyn nid yw reswm, i deyrnasu yn ei le. Gwelir math o wawdiaeth ffawd yn y, ff aith fod anffyddiaetli Frederick Fawr wedi ei dderbyn, nid o'r Almaen, eithr o Ffrainc, oddiwrth Voltaire, a rhesymoliaeth yr Almaen yn blanhigyn brod- orol wedi tyfu o lenyddiaeth Al.iiiaenaidd. ¡Eta,; amhosibl yw i efrydydd hanes beidio teimlo fod cymeriad Frederick Fawr—ei syniadau am awdurdod, am uchafiaeth y deall, a gwerth arian ynghyd ag effeitliiolrwydd byddin gref—wedi effeithio yn ddwfn ac wedi bod yn elfen fywiog yn ffurfiad cymeriad William II. Ond etifeddodd oddiwrth eifam illerch hynaf y Frenhines Victoria-syn- iadau uchel am Gristionogaeth, ond Cristion- cgaeth y deall ydyw ac nid y galon, o hyn y tarddymddangosiadp ragrithyp ei gymeriad. .Rhoddodd ei galon i fynu o dan lywodraeth balchder a rhaib am awdurdod, i wnêudp00 peth oedd yn bosibi er gwneudyr Ymherodrr ..aeth Almaenaidd yn brif allu ynEwrop. Yn yr ymdrech hon llwyddodd i gael rhai dynion da i gyd-weithio ag ef, megis Harnack, ac eraill o ddiwinyddion yr Almaen. Dysgir y ddyledswydd o fod yn wladgarol yn boll ysgol- ion yr Almaen 0':1,1 uchaf hyd yr isaf, fel dyledswydd sydd yn gorbwyso pob un arall. Y mae cyfamodau ac addewidion i roi ffordd os safant yn rlrvvystr i gyrhaedd amcanion a ystyrir yn wladgarol. Yn nesaf at yr Yi-illier- awdr ei hun, y Fatherland yw y dduwies i'w haddoli ar alloy yr lion y rhaid aberthu pob peth gwerthfawr, hyd yn nod bywyd ei liun. N a thybier er hynny fod y genedl Almaen- aidd wedi ei llyncu Lfynu yn llwyr gan syn- iadau anffyddol; pell yw hynny o fod yn ffaith., Cyfyd yr Almaen i fynu o ganol yr oddaeth ofnadwy hwn wedi bwrw ymaith ei huclielfryd milwraidd, ei thraha a'i balchder a i pliuro megis trwy dan, yn genedl ardderchug, wed: newid yr iau, o fod yn iau haiarnaidd duw rhyfel i fod yn iau cariad a thangnefedd ac ewyllvs da. Bydd dysgeid- iaetli Nietzsche, a ymddangosai wedi cael yr oruchafiaet-h dros amser ar feddyliau rhyw ddosbarth o'r genedJ, wedi rhodd-i ffordd i ddysgeidiaeth y "Nazaread; yn lie rhyfel a gorthrwm, mwynha y wlad ar ol hyn iifrwyth- au hyfryd brawdgarwch a rhyddid.

WRTH FYND HEIBIO

WRTH FYN'D HEIBIO. Hysbysiad. Yr wythnos nesaf cvlioeddir ysgrif ddydd- orol a phwysig iawn ar Ddiwvlliant Almaenaidd. Dengys yr ysgrifenydd beth ydyw gwir swm dyled y byd i'r Almaen, ac fel y mae wedi ei gam-fesur yn yr amser a aeth heibio. Hen Gynllun. Y mae r Almaen eisoes vn eeisD llywodraeibu Belgium fel gwlad oi/ehfygedig. Ei liamcan, rnedd un papur newvdd Almaen- aidd, ydyw gwneud yr laith Almaenaidd yn oruchaf yno a gwneud Belgium yn dalaeth yn yr Ymherodraeth. Sylwer ar a ddvwedir am yr iaith. Arferwyd pob moddion yn y rhan o Belaud, sydd dan lywodraeth yr Almaen i ladd y Bwyleg. Gwyr yr Almaeniaid fod cenedl yn darfod pan gollo ei hiaith. Pwyrit Arall. Y mae'r Tirces" yn gorfoleddu ohcrwvdd fod Ews:a" \\edi newid yr emv. Almaenaidd St. Petersburg am yr enw Hws- iaidd Petrograd. Dywed fod Rwsia wedi bod yn orniodol dan ddylanwad Almaenaidd a bod yn dda ei gweled yn awr yn cychwyn ar bolisi o "Hwsia i Rwsiaid." Felly. Bu'r Times a llawer Sais arall yn ffrom iawn wrtli y Cymry am ein bod, meddant liwy, yn ceisio cadw Cymru i'r Cymry. Ond y mae'n debyg fod yr hyn sy'n llesol i iechyd cenedl- aethol Rwsia yn dda ar les Cymru hefyd. Os nad ydyw, y mae'n anodd esbonio'r gwahan- iaeth. Llenyddiaeth Rwsia. Siaradwn gyda. chyfaill y dydd o'r blaen am yr Almaen a Rwsia, a thueddai ef i fod yn dra ffafriol i Rwsia fel gwlad. Wedi'r ewbl," meddai, y mae'n rhaid i chwi gofi;) mai llenyddiaeth Rwsia ydyw'r fwyaf wrth- filwrol yn y byd-Tolstoi-vn engraifft. Nid oes yno ddim o'r ddysgeidiaeth ormesol, dra- haus sydd wedi llyncu pob dysgeidiaeth arall yn yr Almaen. Y mae ei llywodraeth yn ddrwg, ond nid yw'n berygl i Ewrob ac i wareiddiad fel y mae llywodraeth yr Almaen. Y mae cryn lawer yn hyn. Dengys llenydd- iaeth pobl eu hysbryd cystal a dim, ac y mae llenyddiaeth ddiweddar yr Almaen wedi bod yn llawn breuddwydion am orchfygii.'r by.-]. Ar y llaw arall, ni chafwyd yn llenyddiaeth unrhyw wlad ddadleniadau mor ofnadwy o ynfydrwydd ac anuwioldeb rhyfel ag a geir yn rhai o lyfrau prif ysgrifenwyr Rwsia.. Yn Hull. Clywais lawer ffurf ar y stori fod miloedd o Rwsiaid wedi glanio yn y wlad hon ar eu -ffordd i Ffrainc. Fel pob stori felly amrywiai ei ffurf yn ol ffansi y sawl fyddai yn digwydd ei hadrodd, ondar ycyfan yroedd y sylwedd yn aros yn bur debyg. Tuoddaf i gredu f'od byddin o Rwsiaid wedi myned trwy'r wlad-ac y mae distawrwydd v papuraa rewydd yn cadarnhau'r gred honno. Cawn weled cyn bo liir, y mae'n debyg. Amser Drwg. Y mae'n adeg ddigalon i bob achos- heblaw cronfa'r dioddefwyr, wrtli gwrs,— sy'n dibynu ar danysgrifiadau gwirfoddol. Y mae pobl yn ofni prinder, os nad yw prinder wedi eu dal eisoes. Ac y mae'r dyddordeb ym mhopet-h ond y rhyfel" wedi darfod brori. Y mae llawer o gylchgronau w .Y 'Lhnosql misol yn peidio cyhoeddi, ac ,y mae ereill wedi eu lleihau i haner eu maint arferol. Y mae pethau wedi dal yn bur dda, ond y mae llawer iawn o ganghenau inasnach yn ymarferol wedi marw. AmgrySchiad.au. Wrtli ysgrifenu ar ddyledswydd yr eglwys tuag at ryfel dywedodd Artifex, goheb- ydd Eglwysig gall nog y Manchester GuarJ- ian, fod Cristnogaetii yn ddiameu yn con- demnio rhyfel, ond fod dyn yn cael ei osod weithiau mewn anigylchiadau lle'r oedd yn amhosibl iddo weithredu'n iawn. Gwrth- dystiodd rhai o'r darhemvyr yn erbyn hyn, ac y mae yntau wedi ei arnddiffyn ei vhun-nid yn •lwydJ.ianus iawn, ymddeiigys i mi. Oiid y mae'r gosodiad yn un pur ddyddorol. Os oes anigylchiadau lie y mae'n amhosibl i ddyn weithredu'n ol ei gydwybod, a ydyw yn esgu?- odol os peidia a gwneuthur dim? Torres Vedras. Dywedais yr wythnos ddwaethaf fod cofio hanes yn ami yn peri i ni fod yn dawel ac hyderus heddyw. Y dydd o'r blaen darllenais hanes enciliad Wellington a'r fyddin Bryd- einig o flaen y fyddm Firengig dan Masscna. Ar lawer adeg yn ystod wythnosau'r encil liwnnw prin y gellid galw'r haid oedd gan Wellington yn fyddin o gwbl. Yr oedd disgyblaeth wedi llacio, bwyd ar ddarfod, sel wedi diffodd, dillad ac esgidiau mihyyr yn garpiau. Ac encilio o flaen gelyn cryf a budd- ugoliaethus yr oeddynt bob Jydd. Omd o'r diwedd cyrhaeddwyd yr amddiffynfeydd a baratodd Wellington yn Torres Vedras. Yn ofer y tafiodd y Ffrancod eu hunain yn erbyn y rhai hynny, a chyn pen hir iawn yr oedd Wellington yn médru dyfod allan gyda byddin fuddugoliaethus.. Ond meddylier beth fuasai effaith hanes yr enciliad ar feddwl Prydain pe buasai modd iddi wybod am dano. Barddoniaeth Rhyfel. Rai wythnosau yn ol dywedais nad oedd yr un bardd Saesneg ond Campbell wedi canu yn dda i ryfel. Tynaf fy ngeiriau yn ol, canys anghofiais Macaulay. Y mae llawer o'i gan- euon ef yn dda, ond gosodaf y penill a. ganlyn o The Battle of Naseby (gan Obaciah Bind -their -kings -in -chins -and-their-nobles- with-links-of-iron-, Serjeant in Ireton's Regi- ment), o flaen yr oil. Desgrifiad o wyr meirch Cromwell yn dyfod i'r frwydr ydyw :— Their heads all stooping low, their points all in a low, Like a whirlwind in the trees, like a deluge Oil the dykes,' Our Cuirassiers have burst on the ranks of the Accurst, And at a shock have scattered the forest of his pikes. Difynaswn ragor o'r gan ragorol hon pe buasai genyf le iddi. Milwyr Cymrelg. Y mae'r Welsh Outlook am fis Medi yn rhifyn rhyfel. Yn y nodiadau golygyddol ceir sylwadau ar y rhyfel'a'i tharddiad, a rhai nodiadau dyddorol iawn ar y milwr Cym- reig ar y Cyfandir. Gwyr pawb fod catrodau Cymreig yn ymladd yn y frwydr hon, end nid pawb sy'n cofio'r fath enw a enilloddy Cymry iddynt eu hunain fel ymladdwyr yn Ffrainc ganrifoedd yn ol. Yr oedd pum' mil —pedwaredd ran o'r holl fyddin Brydeinia- o Gymry ym mrwydr Cressv, a daeth eu medr gyda'r bwa yn ddychryn ymhob rhan o Pfrai n c., Unwaith ym mhoetlider y frwydr, taflwyd y Tywysog.Du oddiar ei geffyl, ond lledwyd baner Cymru tresto, a chwalwyd y selyn gan y milwyr Cymreig. •