Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 3 of 16 Next Last
Full Screen
1 article on this page
CYMANFA MANCHESTER

CYMANFA MANCHESTER i I Y SEIAT FAWR. I YR YSTADEGAU. Cynhaliwyd y Gymanfa hon Mawrth 19—21. Pre- gethwyd nos Wener, y 19eg, a thrwy'r dydd y Sul, yng nghapel Moss Side, Pendleton, Heywood St., ac am y waith gyntaf yng nghapel newydd Victoria Park, lie yr addola yr eglwys a fu am yn agos i ddeugain mlynedd yn Higher Ardwick. Y gwein- idogion a wasanaethant oedd y Parchn. Joseph Jen- kins, Blaenau Ffestiniog; J. Puleston Jones, M.A., Pwllheli; R. Aethwy Jones, M.A., Lerpwl; J. H. Howard, Birkenhead. Nos Sadwrn yr oedd y Seiat yng nghapel Moss Side, y Parch. Robert Williams, Pendleton, yn llywyddu. Dechreuwyd gan y Parch. D. D. Williams, Moss Side. Y Llywydd a ddywedai na wyddai am ba nifer o flynyddoedd yr oedd y Gymanfa wedi cael ei chynal, ond pa mor hen bynag ydoedd, yr oedd ef-3 yn sicr na chynhaliwyd y Gymanfa erioed- dan amgylehiad- au cyffelyb i'r rhai yr oeddynt ynddynt fel gwlad ac fel eglwysi, ac na bu blwyddyn yn hanes -eglwysi'r wlad ac yn hanes personau unigol yn yr eglwysi ag yr oedd ffydd yn Nuw wedi ei rhoddi ar ei phrawf yn llwyrach na chan yr amgylchiadau oedd wedi digwydd yn hanes yr wlad a'r byd yn ddi- weddar. Credai fod eu hiaehawdwriaefch yn yr un man ag yr oedd i'r Salmydd, soef mewn nesau at. Dduw, ac mai po fwyaf yr elent hwy i gymdeithas a, Duw, parotaf yn y byd fyddent i allu credu wedi'r cwbl fod yna Dduw, a hwnnw yn Dduw da, yn llywodraethu. Yna aeth y Llywydd ymlaen i fwrw igdllwg dros hanes eglwysi y cylcii yn ystod y flwyddyn. YR YSTADEGAU. Y PARCH. R. AETHWY JONES. Dywedai fod yn debyg fod ym Manchester, fel yn Lerpwl a lleoedd- eraill, nifer fawr o gyfeillion a gredent mai diangenrhaid oedd sylawdau ar ystad- gau mewn Seiat, ac mai eu goddef mewn cariad oedd yr unig beth i'w wneud iâ hwy. Yr oedd un gwr yn y cyfarfod, a dybiai fod yr ystadegau yn bwysig iawn, a hwnnw ydoedd ysgrifenydd ac ys- tadegydd galluog a llafurus y C.M., y Parch. Ed- ward Humphreys, o Rochdale, yr hwn a. gredai mai dyna ydoedd un o'r pethau pwysicaf oedd yn y cyfarfod; hwyrach mai efe fuasai yn gallu gwneud y svlwadau cymhwysaf a mwyaf priodol arnynt. I ddyn a chanddo lygad yn ei ben a gras yn ei galon, yr oedd yno le 'iddo gael llawer o fendith iddo ei hun, a gweled llawer o wersi pwysig iddynt hwyth- au yn yr ystadegau. Ond rhaid oedd cael y ddau gyda'u gilydd, gaHaidyn a llygad yn ei ben heb ras yn ei galon, weled llawer o le i achwyn ac i feirniadu, ac ni fydd hynny o nemawr fudd i neb. Gobeithiai y byddai iddynt ddarllen yr ystadegau; os oeddynt yn werth eu eyhoeddi, yr oeddynt, yn werth eu darllen, a phe gwnant hynny mewn ysbryd cariad, credai na byddai rieb0 honynt heb fendith. Yng nghyntaf 011 yr oedd yn dda ganddo gael Jdiolch i'r ystadegydd am ei waith destlus, a da, a chywir iawn, gallai feddwl. Yr oedd yn dda gahddo gael llongyfarch y C.M. ar y ffaith ei fod wedi dal ei dir yn ystod y flwyddyn ddiweddaf o ran rhif yr a.eIo-dau egIwysig. Yr oeddynt eisoes wedi clywed gan y llywydd gyfeiriad at y ffaith ei bod yn flwyddyn eithriadol iawn, ac yr oedd yr amgylch- iadau mawr a phwysig a'i gwnaynflwyddyn eithr- ladol wedi effeithio'n fawr ar yr eglwysi mewn llawer cyfeiriad; ond yr oedd yn dda ganddo weled eu bod wedi dal eu tir; 5 yn unig oedd y lleihad yn rhif yr aelodau, ac nid oedd hynny nac yma nac a-cw. Yr oeddynt wedi dal eu tir yn anrhydeddus; awgrymai y ffaith hono ynddi ei hun fod llawer o ofal am ac o arolygiaeth dros yr aelodau wedi bod, ac yr oedd yn dda ganddo gael llongyiarch y gwein- tdogioii a'r blaenoriaid ar y wedd oedd ar yr achos. Yr oedd amryw bethau yn y golofn oedd yn rhoi rhif yr aelodau, ac un peth ydoedd, pa fath rai oedd- ynt mewn rhai cyfeiriadau, ac yn y golofn hono yr oedd colofn rhif y dirwestwyr; yr oedd arnoeisiau dweyd gair bach ar hyn; nidoedd yn deall yn iawn beth oedd amcan y golofn hono; os nad oedd yn dweyd y gwir i ba beth yroedd hi da? Yr oedd yng nghylch y C.M. 1,938 o aelodau eglwysig; dir- westwyr yn y golofn hono, 799; felly yr oedd yna 1,139 heb fod yn ddirwestwyr. Yr ydym ni, an- wylyd, yn caelio pethau gwell am danoch chwi." Nid oedd yn meddwl fod y golofn yna yn gosod allan safle wirioneddol yr achos dirwestol yn eu plith, a chredai mai y peth goreu i'r Gymanfa Gyffredinol fyddai ei dileu, os had ellid ei chael yn fwy effeith- iol. Gyda golwg ar y ffigyrau ynglyn a'r Ysgol Sul, gwelai eu bod ar y cyfan yn foddhaol, o safie y ao l o sa-.4le y Cyfundeb yn gyffredinol. Yr oedd y gwrandawyr a'r aelodau o fewn y cylch yn rhifo 2,777; mae 119 yn rhy fvchain, dybygid, i fyned i'r Band of Hope," a 2,658 o fewn oed i fod yn yr ysgol; cyfan- rif ar lyfrau'r Ysgol Sul, 1,336, felly yr oedd 1,322 y tu allan iddi; ac o'r nifer yna 756 oedd ynddi bob Sul ar gyfartaledd haner yr aelodau a'r gwrandaw- yr oedd ar lyfrau'r Ysgol Sul, ac ychydig dros haner y rhai hynny oedd yno bob Sul. Yr oedd tipyn 0> le i wella gyda'r Ysgol Sul. Nis gallai neb gael ben- dith na lies teilwng o'r Y sgol Sui heb fod yno yn gyson; y rhai oedd yno yn gyson oedd yn manteisio arni, a iawy hefyd oedd yn eijchadw'n fyw, a chred- ai fod cadw'r Ysgol Sul yn fyw yn angenrheidiol i tywyd y Cyfundeb. Dywedai Mr. O. M. Edwards yn y Cymru am y mis hwn, mai cymwynaswyr penaf llenyddiaeth oedd, nid y bobloedd yn ei chynyrchu, ond y bobl oedd yn patotoi rhai i'w derbyn hi. Os felly, cymwynaswyr penaf gweinid- ogafeth yr Efengyl ydoedd, nid y gweinidogion oedd yn ei phregethu, ond athrawon ac athrawesau'r Ysgol Sul, oedd yn parotoi rhai i'w derbyn hi. DYLANWAD YR YSGOL SUL. Bydded iddynt gofio mai'r Ysgol Sul oedd yn cadw safle'r weinidogaeth. Pan yr oedd Mr. Pules- ton; Jones ac yntau yn y coleg byddent yn clywed dynion mawr Eglwys Loegr yn pregethu yn Rhyd- yehen-" university sermons y gal went hwy; ond wedi myned adref i'r wlad yr hyn a wnaent yno oedd rhoddi pwt o gyngor bach i'r pentrefwyr a'r gwladwyr di-ddysg; nid oeddynt yn rho'i eu goreu i'r rhai hynny; "-village sermons y galwent y rhai hynny- Yr oeddynt hwy yn gwrando pregethau o bwlpudau Manchester, "university sermons" bob cynyg. Yr oedd Mr. Puleston; Jones yn pregethu yr un fath yn Nghwmstrallyri ag v pregethai ym Mhen- mount, ac yr oeddynt hwyfchau yn iLerpwl yn pre- gethu yr un fath yn y.stafeli. Bauk Hall ag y pre- gethnt, yn Princes Road. Paham? Am fod eu pob hwy i gyd yn gallu derbyn aeddfeTT ftrwyth y dynion mwyaf meddylgar ac aeddfed eu profiad yn y byd i gyd, a'r rheswm am hynny ydoedd fod yr Ysgol Sul yn diwyllio meddyliau ac yn braenaru eneidiau y bobl i'w derbyn, ac os na chadwent yr Ysgol Sul i fyny fe ai y pregethu i lawr, ac arnynt hwy y byddai'r bai. Wedi cyfeirio at y casgliadau, dywedodd Mr. Jones fod eu dyledion dan £ 6,000, a'i gyngor ef oedd ar iddynt eu talu gynte-d ag y medrent, ac wedi iddynt eu talu ar iddynt beidio eu gwastraffu ar fries a mortar, ond codi cyflogau eu gweinidogion. Bydded iddynt gofio eu cyfrifol- deb i'r dynion oedd yn arolygu'r gwaith, ae wedi rhoddi eu hunain trwy ras Duw, i borthi'r praidd, ac wedyn nid Lerpwl fyddai y He goreu i bregethwr Methodist y tu yma i'r nefoedd; fe fyddai Man- chester felly hefvd. Y MATER. "Hyder yr Eglwys ar Dduw yn amser adfyd." Seiliedig ar Salm XXIX., 10, 11. Y Llywydd: 'Doedd dim angen egluro paham y dewiswyd y mater hwn. Beth bynag am allu i esbonio y tryblith presenol yr oedd ganddynt y llawenyd.d eu bod yn sefyll dros yr unig Allu oedd yn myned i roddi terfyn ar y pethau hyn. Fel y dywedai Gipsy .Smith yn y Free Trade Hall, y nos- wait'h o'r blaen, 'doedd genym ond un feddyginiaeth —beth byna.g ydyw'r program newydd 'doedd gan- ddynt ond un feddyginiaeth ar gyfer y cancr oedd wedi gafael mewn cymdeithas, Iesu Grist, a hwnnw \fedi ei groeshoelio." Agorwyd y drifodaeth gan y Parch. J. Puleston Jones, M. A. Y PARCH. J. PULESTON JONES, M.A. Dyma'r ddwy adnod sydd wedi eu gosod yn syl- faen trafodaeth ar y testyn a liododd y Llywydd Yr Arglwydd sydd yn eistedd ar v llifeiriant; ie, yr Arglwydd a eistedd yn Freriin yn dragywydd. Yr Arglwydd a ddyry uerth i'w bobl; yr Arglwydd a fendithia- ei bobl a thangnefedd." Salm ystorm- us ydyw hon at ei gilydd, desgrffiad o ystorm yd- oedd hi fwyaf, ystorm o fellt a tharanau yn ysgubo dros wlad Canaan, o Libanus yn y gogledd i Cades yn y de. illef yr Arglwydd sydd ar y dyfroedd dyfTOedd y cymylau, feallai, v dyfroedd uwch- wybrenol. Dyna'r daran yn y pellder,"a'r storm yn dynesu, ac mae ei lais yn gwneud i'r anialwch grynu. Mae yna un gair yn niwedd y desgrifiad o'r storm, ac yr oedd yn meddwl mai yr un gair hwnnw oedd cyweirnod y Salm wedi'r cwbl "Lief yr Arglwydd a wna i'r ewigod lydnu yn eu braw, llydnu anhymig—" ac a ddinoetha y coed- ydd "—stripio'r goedwig-" ac yn ei deml pawb a draetha ei ogoniant ef." Beth mae yr ystorm yn ei ddweyd? Duw oedd yn siarad yn yr ystorm; yr oedd hynny yn cerdded y Salm i gyd—Duw oedd yn siarad, ac yn ei d-eml, yr oedd pobpeth yn traethu ei ogoniant; nid oedd pob peth yn yr ystorm yn gwneud hynny. Mae ymwneud Duw a. dynion mewn ystormydd, pa un bynag ai ystorm ym myd natur ai ystormydd ym myd dyn; nid oedd y Salm- ydd yii gwneud fawr o wahaniaeth rhwng y ddau. Yr oedd Duw yn siarad yn y rheiny, ond nid oedd pob peth yn y rhai hynny yn ei ogoneddu, nid oedd pob peth yn traethu yn gyson a'i ddaioni; yn yr ystorm nid oedd pob peth yn traethu ei ogoniant; ac yn y deml yr oedd y bwlch hwnw yn cael ei gyflawni y diffyg yn cael ei wneud i fyny. Yn ei deml pob peth a ddywed, Gogoniant." Yr oedd rhywbeth yn y mellt a'r taranau nad oeddynt yn dweyd mo hono; yr oedd r'hywbeth arall yn y mellt a'r taran- au, anhawdd eu cysoni a'i ogoniant. Fe gafodd yr annuwiol dipyn o ysigfa yn yr ystorm; yr oedd rhywun yn ymaflyd ym mhedair congl y ddaear fel yr ysgydwyd yr anniiwiolion allan o honi; fe gryn- odd luest wraig weddw dlawd hefyd, fe ddigwydd- odd yr un ddamwain i'r cyfiawn a'r drygionus. 'Doedd hi ddim yn hawdd iawn gweled pwy oedd wrth y llyw yn yr ystorm, ond dowch chwi a'r atgof am yr ystorm i'r deml; yr oedd pob peth yn dweyd Gogoniant yn y fan honno; fel yr oedd ef yn credu mai Salm wedi ei chaflu ar gyfer y deml oedd y Salm, wedi'r cwbl. Dyn oedd y Salmydd yma yn canu yn yr ystorm, ond yn canu yn yr ystorm o safle'r deml-canu ar gyfer y deml-d,s- grifiad o'r ystorni o sa-fle'r deml. Fe welodd y iSalmydd ddau beth yn y deml; fe welodd pwy oedd y Meistr. ac fe welodd lpn, ddefnydd yr oedd yn ei wneud o'i awdurdod Yr Arglwydd sydd yn eis- tedd yn Frenin." Dyna welodd ef yn y deml yn un peth. A'r peth arall a, welodd ef oedd, Yr Ar- glwydd a ddyrv nerth i'w bobl." Duw ,yn Frenin a Duw yn bendithio ei bobl. Dywedai Mr., Jones ei fod yn aros gyda chyfaill, newydd i'r rhyfel dorri allan ym mis Awst, ac yr oedd wedi bod yn gweddib mewn difri. am ryw ychydig yr adeg honno yn sicr, ac am dipyn wedyn, acyr oedd yr adnod gyntaf o'r ddwy oedd.. gajiddynt hw,y,nêI1.owedi bod yn adnod fawr ym mhrofiad pawb. Gwr oedd wedi bod yn byw ym Manchester oedd efe—un o'u dynion goreu, y rhai yr ooddynt yn eu talu adref dipyn i'r wlad am yr hyn oeddynt yn gael oddiyno— ac fe ofynodd yn sydyn, "Beth ydyw ystyr yr adnod yma y mae pawb ynei dweyd yrwan, r Ar glwydd sydd yn eistedd ar y llifeiriant'? We;, ni wyddai yn y byd pa un ai eistedd fel Brenin ai marchogaeth y llifeiriant i'w wastrodaeth a'i lyw- yddu, ond gofyi-iodd iNv gyfaiil a oedd y cvfieithiad diwygiedig Seisnig ganddo, ac yr oedd yn ymyl, fel pe buasai ar iws ganddo; ac fe droed i hwnw a'r petlh cyntaf a welsant ynddo oedd y gair Flood, a hwnw yn deehreu gyda phiif-lythyren: "The Lord sat yr Arglwydd a eisteddodd—" The Lord .sat as King at the Flood yn niluw Noah-" Yr Arglwydd oedd yn eistedd vllFrenin yn y Diluw." Pan oedd hi yn ddiluw dros bob man yr oedd eve yn Frenin. Dywedai- Mr. Jones ei fod wedi syrthiy mewn rhyw gariad 4'r adnod, ond ni wyddai yr adeg honno y buasai ei lieisieu ym Manchester. Fe aeth adref ddvdd Llun, ac mae ganddo hen Feibl a. salmau Edmwnd Prys yn gyfan ynddo; mae peLill ynddo ar gyfer yr adnod hon, ac yr oedd Edmwnd Prys wedi ei gweled hi. Yr oedd wedi c'ywed fod gan Campbell Morgan bregeth wedi bod arni, ac yr oedd y "revised version" wedi ei rhoi yn ei He. Ond yr oedd Edmwnd Prys wedi ei gweled hi o ii blaenati; fel hyn yr oedd efe yn cyfieithu "Yr Arglwydd gynt yn benaeth ocdd Ar y llif-ddyfroedd ccthin; Yr Arglwydd fu, fe eto sydd, A byth a fydd yn Freni n. Go lew, onide? Llif-ddvfroedd cethin y Diluw, pan yr oedd pawb wedi colli eu hunan-feddiant, pan y rhwygwyd holl ffynhonau y dyfnder mawr, a yr agorwyd ffenestri'r, nefoedd, "Yr Arglwydd gynt yn benaeth oedd Ar y llif-ddyfroedd cethin," pan oedd pob peth wedi ei ysgubo. Yr oeddynt hwy yn dwevd fod y rhyfel yma yn ysgubo gwaith haner can' mlynedd o wareiddiad, ei ysgubo fel petHi dirmygedig, yn mathru -it i garnau gwaedlyd wledydd cyfan yr oeddynt yn synu ac yn ciytili yn ■eu lie. Ond beth feddylient hwy am y Di'nw ? Yr oedd tra.ddodiad am dano ym mhob cenedl braidd, rhyw fath o ddiluw; beth bynag oedd gwreiddyn y stori, yr oedd yn golygu rhyw ddinvstr mawr ar ryw wareiddiaS annuwiol wedi bod rhyw dro; pa un a oedd ei fanylion genym ai peidio yr oedd peth gwir yn y chwedl mae'n debyg iawn yr oedd rhyw- beth mawr wedi bod, rhyw chwalfa arswydus; rhyw bobl wedi myned mor annuwiol nad oedd dim i'w wneud ond eu hysgubo oddiar y bvrddau, er jnwyn i rywrai eraill gael siawns i weled beth fedrent finvy wneud o'r hen fyd, hen gewri athry ith- gar yr hen fyd, rhai yr oedd oobl yn meddwl eu bod wedi disgyn o'r dnwiau. Yr oeddynt yn ddyn- ion, ond yr oedd dynion wedi myned i gredu eu bod wedi dod o ryw genedl o dduwiau yn rhywle, ac wedi colli'r ffordd ac wedi cymysgu a phlant dvn- i-on, rhyw fodau mor ystyfnig a-c 3snnuwiol wedi dod i'r byd yma, 'doedd dim byd I'w wneud ond eu hysgubo ymaith a phymtheng cufydd o ddwfr; cestyll o annuwioldeb yn mynd i'r ]lawi,, fel y byddai'r hen bobl yn dweyd. ()nd cho locd Duw mo'i orsedd yr amser hwnnw; chollodd ef mo'i hunan-feddiant; yr Arglwydd oedd yn eistedd yn Frenin yn amser y dl-luw-v diltiw mawr ddinvstr- iodd y cwbl, a symudodd yr hen land marks bob yr un. 1e, a'r Arglwydd a eistedd eto yn Frenin yn dragywydd. Yr oedd hi wedi bod yn fwy dinystr na'r un oedd vn bod heddyw; fu hi erioed cvn waethed rhyfel a hon, mae'n debvg, erioed ryfel yn ymwneud a chymaint o ddarn o'r byd hefo'i gilydd. Ond yr oedd wedi bod yn fwy o ddinystr na hyn. Ond yr oeddi gan yr eglwys ei Duw yr adeg honno, a hyd nes y byddai ef yn rhoddi yr orsedd i fynu ni ildient hwy ddim. Dyna beth yr oedd yr egl wvs yn ei ddweyd, Yr Arglwydd a eistedd yn Frenin ?ii dragywydd." Hwy gaent ddigoti o grefydd i'w sobri mewi-i papur newydd yn awr; er fod vno lawer o gelwydd, hwy gaent ddigon 0 wir i'w sobri. Ond yr oedd y deml yn dweyd mwy na'r ystorm mae y deml yn dweyd betli mae Duw yn ei wnevd yn yr ystorm: Yr Arglwydd a ddyry nerth'i'w bob] yr Arglwydd a fendithia ei bobl. a thangnefedd." Yr oedd yn gwneyd hynny ynghanol yr ystorm; yr oedd yn gwneyd hynny, fe dvbiai .ef, trwv yr ys- torm, ac yr oedd yn meddwl mai dehongliad y cleml ar yr ystorm ydoedd y geiriau olaf. Nerthu ei bobl yr oedd trwy yr ystorm. Ac yr oedd yr ystorm yn arwydd-lun o'r ystorm ym myd dynion; natur yn colli y balance," yn arwydd-lun o'r ystorm ym myd dynion. Wei, vr un Dnw tedrai wastrodaeth ddau; nid yn unig yr oedd yn Feistr arnynt, ond yr oedd yn eu defnyddio yn nerth, yn ym wared i'w bobl, ac yn ddefnydd daioni i'w saint. Yr oedd Duw yn medru gwneud defnydd o'r ystorm i waredu ei bobl. God's in his heaven, all's right with the world." Nid yn unig yr oedd Duw yn yr vstorm ond yr oedd yn defnvddio'r ystorm i fendithio fi bobl a thangnefedd—tangnef'edd—tangnefedd. 0 am brofiad o hwn. Wel, fe gaiff y byd yn union brofiad o hono fo, ond beth fvddai i chwi a minnau ei gael yrwan? Peidiwch a chollt vr un cyfle i ofyn am dano, yrwan, cyn i'r cenhedloedd mawr yma ddod i ddeall eu gilydd, a'r cledd gael ei weinio. a'r magnelau ddistewi.. O am eigael vrwan. Mae rhywbeth eisieu ei setlo yn y fan yma i dde^'Teu— oddimewfl-0 am ei gael vii v, f ai-r ytna. i gyc;hwy;i. Wrth dy or-sedd 'rwyf yn gorphwvs, Llefain arnat toreu a nawn, Am, gael clywed Ilawn ddistawrywdd r Ar f'euogrwydd tanllyd iawn, A thangnefedd r Pur o fewn yn cadw'i Ie, (Pathad ar tudalea f)). c