Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 3 of 16 Next Last
Full Screen
5 articles on this page
No title

YN Y DWYRAIN. Y mae rhai pethau pur bwysig wedi digwydd mewn gwalianol rannau o ia-es dwyr- einiol y rhyfel ers pan ysgrifenasom o'r biaen. Y rh,,ien amlwg erbyn llyn nad yw yr ymosod- iad ar y Dardanelles yn myned ymiaen cyn gyflymed ag y disgwylid iddo' fyned ar y cyeh- wyn. "Llwyddwyd yn, well na'r disgwyl i didistewi y caerfeydd allanol, ond wedi myned ymlaen i'r lie eulaf-pan suddvv yd y tair Jong ryfel, gwelwyd nad oedd fawr obaith iiwyddo trwy ymosodiadau gyda ongauyn unig. Y mae'n wir i ddifrodi ofnadwy, gael ei wneuthur ar rai o'r amdditfynfeydd, yn ol tystiolaeth un swyddog Almaenaidd, ond yr oedd yn. am- hosibl i'r llongau gyrhaedd1 y gynnau mawr oedd gan y Tyrciaid ar'y lan y tu ailan i'r am- ddiffynfeydd. Yr oedd y mines hefyd a ddeuai i 1.%NNr gy- d a'r Ilif i lawr gyda'r 11 if vn .gwneuthur 1 gwaith yn neilltuol beryglus. Ers dros bythefnos bell- ach ni w'naed unrhyw gynydd. Ni ddylid casglu oddiwrth hynny fod yr ymgais ar ben; yn hytrach, y mae lie i feddwil yr adnewyddir hi cyn bo hir iawn ar hnellau gwahanol ond er hynny y mae'r oediad yn sicr o fod yn an- fantais i'n hochr ni ac yn fantais i'r gelyn. Y mae'n. amheus a allent adgyweirio llawer ar yr aroddiffynfeydd a. ddifethwyd gan ynnau mawr ein llynges, ond gallent wneuthur rhyw: gyrnaint o drefn: arnynt, ac, yn arbenig, y maent yn cael amser i wneuthur paratoadau ereill. Y mae'n debyg i'r yi-no,-odiad ar y Dardanelles gael ei ddechreu yn rhy gynar ar y flwyddyn gan obeithio y byddai id do beri i'r Groegiaid benderfynu dyfod allan o blaid Ffrainc a Phrydain. Yr ydym eisoes wedi egluro fel y rnethodcli Prif Weirndog uroeg a'r Brenin gytuno ar gynllun, a'r wythnos hon cyhoeddwyd manylion peEach am yr anghyd- welediad hwnnw, a arweiniodd i ymddiswydd- iad M. Venizelos. Yr oedd ef yn barod » anfon hyn yn erbyn y Tyrciaid ac hyd yn oed i ganiatau porthladd i Bwlgaria, fel tal am ei amhleidgarweh ar addewid y Ga-liuoedd y rhoddid i wlad Groeg rannau o diriogaeth Asia Leiaf, lie y mae Groegwyr yn byw. Dengys hyn fod Venizelos, un o'r gwladwein- wyr craffaf yn Ewrob, yn credu mai y gwled- ydd unedig sydd i orchfygu. Ond; nid oedd y brenin yn cytuno, a'r canlyniad ydoedd ym- ddiswyddiad Yenizelos a chryn ddryswch yn y rhagoilygon yn y Balkan. Ddydd Sul hys- byswyd fod nifer o Fwlgariaid, heb fod yn perthyn i'r fyddin reolaidd, ond o dan anvein- iad swyddogion Almaenaidd ac Awstriaidd, fel y dywedir, wedi ymosod ar ran o fyddin Serbia. Yr-oedd yr ymosodiad, cyn belled ag y gellir barnu, yn un ffyrnig, ond gorchfyg- wyd y Bwlgariaid, ac y mae llywodraeth Serbia, mewn nodyn cymhedrol, wedi gofyn am eglurhad. Pan yn ysgrifennu, nid oes ychwaneg wedi ei wneuthur yn hysbys, ond y mae'n anodd peidiot cysylltu'r digwyddiad ag ymweiliad Von <3er Goltz a Bwlgaria. Peth gwych i Awstria, a'r Almaen fuasai gosod teyrnasoedd y Balkan yn ben-ben rhag i'r un ohonynt ymosod ar Twrci neu arnynt: hwy, a phe'r ymosodai Bwlgaria—y mae breniny wlad honno yn perthyn i'r Oaiser—ar berbia, y mae'n fwy nri,- thebyg y teimlai Rumania mai.ei dyledswydd a'i doethineb hi fyadai am- ddiffyn y wlad honno. Y mae'r sefyllfa yn un ddifrifol, a. galll effeithio yn uniollgyrchol ar ein gweithrediadau ni yn y Dardanelles,

No title

RWSIA. Y mae n ddiameu iodi perfciiynaa agos rhwng cynllwynion yr Almaen yn Bwlgatia, a chwymp Przemysl. Rhyddhaodd y fuddug- oliaeth honno fyddinoedd mawr o Rwsiaid, a daeth yr ymosodiad ar Hyngari trwy fylchau mynyddoedd Carpathia yn un gwir beryglus. Amcan mawr yr Alma,en iiellach oedd cadw Rumania rhag dyfod i gynorthwyo Ryvsia ar un Haw1, ac ar" y Haw arall, fel y dywedwyd, cadw Groeg rhag cynorthwyo Ffrainc a Phryd- ain. Y mae'n amlwg fod ar yr A'lmaen ac Awstria ofn ymyriad un o genhedloedd y Bal- kan yn eu herbyn, a'r wythnos o'r blaen gwnaeth adran o'r fyddin Awstriaidd ymgyrch ffol i diriogaeth Rwsia yn Besarabia. Unig amcan poaibi honno oedd dychrjoi Rumania, ond llwyddodd adran o wyr meirch Rwsia i orchfygu y rhuthr yn fuan a gyru'r ymosod- wyr ar encil i Bukovina drachcfn. Ond ym myichau Carpathia y mae'r frwydr fawr, ac hyd yn hyn gellir dywedyd yn weddol hyderus ei bod yn cerdded o blaid y Rwsiaid. Cyrner- asant filoedd lawer o Awstriaid yn garcharor- ion ac y maent wedi enill amryw or bylchau. Pe 'llwyddai Rwsia yn y fan yma, byddai'r canlyniadau yn fawr a'r effeithiau ar ddyfodol y rhyfel yn bell gyrhaeddol iawn. Y mae rhai yn myned cyn belled a dywedyd y buasai hynny yn ddigon i beri i Awstria ofyn am heddwch ar v/ahan i'r Almaen. Y mae'n ddiameu fod paid: yn Awstria erbyn hyn yn blino ar y rhyfel ac yn dechreu sylweddoli nad yw eu gwlad ond erfyn yn Haw uchelgais yr Almaen, ond ni ddytlem fod yn rhy barod i gredu fod Awstria yn swyddogol yn barod i wneuthur heddwch. Y mae hynny wedi ei ddiywedyd ar hyd yr amser, ac ymddengys fod yn rhaid ei restru ymhlith y pethau mwyn chysurlawn hynny a, gredir gan y bobl na fyn- ant weled pethau fel y maent. Ond nid oes amheuaeth am un: peth, sef rhifedi milwyr Rwsia. Y mae Vienna ei hun yn cwyno nad oes balll ar adgyfnerthion y gelyn, a. faint bynag a leddir ac a gymerir yn garcharorion fod rhagor o hyd yn cymeryd eu lie. Cwest- iwn arall ydyw eu harfogi, ond hyd yn hyn ymddengys fod Rwsia yn medru gwneud hynny hefyd, a eliy-n bo hir iawn bydd porth- ladd Archangel yn agored. Yn y Mor Du y mae'n amlwg fod y geilyn yn gwneuthur ym- gais i gadw Rwsia rhag ymosod ar y Bos- phorus, Y dyddiau diweddaf yma hysbysi" fod y "Goeben" a'r "Breslau" wedi bod mewn gwrthdarawiad a'r llynges Rwsiaidd. Ymddengys felly mai un o gelwyddau'r rhyfel oedd dy wedyd fod y ddwy long yma wedi eu niweidio y tuhwnfc i adferiad. Ond ymha le y buont hyd yn hyn? Aeth un o longau rhyfel prin y Tyrciaid yn erbyn mine yn y Mor Du a suddodd yn y fan, ond ni wna hynny lawer o walln.iaeth y naill fforddna' r Hall.

No title

DIOD A GWAITH. Achoswyd cryn llawer o gynwrf gan ddir- prwyaeth yr adeiladwyr llongau a fu gyda Mr. JJloyd George yn gofyn i'r Weinyddiaeth wahardd gwerthu diodydd meddwol yn llwyr. Dadleua Mawer nad yw y ddiod yn gwneuthur agos gvmaint o rwvstr ag a ddywedid gan y ddirprwyaeth. Dywedir nad yw y meistri yn gwneuthur yr hyn a, allent, a. bod llawer o'r dynion, yn enwedig yn y dociau, wedi eu gweithio i'r eithaf eisoes ac nad ellir cael dim yn ychwaneg ganddynt. Y mae graddau o wir yn hyn, y mae'n ddiameu. N id. aJil dyn- ion sydd wedi byw ar gyflogau bychain ac ar fwyd sal ddal pwysau gwaith corfiorol eithr- iadol o drwm yn ddidor. Y mae'n bosibl hefyd fod rhai meistri wedi ceisio gorfaelu yn yr amgylchiadau eithriadol presenol. Ond, serch hynny, iiicl, dilir anwybyddu y cynydd ym musnes y ta.farnau; y mae hwnnw yn siarad drosto ei hun. Nid yw'n ymddangos, hyd yma, beth bynag, fod y Llywodraeth yn myned i wneuthur dim. Y mae'r Brenin wedi cyhoeddi na bydd iddo ef gyffwrdd diod yn ystod y rhyfel, ac y mae'n gwahardd ei ddefnyddio ymhob un o'i dai. Gwnaeth A-rglwydd Kitchener yr un peth, ac y mae Syr Edward Clarke yn apelio at glerigwyr Eglwys Loegr am iddynt ddilyn yr un esiampl. Ond » y mae effeithidrwydd hyn yn bur amheus. Cydnebydd pawb fod anhawsterau mawr iawn ynglyn a gwaharddiadi llwyr, ond os yw'r ddiod, feil y mae Mr. Lloyd George wedi dy wedyd fwy nag unwaith, yn peryglu ein liwyddiant yn y rhyfel, y mae'n rhaid gorch- fygu yr anhawsterau hynny. Y mae bellach fvvy na mis ers pan ddywedodd y Canghellor ym Mangor fod y Weinyddiaeth yn myned i benderfynol a'r drwg, ond nid ces dim wedi ei wneuthur eto ond siarad. Pa- ham ? Y mae cynllun y Swyddfa Ryfel o gael docwyr i ymrestru ar yr un t,elerau a milwyr, gyda'r tM milwrol yn ychwanegiad at eu tal arferol, wedi bod yn bur llwyddianus. Ym Mirkenhead y bu'r anhawster penaf, canys yno gwrthodai'r dynion welthio dros amser. 0'1' diwedd dywedodd eu Hundeb diarddehd hwynt os na chydymffurfient, ac ar hyn o bryd y mae arwyddion fod pethau yn gwella.. Teg ydyw dy wedyd. fod yr Undebau xilafur ar hyd yr amser wedi dangos yn eglur eu bod yn sylweddoli eu cyfrifoldeb a'u dykidswydd tuag at eu gwlad.

No title

Y GORLLEWIN. Prin iawn fu'r newyddion o'r maes gor- llewinol ar hyd yr wythnos. Y mae'r Ffrancod yn symud ymiaen yn araf yn Lor- raine, ac yn ceisio tori'r cysylltiad rhwng y gelyn yn St. Mihiel a Metz. Y maent yn awr yn bygwth y ffordd haiarn, ond y mae'r wjlad yn un eithriadol anodd i'r ymosodwyr. Y mae'n fryniog ac yn goediog, ac y mae'r Almaeiiiaid yn dal eu tir yn gyndyn yno. Yn y Gogledd, ar yr Yser, ymddengys i'r gelyn Iwyddo i yru'r fyddin Felgaidd yn ol ychydig. Y mae'n anodd gwybod faint o bwysigrwydd sydd yn y symudiad hwn. Feallai nad yw yn ddim ond ymgais i gadw'r Beigiaid rhag bygwth y ffyrdd haiarn. Ar y llaw arall gall fod yn rhagarweiniad i ymosodiad trwm ac un .ymgais eto i gyrhaedd Calais. Y mae rbyw si fod Von Hindenburg wedi ei alw r arwain hydchnoedd newydd yr Almaen yn y gor- 5Iev;in..Efallai fod hynnv'n wir, ond rhaid oofio nad yw Von Hindenburg wedi gwneuth- ur fawr o honi yn unman ond yn Nwvrairi Pnvsia. Treuiiodd ei fywjrd i. astudio rhyfel yng ngwlad y llynau, ac ymhlith y llynau yr eniEodd ei. brif fuddugoliaethau. Ddechreu'r wythnos hysbysodd Llywodraeth Ffrainc fod ymosodiadau'r awyrenwyr Prydeinig ar ierd- ydd y gelyn ym Melgium y mis diweddaf wedi hod yn llwyddianus iawn. Gwnaed niwed mawr i long awyr, rhoddwyd iard 10ngan IIoboken ar dan, difethwyd dwy submarine, a gwnaed niwed i un arall, heblaw lladd a chlwyfü cryn n.ifer o weithwyr y gelyn. ,Oyfyd; y cwestiwn eto,-stit y mae'r Almaen yn meddwl cael eu submarines i'r m6r o Hob- oken? Y mae'r syniad y cyfeiriwyd ato yr wythnos o'r blaen, sef eu bod yn meddwl am dreisio amhleidgarweh Holland, yn enill tir mewn rhai mannau. Ond y mae rhesymau cryfion yn erbyn iddi wneuthur hynny. Gwlad fechan ydyw Holland, ond y mae gan- ddi fyddin o chwarter miliwn, a'r rhai hynny o'r tu cefn i'r fyddin Almaenaidd ym Mel- gium. A phe eyhoeddai ryfel ar Holland,, galleni ninnau anfon ein byddinoedd newydd yno gan osod y gelyn rhwg- dau dan. A chymeryd y pethau hyn i ystyriaeth, y mae '"Il amheus genym a fydd i'r Almaen fentro.

No title

YR UNQL DAL AETH AU. Y mae'r Unol Dalaelliau, mewn nodyn hoEol gyfeillgar, wedf protestio yn erbyn cyn- llun y Llywodraeth o atal nwyddau rhag cyr- liaedd yr Almaen. Y mae'n rhaid coho ein. bod ni a'r Almaen yn tori ar arfer yr hyn a elwir yn ddeddf ryngwladwriaethdl, ond. gwneud hynny i gyfarfod ag ystryw vr Almaen a wnaethom ni, ac nid ydym yn llof- ruddio pobl ddiniwed. Dywed y nodyn y gofyni'r am iawn os ymyrir ag hawliau am- hleidiol, ac awgrymir y gellid osgoi hyn trwy gyhoeddi bloc-ad ar borthladdoedd yr Almaen a gvyneuthurychwaneg o nwyddau yn waharddedig. Awgrymasom ninnau yr un pdhpan hysbyswyd gyntaf am v cvnlliiii. Credwn y bydd atebiad Prydain i'r nodvn yr un mor gyfeillgar. Ddiwedd yr wythnos ceisiodd yr Almaen ein dychryn trwy hysbysu y dielid ar y swyddogion Prydeinig os trinid dwy'lo'r submarines a ddelid wedi iddynt .Sllddo llongau masnach, yn wahanol i ryw garcharorion rhyfel ereill. Y mae ateb Syr Edward! Grey wedi cael effaith ragorol yn y Talaethau. Dywed ef nad dlir ymddwyn at y (iyiiioii hyn fel at garcharorion ereill rhyfel. ond fod y driniaeth a roddir iddynt, yn well' na'r driniaeth ai roddir i'n gwyr ni sy'n garch- arorion yn yr Almaen. Ac heblaw hynny, gaiwodd sylw neilltuol at y ffaith fod ein. llongau rhyfel ni wedi achub bywydau dros ill o longwyr y gelyn, er eu gosod eu hunain mewn cryn berygl trwy wneuthur hynny, tra nad acliubwyd yr un on llongwyr ni gan yr A'-maeniaid. Y mae'r ateb yn derfynol.