Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 4 of 16 Next Last
Full Screen
3 articles on this page
NODIADAUR DYDD

NODIADAU'R DYDD. Hysbysodd Mr. Mc'Ivenna Dy'r Cyffredin ddyddJ Mawrth fod y Benthyg Rhyfel wedi cyrhaeddi y swm anferth o £ 585,000,000, y swm mwya.f a fenthyciwyd erioed. Credir y cyrhaeddir t620,000,000 cyn y bydd rhestr y Llythyrdy wedi cau. Y mae'r wlad yn iach ac yn benderfynol. Dyma, air oddiwrth weinidog ar ei wyil- iau: "Dyma ni wedi pabellu ar lecyn pryd- ferth yng ngodreu bro M——. Hafaidd yw yr bin, a'r wlad yn berffeithrwydd. teg- wch. Y mae'r cyfnewidiad yn ddymunol, ac yr wyf yn tueddu i feddwl fed rliywbeth i'w ddweyd o blaid y bobl hynny yn yr all Saii-fi- Drylliwn eu rhwyman, a, tbaflwn eu rheffyn- au oddiwrthym.' Cas ydyw bod yn y rheff- ynau yn ddidor, ac y mae gwyhau ymysg y pethau hanfodol." Llawen lawn gan y rhai sy'n caru llenydd- iaeth Gymraeg oedd clywedi fod Mr. Gwynn Jones, o Goleg y Brifysgol, Aberystwyth, wedi enill graddi M.A., gyda'i draethawd ar "Bardism and Romance," traethawd ar vr un llinellau, y mae'n debyg, a'i ysgrifau. yn y "Beirniad" ar draddodiad llenyddoi Cymru. Nid yn unig y mae, Mr. Gwynn Jones yn ysgolhaig gwych, ond, y mae ymhlith beirdd mwyaf Cymru, ac yn un o'n llenorion ga-llu- ocaf a mwyaf diwyd. Y mae ganddo gryn ddeg neu ddeuddeg o lyfrau wrth ei enw, heb- law ¡]u mawr iawn o ysgrifau ac ystraeon. Gwyr darllenwyr y "Goleuad" am ei allu fel lienor a, bardd, ac nid ydym yn meddwl i didim hafal i'w ysgrif ef yn y "Gtxeuad" ym- ddangos ar Syr Edward Anwyl. —j$r— Efe yw ccfiantydd Thomas Gee ac Emrys ab Iwan. Ysgrifenodd farddoniaeth ac ystraeon; cyffyrddodd a'r ddrama ac a beirn- iadaeth; y mae ganddo un llyxr hanes taith nad oes ei well yn yr iaith; enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol d.dwywaith—ac ysgrifennodd stori i blant. Gwnaeth hyn oil tra'n gwneuthur ei waith beunyddiol, a phan gofir nad yw ei iechyd yn gryf y mae'n rhyfedd! deall sut y llwyddodd i gyflawni cymaint—mwy o lawer nag a, wneir gan y rhan fwyaf o bobl sy'n. eu galw eu hunain yn brysur. -1k- Wel, bu Mr. Gwynn Jones yn newydd- iadurwr am flynyadoedd, ar staff y "Faner" i ddechreu, yna'r "Herald," ac wedyn y "Genedll, ac nid oes neb yn treulio llawer o flynyddoedd! mewn swydd,fa. papur newydd heb ddysgu ysgrifennu yn gyson a gweddol d.didraflerth, beth by nag. Rhoddwch at hynny athrylith a chwi gewch ryw fath o esboniad ar gynyrchion Mr. Gwynn Jones. Ond y mae ef wedi dyblu diwydrwydd, ac y mae ganddo ddirmyg cyflawn iawn at y bobl hynny sy'n meddwl fed "awen" a'r "dymher lenyddol" yn eu rhyddhau oddiwrth holl gyf- rifoldeb bywyd,. Traetha'n helaeth ar y "dymher 'lenyddol" ar fyrr rybudd, 00 anodd ganddo beidio gwneud niwed i'r "brodyr barddol" fydd yn gofyn "Sut maefr awen" wrth ei gyfarfodt ar yr heol. Feallai na. ddigia wrthym am fradychu un gyfrinach am ei waith fel bardd. Gwelsom un o'i awdlau enwocaf yn tyfu dan amgylch- iadau a ystyriai y rhan fwyaf o bobl yn hollol anfarddonol. Adjeiladwyd hi o gwpled i gwpled mewn ystafell digon afler a diolwg yng nghanol gwahanal dyrfau swyddfa papur newydd1. Ond nid aeth ddim o'r llwch na'r twrw iddi hi, er mai yn y tren y'i gorffenwyd. Ni bu barddl mawr erioed a- llai o osodiad traddodiadol bardd arno na Mr. Gwynn Jones. Nid oes ganddo ddim, trwy drugar- edd. Ond er hynny agorodd gyfnod' newydd ym marddoniaeth Cymnl a gwnaeth la,wer i roddi cyfeiriad newydd i feddwl y wlad. Nid oos genym ond gobeithio na, bydd i'r Coleg ei lyncu; nac anghofied ei ddeheu'law ganu. • ■- -—3jc— Y mae'r "Llan" yn cyfhyyno ysgrif arweiniol i ateb ysgrif Y Goleuad ar y Gofrestr. Y mae'r ffaith fod y "Llan" yn anghytuno a ni yn peri i ni feddwl yn gadarn- ach nag erioed ein bod yn ein lie. Un o'r pethau mwyaf gwarthus sydd wedi digwydd ers pan dorodd y rhyfel alian ydyw yr eriid ffol ar Arglwydd Haldane. Efe a wnaeth ein byddin yn gymhwys i ddal y pwysau a roddwyd arni yn nechreu Awst, a'r diolch a, ga ydyw clep-gwn Arglwydd North- clifte ar ei sodlau. Ei bechod, y mae'n ym- ddangos, ydyw ei fod yn gwybod rliywbeth am yr Almaen, ac y mae'n hawdd genym oddeall fod unrhyw fath o wybodaeth yn ennyn Hid y wasg gyfarthog. Ar anwybodaeth y mai hi yn byw. Pwy a. \vyr pa faint, o ddrwg a. wna peth fel hyn i'n hachos mewn gwledydd ereill ? Gresyn oeddi i Mr. Lloyd George ac Arglwydd Haldane ddangos unrhyw anghyt- undeb ar hyn o bryd. I'n bryd ni, os nad ailai Mr. Loyd George ateb yn llawn Duasai'n well iddo beidio ateb 0. gwbl, canys ni wnaeth ond rhoddi tamaid yn ychwaneg i'r papurau. Y gwir ydyw, ymgais i gyrhaedd. y Prif Weinidog ydyw'r ymosodiad yma ar Arglwydd Haldane mewn rhai cylchoedd. Y mae Arglwydd Haldane yn hoff o'r Almaen. Y mae Haldane a'r Prif Weinidog yn gyfeill- ion. Felly y mae'r Prif Weinidog Gwelwch yr ymresymiad prydferth a'r awgrym caredig ar y diwedd. Ond nid yw'r wlad wedi colli ei synhwyrau'n 'lan eto. —3}t— Adroddir hanesyn am Saesnes ar ei thro yng Ngholwyn Bay yn prynu da.rlun o'r capel Methodistaidd Saesneg, life y mae'r Parch. J. H. Howard newydd ddechreu ar ei weinidog- aeth. Eglurodd mai yn West Kirby yr oedd hi yn byw ac mai Eglwysreg oedd, ond yr oedd ganddi forwyn fach yn Gymraes, ac yr oedd honno wedi wylo ulawer am fod Mr. Howard yn gadael yr ardal. "Felly," med'd- ai'r wraig, "meddyliais y buasai darlun o'i gapel newycld yn rhyw! faint o gysur iddi. Y mae Mr. Howard .mor boblogaidd. yn y cylch acw fel y mae ei bobl yn ddig ei fod yn symud. Y mae'r gorfedwyr yn benderfynol am enill eu pwynt yn ystod y rhyfel—gwycklant nad allant ddisgwyl gwneud hynny wedvn,— ac y maent yn paratoi en eynlluniau yn barod. Dyma, air o'r "Spectator":— Xid all y rhai a. orfodir ddisgwyl, iddynt eu liunain nac i'r rhai sy'n dibynnu arnynt, yr un telerau arianol ag a roddir, yn gyfiawu," i winodd- olwyr. Wrth gwrs, nidi oes neb yn awgrymu, os bydd raid i ni droi at orfodaeth, na ddilledir ein milwyr yn drwyadl dda ac y rhoddir arfau a Ilety priodol iddynt, nac y,chwaith y gadewir i'r rhai sy'n dibynnu arny.-ib i lwgu. Ond os ceir gorfodaeth, y mae'n sicr y bjdd y dyn a. gyrnerir yn yr un saflo a'r milwr Ffrengig, yr hwti", er ei foci yn cael ei fwydo yn dda, nid yw yn cael yr arian poced hael o Is. 2c., neu yn fynych Is. 6c. y dydd', fel y milwr Prydeinig. Dyddorol fyddai gwybod sut y mae'r "Spectator" yn meddwi i deuluoedd fyw aj* la.i 00 arian na.c a, roddir yn avvr i wragedd milwyr. Y mae llawBr o bobl, megis clerccd mewn banciau, na allent ymuno yn awr. Pe deuai gorfodaeth y mae'n debyg y cymerid hwy. A ydys yn dadleu y dylid eu cosbi yn arianol am na buasent wedi myned ynghynt? A ydyw'r wlad vinai mor grin tach a hynny? Y mae gan ein tjrfedclianwyr dd-igon o gyfoeth 'i'w dretliu eto i dalu i'r dynion s-y'n ymiadd. Sonia Mr. Ellis Griffith am gydraddoldeb aberth. Fe ddaw son am gydraddoldeb breintiau, hefyd. Gwaith angharedig oedd ymosod ar bwyll- gor Eisteddfod Bangor oherwydd iddynt ben- derfynu cynal yr eisteddfod eleni. Dylid tosturio wrthynt yn hytr,,i-ch ri,-i'ii beio, canys y mae eu Sfifle yn un anffoclusiawn. Pe na chynhe'lid yr eisteddfod, golygai golled o tua £ 2,000 i'r gwarantwyr, a. buasai'n rhaid galw. arnynfc ami yr holl arian. Hyd yn oed wrth ei cbynal ofnwn y bydd y golled yn fawr, ac yr oedd yn rhaid i'r pwyllgor ddewis y lleiaf 0 dda 11 ddrwg,. Dylid cofio, hefyd, mai nid rhyw ddifyrwch gwagsaw yw'r Eisteddfod. Y mae'n sefydliad cenedlaethol, ac efallai mai dyna ddirgelwch gwrthwynebiad rhai pobl iddi. Y mae'r Parch. T. Gwernogle Evans wedi cyhoeddi llyfr newydd, dan y teitl "Yr Ai-Ui Mod an. Ciyw&oin rhywun yn awgryiou i'od 'ogle' dia iawn arnynt. Gofyna gohebycid. a yw'r graddau Americ- anaidd yn dechreu errill tir yng N ghymru un- wait) i eto, ac awgryi;:a, os ydynt, mai protest- ydyw yn erbyn araiwch Priiysgol Cymru yn rhanu ei graddau anrhydeddus. Ond dylid cofio fod, graddau anrhydeddus a rennir yn hael iawn yn peidio a bod yn anrhydeddus. Y mae un Brifysgol Seisnig wedi bod mew 11 profedigaeth oherwydd hynny yn lied ddi- weddar. Ac oniet ydym mewn perygl y dydidiau hyn o roddi gormod pwys ar raddV Gwaith yw'r peth mawr, wedi'r cwbl. Treuliodd Mr. a Mrs. Lloyd George a Megan y Sul diweddaf yn Llandrindod. Gellid tybio mai dau le hoffaf Mr. Lloyd George yng Nghymru ydyw Criccieth a Llan- drindod—iddynt hwy y daw fynychaf. Os am diawelwch, anodd ydyw. curo Llauystum- dwy os am weled Ilu o'r bobl sydd yn "rhyw- un" yng Nghymru, Llandrindod ydyw'r lie. Y mae'n well gan rai pobl y tawelwch. —3^— Y mae adran Gyjnre:g Bwrdd Addysg yn anion- at awdurdodau addysg Oymreig i'w? hannog i ddysgu cynildeb yn yr ysgolion. Felly. Tybed na, bmsai 'n eithaf petll anfon, hefyd, at y Pwyllgorau Addysg en hunain i arfer yr un i-hin^'edd'? Nid ydyw rhai oho-n- yn.t wedi bod yn enwog am hynny mewn. ixynyddoedd a aeth heibio. Gellid estyn yr" un anogaeth i bwyllgorau adeiladu C'ylarfcd- ycld Misol, hefyd. Pregethai'r Parch. T. Charles "\Mliiani.«i, Porthaethwy, yng Nghapel Westminster y Sul diweddaf. Hebiaw hynny clywsom. ei hanes yn Chesham ddechreu'r wythnos yn pregethu i'r Bedyddvryr, a'i fod, y Sul nesaf, i hregethu yn eglwys Dr. J. D. Jones, Y" Bournemouth. Apost,ol cyffredinol y Cymry at y Saeson ydyv, Mr. Charles Williams, onide ?

WAR BONes HENADURIAETH DWYRAIN MORGANWG

WAR BONes" HENADURIAETH DWYRAIN MORGANWG. Yn Xghyfarfod Misol Henaduriaeth Dwyraii) Mor- ganwg, gynhaliwyd yn y Grangetown Hall, Crer^ dydd, ddydd Iau, yr Sfed, yr oedd cryn ddisg-wrliacl am anerehiad y Cynghorwr Salathiel, Caerphi!i. ar d Gynhaliadh y Weinidogaeth," pwnc sydd wedi bod dan sylw amryw weithiau yn ddiweddar. Caf- wyd anerchiad rhagot-ol. a, thrafodaeth fywiog a da, y blaenoriaid yn unig yn cymeryd rhan. Gym a int. oedid dylanwad yr oil fel y gofynwyd ar i'r lleygwyr gyfarfod yii ystod yr. awr giniaw i gymeryd yr aw- grymiadau i ystyriaeth. Y mae -pethau, a'r boll sefyllfa yn bur ddifrifol, ac wedi siarad o amgvloh yr holl gwertiwn penderfjTiodd y brodyr ofyn i R. II. Miles, Aberdar, diweddar gadeirydd yr Men- aduriaeth. Mr. WiJliam Thomas, Ynysbwl. v cadeir- ydd presenol, a- Mr. Owen Williams, Pentre, vr ysgrifenydd' arianol, gymeryd y peth mewn llaw. Cynygivvyd argraffu cylchlyt/hyrau a'u hanfon i'r eglwys yn iNosbarth Dwvrain Morganwg, yn rhad, heb ofyn i ysgrifenydd yr Henaduriaeth wneud (flitt ■a hwy. Gwaith ylleygwyr yw y cwbl, ac y mac yn symudiad rhagorol. Dyma gopi o lvmo, ac y mae yn el oiiio ei hun,- Cardiff, July 8th, 1915. Brethren,—At a. meeting of the Lay Members at- tending the. Glamorgan Presbytery E'asfc, held at Grangetown Hall, Cardiff, this day, a resolution, was unanimously passed ;that the attention of tho churches be directed to the serious effect on the salaries of Ministers of the great increase in the ('(}t of living, and the withdrawal of cheap ticket facil- ities upon the expense of travelling. If your Church ihas not already taken into con- sideration this very important matter, we would most earnestly appeal to vou to do so without delay, and trust that your deliberations will result in substantial increase in the remuneration of the Pastor, and the Ministers officiating on the Sab- baths. To enable us to report, upon the result '0,f ilti-, appeal, we shall be glad if you will be so good 1#4 to forward the decision of your Church before the 7th August next, to the undersigned, Mr. Owen Williams, Post Office, Pentre, Rhondda. We are Brethren, Yours fraternally. 1-t. t-r. Miles, Chajrman of the Committee. Willi,,ini: Tho-m". Moderator of the PresbytefVi- Owen WillTams, Financial Secretary. I.

No title

Y Parchrr. T-'fy .Hill; Dqvicl Wil- liams, Tfreherberfc a J. M. JonpM. Ponrhvd'yfen, fa yn gwaisatia(-,tli,,i yng rghyfarfod pregethu Tomrtawi, Pontrhydyfeti, y Sul a r Llun ciweddaf. 1