Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 3 of 16 Next Last
Full Screen
7 articles on this page
No title

IWERDDON, ilanes tywyll sydd i'r "gwrthryfel" 't-ruenus yn Iwerddon. Fel yr avvgrymasom yr wythnos ddiweddaf, nid oedd cyfangorff y, wlad o'i blaid, ac y mae'n amheus erbyn hyn a oedd cyfanswm y rhai a gymerodd ran yn 'y niudiad yn fwyna. phurn' mil. Yn Dublin yn unig y bu unrhyw yntladd difrifol, a, dydd Llun a dydd Mawrtk diweddaf, liysbyswyd fed y gwrthryfelwyr ymhob man yn ildio a. bod yr iioil helynt yn ymarferol ar. ben. Profir yn derfynoi nad oedd yn .wir fudiad -cenedlaethol" ,gan y ffaith l'pd Gwirfoddolwyr Mr..Redmond ■■a Syr .Edward Carson wedi cynyg.eu gwasan- aeth i'r Llywpcb%ieth i gadw hedd-w^h i ;wastrodi'r gwrtln fe\\ vr, *ac ni chysylltir ''enw yr un gwleidyddwr Gwyddelig o bwys a'r mudiad. Er hynnyy mae'n amwg fod yr arweinwyr wedi cynllunio- yn fedrus yn Nub- lin a llwyddasant i daflu'r awdurdodati i ddrys- well mawr trwy fedclianiv'r Llythyrdy., Pe buase-nt wedi llwyddo yn en hymdrech i fedd- (ianu prif swyddfeydd y Llywodraeth yn Dub- lin Castle hefyd gaKasai haneg. yr helynt fod yn uupur wahanol. Fel yr oedd bu brwydro iiyrnig yn Kublin. lladdw-yd- llawer o. filwyr, 'o v/rthryfelwyr, ac o bobl nad oedd. a fynnont "ddim a'r naill blaid na'r Hall. Dinystriwyd rhai 0. brif adeiladau Saekville Street, prif heol Dublin, a. gwnaed niwed anaele i eiddo ymhob- man. Yr oedd y gwrtiuyfelwyr wedi medd- ianu tai mewn llawer o leoedd manteisiol a phan geisiai' r milwyr ymosod .arnynt medid- hwy- gan dan o'r tai hyn ar bob ochr i'r heOl. O'r diwedd dyfeisicdd rhywun gynllun newydd. Cymerwyd "motor lurry" lawr, a. rlioddwyd hen ferwedydd, perthynol i ryw ager-beiriant, irni. oc-li"au. hw.i, a rlïoddwyd ruilwyr y tu mewn iddo. Amddiff- ynid gyriedydd y motor gan blatiau o ddur. •Gyrwyd hwn at ddrws y ty y byddid yn ym- -oscd. arno, a tlira yr oedd milwr..o'r tu fewn gyda "machine gun" yn saethu. i'r ffenestri, rhuthrai milwyr ereill o'r berwedydd. ac 1 fewn i'r ty. Felly, p dy i dy, y cliriwyd y' gwrth- •ryfeiwyr, gyda chynvorth Kong ryfel fechan" ar vr a fen, a dan-belenodd eu canol-fannau. Heblaw hynny yr oedd y milwyr wedi can am y rhan o'r ddinas Ue'r oedd y terfysgwyr iel nad.allai neb ddiaric. ac yr oedd yn amhvg ers rhai dyddiau nad oedd ond un terfyn i fod i'r Iielynt. Nid oes sicrwydd eto-ymha le y caf- odd y gwrthryfelwyr en harfau, ond gwyddis rbyn hyn, iddynt gael tri "machine gun" Almaen. Dvgwyd hwy r'r wlad mewn eirch, a ehynhaliwyd ffug angladdau mewn tri pen- tref er mwyn taflu llwcli i lyga,id yr heddlu. Wrth ddarllen yr hanes dylid cofio nad yw yr "Irish Volunteers" oedd yn cymeryd rhan yn V terfysg yr un pethau a'r "National Volun- teers," y corfflu a godwyd ga.n Mr. Redmond, ■ nc- fe gofir, efallai, fod rhyw ddosba-rth yn ddig -iawn pangymerodd Mr. Redmond reolaeth ar ,y Gwirf-oddo-hvyr Genedlo-ethol. Ond y mae n atyillwa fod,, Mr". Redmond vn gwybod beth yr qoedd yn ei wneuthur.. di

No title

Y DYNIQN, "'I"" "1 amlwg. Aiiiiaen fanteisio ar freuddwydion -dynion anymarferol a gwyllt eu syniadau, nid i wneuthur lies i'lwerddon—■ beth waeth gan yr Almaen aru Iwerddon one1. i wneuthuc lies .iddi hi ei hun. Efallai, gyda'u daillineb arferol mewn pethau o'r fath,- fod arweinwyr yr Almaen yn credu y coda-i'r Gwyddelod trwy'r holl. wlad. Beth bynag, .-cymerwyd hi ar ei gair gan ychydig ddynion anffodus, gy-da'r canlyiiiad fod ilaw;er ohonynt hwy ac o bobl ereill wedi eu lladd/'llawer ohon- ynt erbyn heddyw yn wynebu carchar, ac efallai," rywheth gwaeth na liynny, a. gob-eith- ion goreu Iwerddon. dan gwrnwl., Cyhoedd-, odd y gwrthryfelwyr Weriniaeth Wyddelig a. 8efydlasant weiny,ddiaeth dro-s amser—fel y gwnaed gan Syr Edward Carson yn, Ulster, fe gofir. Nidoes enwau adnabyddus iawn yiri- hlith aelo,datt'.i.- 'weinvc lioli. (y rhan fwyaf ohpnyntcrhyn hyn Tmill ai yn garehar- "orion neu wedi eu nadd), ond v mae: safle dau 'neu dri o-honynt yn bur a-vv^i ymiadol. Yr oedd James Connolly, sydd fel y tybir wedi ei ladd, yn brif gynorthWydd- Jim Larldn adeg y. ter- fysgoedd Eaf-tir yn Iwerddon. Athraw cyn- orthwyol mewn Saesneg ym Mhrifysgol Genedlaethol Iwerddon ydyw Thomas Mac Donagh. Bar-gyfreithiwr ac athraw ysgol i fechgyn ydyw P. H. Pearce, a elwid vnbrif gadfridog byddin y Weriniaeth. Ar rai ystyr- on, y mwyaf adnabyddus o'r gwyr a arwydd- odd y proclamasiwn yn sefydlu' r Weriniaeth ydyw Joseph Plunkett,mah Count Plunkett. a phenaeth Museum Dublin, a, gwyddonydd o gryn fri. Ond nid yw'r dynion hyn yn cyn- rychioli teimlad Iwerddon. Y mae'n wir i derfysgoedd dori allan mewn amryw fannau heblaw Dublin, yn enwedig yn y gorllewin, ond yr oedd mwyafrif Inawr y Cenedlaethol- Wyr a'r offeiria-id Pabaidd yn gryf yn erbyn. v Ynfydrwydd oedd y peth o'r cychwyn, ond .r( ddylid cofio mai ynfydrwydd difrifol iawn ei ganlyniadau ydoedd. 41

No title

Y -CYNLLWYN. Yr amcan cyntaf, y niftehi ddiameii, oectd peri drysweh ao anhawsterau i'r'wlad hon. a' i gorfodi i gadwi byddin, yn Iwerddon. Fe ■ achoswyd peth drysweh, ond gobeithiwn na chyrhaeddir yr amcan arall. Y mae yn Iwer- ddon ddigon o Wirfoddolwy^, sydd yn barod i gymeryd y gwait-h o heddychu'r wlad mewn 11awt a byddai yn llawer gwell gadael i Wydd- elod wneud y gwaith hwn na chreu ychwaneg o ddrwg-deimilad eenedlaethol trwy eiymdclir. ied i Saeson., Ond y -mae lie i greclu nad ydyrn etc. yn gwybod y cwhl am obeithion yr A1-, maen yn y cyfeiriad hwrn. Nid hawdd gwy- bod paham.yr anion wyd Syr Roger Casement- 1 Iwerddon, ond cred rhai fed y "gwrthryfel wyr" wedi cael lie- i gredu y derbynient help ■sylweddol o'r Almaen. Ni ddylem anghofio y buasai Iwerddon o'r help mwya-f i'r gelye pe gallai gael ei droed i lawr arni. Y mae dison 0 lochesfeydd i'w sadd-longau ar -ei liirfcitdif, gorllewinol, a phe gallai gael Zeppelin neu ddwy arjii, gallasai wedyn ymosod ar Brydaiii o r  dw  o'r ddwy ochr. Gan' mlynedd yn ol, pah oedd Iwerddon dan ormes greulon, y i.'ae'n ddigon tebyg y buasai'r holl wlad wedi syrthio i rwvd y gelyn, ond erbyn heddyw y mae peth- au yn dra'gwahanol, ac nid oes yno yn awr ond ychydig iawn j;h.. breuddwydio am wahan- iad oddiwrth Brydain. Gwyr cyfangorff. y Gwyddelod mat ceisio aberthu e u gwlad ar allor ei llwyddiant ei hun y mae'r Almaen, a 'chyn belled yn ol ag.1878 rhybuddiodd Mr. A. M. Sullivan, ei gy-dwladwyr i ymochel rhng y perygl hwn.. "I do not want," meddai, "the ghastly spisode of some Continental des- ppt seeking what he would call a. diversion in Ireland, wasting the blood and blasting the hopes of my country in a. mere stroke of tactics to serve his own ends." Amhosibl cael geiriau gwell i d(Iesgrifior hyn y ceisiodd yr Almaen ei wneud yn Iwerddon yn awr. Diolch i synwyr cyffredin mwyafrif' y Gwydd- elod, rnethiant truenus- fu'r cynllwyn gwael, ond ofuwn mai Iwerddon fydd raid ddioddef o'i herwydd sereb hvnny. k ,ok

No title

-4- ■ -«r NEWYDD IRRWG. I Ddydd Sul liysbyswyd fod y Cadfridog Townshend a'i fyddin yn Kut el Amara wedi eu gorfodi gan newyn i roddi eu harfau i lawr i'r Tyrcod. Nid oedd hyn o-nd peth a ddis- gwyiiein am wythnosaU; parhaodcl y gwarchae am 143 0 ddyddiau, ac vr cled(I pob ymarech i'w gwaredu wedi troi yn fethiant. Cynwys- ai'r fyddin tua naw: -mil o filwyr Indiaidd a Phrydeinig, ond dywedir eu bod wedi dinystrio. euhoU. arfau cyn ildio. Ymddengys fod y: gelyn wedi ymddwyn yn lied anrhydeddus tuagatynt ac wedi caniata-u i'r Cadfridog. gadw ei gleddyf. Fe gofir i Townshend; wneu- tliur ymdrech- y gyrhaedd Bagdad, i fyddin y gelyn gyrhaedd yno o'i flaen, ac iddo yntau, arol bucldugoliaethger Ctesuplion, orfod en cilio I. Kut o flaen byddin llawer cryfakh na'i, eiddo ef. Yn y pentref bychan hwnnw_ yn mi o (ido,lerin.,iu'r afon Tigris, amgylchwyd ef gan y gelyn. Oherwydd- llifogydd- mawr y. Tigris Hi gwrthwynebi-ld penderfynol y Tyrcod methwyd gw:aredu'r fyddin ac yn awr dyma r diwedd wedi dyfod. Pe buasai Townshend wedi llwyddOj fel y buagosiawn iddo wneud, buasai ei ruthr beiddgar wedi ei gynawnhau. Gan mai rn-ethn -a wnaeth,. o-fer ydjrw beiov Trwch. y blewyn sydd rhwng llwyddiant a rnethiant- mewn bob amser. Ond y mae'n ddiameu fod rhywun wedi methu yn yr ymgyrch ym Mosopotainia, ao y mae'n dipyn 0 ergyd i falchter Pryda-in orfod dioddef fel hyn am yr ail dro ar law y Twrc. Arwahan 1 hyunv nid yw pwysigrwydd milwrol y peth yn fawr. Nid oedd milwyr Townshend yn ateb unrhyw ddiben milwrol yn Kut, ac y mae ein byd-din iii o hyd yn wynebu'r gelyn ac yn bygwth.Bagdad. Nid yw safle,r,Twre yn un hapus. Yn y rhan hon o'r wlad v ii-iae'r fyddin Brydeinig, ac yn. agoshau tu ol iddo y mae byddinoedd buddugodiaethus Rwsia. Y mae lie i gredu fod y Tyrcod yn ddig wrth ,Yl" Almaen am eu gorfodi i gano]- bwyntio eu byddinoedd yn Bagdad a thrw'y liyrmy roddi 'r cyflei Rwsia feddianu Armeiya;^ dyua, meddir, y rheswm paham y llofrudd- iWyd Von der Goltz, pennaeth Germanaidd Tyreai-idd. Nid yw Rwsia, serch hynny, yn agos i fedru tori cys- ^lltia^au'r byddinoedd Tyrcgidd tua, Bagdad eto. Cyn y hynny bydd yn rhaid ym- Jadd brwvdr b''itled eànVS y mae Enver Pasha, J; 1 II yn casglu byddin gref yn Erzingan, jL.e cym- harol gul rhwng mynyddccdd uchel, ac ar lwybr unio-ng^'rchol y RNi:sl,,iid i cldyftryn Euphrates.

No title

v v AR Y MOR. Ylll Mor y Ganoldir digwydxlodd amryw anflpdion i ni; collasom long ryfelfa.wt a, dwy long gynorthwyol trwy iddynt fyned yn erbyn minesy gelyn. Credir mai sudd-longau Al- maenaidd, yn hwylioo borthbddoeddAwstria. a osododd y mines hyn. O'r ochr arall, cyhoeddwyd fod un o'nllongau niwedi suddo un o sudd-longau'r gelyn yn rliywle oddiar lannau Prydain. Dyma'r ail hysbvsiad c/r fath a wnaed yn ddiweddar, ond ni wryddom :t ydyw hyn yn arwydd fod y Llywodraeth bell- ach-yn myned i gyhoeddi yr hanesion hyn. Collasom ninnau sudd-long yn rliywle ym Mor y Gogledd.

No title

Y BRWYDRO. jN id oes rhyw uaw-er i w ddywedyd am y brwydro yn y rhannau ereill o'r maes. Bu cryn lawer .0 ymladd tuag Ypres, ond heb fawr .ennill i'r naill ochr na'r llall. Tebyg hefyd yw'r safle, tua Verdun. Pery'r gelyn i ym- osod Rei ymosod yn ofer. Nidlyn unig y mae'r Ffrancod yn, dal eu tir yny than fwyaf o'r cylch, ond y maent yn yiiiosocl yi-L eu tro ac yn ennill ychydig. Er hynny pery'r gelyn i ymosod yn drwm, ac nid liawdd erbyn hyn ydyw deall ei amcan.—Y mae'r safle yn Groeg yn dechreu datblygu. Ar hyri obryd y mae'r cyngrheiriaid yn gofyn i lywodraeth Groeg am ganiatad i symud byddin Serbia, o Corfu i Salonica ar draws y tir, ac y mae'r llywodr- aeth yn gwrthod y eaniatad InvnmVyn ben- dant. Ond y mae'r lien: brif weinidog, Veni- zero's, wedi cyhceddi ysgrif ,yn yr hon y dadi- eua, fod Groeg, yn rhiriwedd ei chytundeb si- Serbia, sydd eto yn sefyll, yn rhwym o roddi'r caniatad, ac maîofer ydyw i'r brenin a'i gyng- horwyr siarad am eu hamhleidgarwch cyfeill- 1 gar tuagat. y cyngrheiriaid yn wyneb y ffaith iddynt ganiatau i'r Almaeniaid a'r Bwlgariaid groesi ffiniau'r vlladi ymosod ar y cyngrheir- faid yn Salonica. Y mae'n debyg- fod hynyü arwydd fod Venizelos eto yn parhau yn alhi yn. Groeg, ond weled betli a ctdaW o'i y   ? ?

No title

Un o'r pethau niwyaf dyddorol yri araetli. bwysig Mr. ^.squith ddydd Mawrth oedd ei ddatganiad partlied ein hadnoddau mewn dyn- ion a chwrs y rhyfel..Dywedodd fod genym yn awrbum' miliwn p wyr dan arfau, a'rdyb- iaeth ydyw nad yw.'r cyfrif,hw-n yn cynwys byddin yr ludia. na. byddinoedd y Trefedigaeth- au. Nid yn unig yr ydym yn c.adw'r moroedd gyda'n llynges ac yn cyflemd arian i'n 'liotll gyngrheiriaid, end. yr ydym hefyd wedi codi byddin ar yi* un raddfa a byddinoedd-y Cy-fan- dir. Yehwanegodd Mr. Asquith na bu'r safle yn llynghesol .:ac yn filwrol,, mor ffafriol i ni er dechreu. y rhyfel ag ydyw yn awr. beth sydd gan y. papurau sydd o'r dechreu wedi bod yn enliibio eu gwlad ellJlunain trwy ddy- wedyd nad oedd yn gwneud ei rhan yn y rhyfel i'w-ddweud yn awr?