Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 6 of 16 Next Last
Full Screen
1 article on this page
CYMDEITHASFA LLANIDLOES

CYMDEITHASFA LLANIDLOES Parhad o tudalen 4). hostels, a thrwy y rhai hynny ceid rheolaeth ar y myfyrwyr gan y Cyfundeb, a gellid dysgu iddynt yr hyn fyddai yn anhebgorol o safbwynt v Cyfundeb. Atebodd y Llywydd mai dyma un o'r cwestiynau y byddai raid eu hystyried. Gellid un ai ystyried y mater yn awr neu ei drosglwyddo i Bwyllgor Athrofa y Bala, neu i'r pwyllgor o saith oedd wedi ei awgrymu. Ni chredai y Parch. John 'Williams fod hyd yn oed Pwyllgor yr Athrofa yn ddigonol i ystyried y cwestiwn yn derfynol. Yr oedd ef am i'r Cyfundeb gaei llais yn y mater, ac i'r amcan hwnw awgrymai T fod i BwyUgor Athrofa y Bala ymuno a'r Pwyllgor bwriadedig, ac wedi hynny gyfiwyno adroddiad i holl swyddogion y Gymdeithasfa. Gallesid felly ystyried fod y Gymdeithasfa wrth gefn eu dyfarn- iad. Eiliwyd hyn gan y Parch. J. T. Davies. Awgrymodd y Parch. Elias Jones fod i bwyllgor gyfarfod i drafod y mater yn ddiymdroi a dwyn i v mewn adroddiad. Y Parch. J. Williams: Nid vdvm yn aeddfed i hynny yn awr. Rhaid i ni benderfvnu yn gyntaf a gymerwn ni ran yn yr ymehwiHad ai peidio. Y farn yw os y gwrthodwn ni wneyd dim, na bydd genym wedvn unrhvw liis yn y mater. Cytunai Mr. Richard Jones a Mr. Williams. Heh- Jaw penodiad athrawon, yr oedd cwestiynau eraill i'w penderfynu, meg's pa beth oedd delfrydau y Cyfundeb ynglyn a dysgu diwinvddiaeth. GwelJ fyddai i'r pwyllgor o saith gyfarfod Pwyllgor yr Athrofa. Cvtunwyd i dderbvn cyiivghd v Parch. Johri Williams fod i'r ddau bwyllgor drafod y mater gyda'u gilydd yn gyntaf. fod Ysgrifenydd y Gym- deithasfa i fod yn aelod o'r pwyllgor unedig, ac hefvd fod pwyllgorau addysg. y gwahanol Gyfarfod- ydd Misol i gael ymgynghori a, hwynt. GWERTIIU CAPEL YN FELINIIELI. Cafwyd cais gan Gyfarfod Misol Arfon am gan ( iatad i werthu yr hen gitpel yn y lie. Hvsbvswyd fod cynulleidfa, yr hen gapel yn awr yn addoli yn y newydd, ac fod 1,500p. o ddyled yr olaf eisoes wedi ei dalu. Cefnogwyd y cais gan y Parch. J. E. Hughes, Felinheli, a chadarnhawyd cf. AWGRYMU RHEOL NEWYDD. Daeth awgrymiad hefyd o Arfcn fod a ganlyn yn & cael ei ychwaneguat y rheol ynglyn. a gwertjiiant eiddo, Nac i unrhyw bwrpas a rail y byddo yn eglur fydd yn anfantais i grefyad yn y cy leh. Penodwyd y lparch. Jol-iii Owen, Caernarfon, a'r Mri. 0. iRobyns Owen a, Jonathan Davies i edrych i mewn i'r mater. CYFANSODDIAD Y GYMDEITHASFA. xuioadwyd ystyriaeth faith i'r genadwri a ganlyn o Gyfarfod Misol Dyffryn Clwyd,—" Yn wyneb y ffaith fod yn perthyn i'n Cyfarfod IVfisol 70 o eglwysi a thros 7,000 o gyfiawn aslodau, ein bod yn gofyn caniatad y Gymaeithasfa i'r cynrychiolydd am dair blynedd fod yn ychwanegol at y pedwar cynrych- iolydd a ganiateir i ni yn awr. v Wrth gefnogi y cais sylwodd y Parch. John Ro- berts, utnyl, fod y Cyfarfod Mifcol o dan yr argraff. fod y Gymdeithasfa wedi paso i ganiatau cynrych- iolydd ychwanegol. Os caniateid y cais yr oedd- ynt yn barod i ddwyn treuliau y pumed cynrychiol- ydd. Y Parch. John Owen, Caernarfon, a ddywedai fod ? hyn yn golygu pasio rheol arbenig er mwyn Dyffryn Clwyd yn unig. Y rheol a wnaed gan y Gymdeith- asfa oedd nad oedd y cynrychiolydd am dair blynedd i fod yn ychwanegol at y lleill. '0 ganiyniad, yr oedd y cais pres enol yn golygu tori y rheol hono. Y Parch. John Williams, Brynsiencyn: A chan- iatau eu bod yn anfon pump, pwy all eu gwrthod? Y Parch. John Owen: Neb, ond nis gellir ei gan- iatau yn y ffurf y gofynir i ni yn. awr. r Mr. Williams: Nis gall neb eu gwrthod hyd yn oed pe yr anfonid chwech. (ChwerthinV Dywedodd yr Ysgrifenydd fod yn rhaid iddo ef gael rhyw gyfarwyddyd yn y mater. Os yr anfonid chwech o gynrychiolwyr, a oedd ef i argraphu enwau yr oil ohonynt? Y Parch. John Owen: Wei, os oes ganddynt hawl i anfon pump y mae ganddynt hawl i anfon ugain. Gofynodd Mr. John Owen ai onid oedd dealltwr- iaeth rhwng y Cyfarfodydd Misol gyda golwg ar faint y gynrychiolaeth. Atebodd yr Ysgrifenydd fod yna reol anysgrifen- edig yn gwneyd hynny. Awgrymodd Mr. John Owen fod y pwnc yn cael ei ohirio, oblegid pe y deuai ychwanegu nifer y cyn- rychiolwyr yn rheol gyffredinol, gor-feichid y Gym- deithasfa,. Heddyw, yr oedd yn bresenol tua 130 o gynrychiolwyr ac eraill. Y Parch. John Williams: Y mae nob gweinidog a blaenor yn meddu hawl i fod yn y Gymdeithasfa ac i bleidleisio ar bopeth. Y Parch. John Owen Nid ar bopeth. Y Parch. John Williams a: ddywedodd fod gydag eithriadau a nodid gan v bye-laws.' Gymdeithasfa y Methodistiaid ydoedd, a me-dai gwein dogion a blaenoriaid v Gogledd berfFaith hawl i fyned i Gym- deithasfa y De, ac yr oedd yr un peth yn gymhwys- iadwy at hawl y J>eheuwyr i ddyfod i Gymdeithasfa y Gogledd. Barnai mai y peth goreu fyddai gadael y mater i ddoethineb Cvfarfod Misol Dyffryn Clwyd, oblegid unwaith y deffroid cywreinrwydd y Cyfar- fodydd Misol ni cheid byth derfyn arno. Cynygiodd eu bod yn myned ymlaen at y mater nesaf. Sylwodd y Llywydd mai yr unig gwestiwn oedd yn codi yn ei feddwl ef oedd nad oedd yr Ysgrifen- ydd i argraphu enwau ond pump o gynrychiolwyr os yr etholid mwy gan DdySryn Clwyd. Ar ol yr holl eglurhad a gafwyd ni chredai y byddai i'r un Cyfarfod Misol gamddefnyddio ei hawl. Gofynodd y Parch. W. J. Williams, Llanfair P.G., paham y caniateid i Arfon anfon chwech o gynrychiolwyr, ac na chaniateid hynny i'r un arall. Nid oedd gan Ddyffryn Clwyd fwy o hawl na Mon; mewn gwirionedd, barnai fod gan Fon fwy o bawl i gynrychiolaeth ychwanegol nag hyd yn oed Arfon. Chwerthin). Eglurodd yr Ysgrifenydd mai y rheol y gweith- redid arii,er nad oedd penderfyniad ffurfiol ar y mater—oedd fod pob Cyfarfod Misol yn cael ethol dau weinidog a dau flaenor, ag eithrio Arfon, Man- chester, Lerpwl, tLlundain, a Henaduriaeth Lan- cashire.. Cynygiodd y Parch. John Owen, Caernarfon, eu bod i lynu wrth y rheol fel ag y mae. Os y ceid fod awydd mewn Cyfarfodydd Misol eraill i ychwan- egn y gynrychiolaeth, yna gallesid rhoddi ystyriaeth i'w cais. ■ Gofynodd Mr. W. Hughes Jones a ellid diddymw rheol heb yn gvntaf roddi rhybudd o hynny. Os y gellid myned ar draws rheolau heb rybudd ym mlaen llaw, yna nid oedd y cyfan ond gwastraff ar amser. Pasiwyd cynygiad y Parch. John Owen, DIOLCH AM GYMUNRODDION. Ar gynygiad y -rai-ch. Uwen Ellis datganodd y Gymdeithasfa ei diolchgarwch am gymunrodd o lOJp. a adawyd i eglwys Dolhendre gan y ddiwedd- ar Miss Jane Parry, Graig, Llanuwchllyn; hefyd am gymunrodd o 200p. a adawyd i'r eglwys yn y Bala gan y diweddar Mr. Evan Thomas, Ðerwenfa Bala, a Hog l,150p. a adawyd gan yr un boneddwr i'w rhanu rhwng eglwysi (Penllyn a'r cylch; ac hefyd am gymuiii-odd o 12p. a adawyd gan y ddiweddar Mrs. Ellen Roberts i'r eglwys yn Pantglas, ger y Bala. GALWAD I YMOSTWNG. 0 Orllewin Meirionydd derbyniwyd penderfyniad yn gofyn i'r Gymdeithasfa apelio at yr holl eglwysi i ymroddi i ymostwng gerbron yr Arglwydd ac i geisio ganddo gyfryngu yn y cyfwng difrifol hwn. Ar gais Cyieisteddfod y Gymdeithasfa galwyd sylw at y mater hwn gan y Parch. John Vvilliams, Caergybi. ;Cynygiodd, yn ol awgrymiad y Cyfeis- teddfod, fod llythyr yn cael ei anfon at yr eglwysi. Yn bersonol, ni chredai fod y penderfyniad yn gol- ygu ymostyngiad oblegid i ni fyned i ryfel. Ond ar wahan i hynnv barnai fod amgylchiadau moesol a chrefyddol y wlad hon yn ddifrifol i'r eithaf. Am- ser drwg ydoedd. Yr oedd digon o siarad ac vs- grifenu, ond rhy ychydig o seibiant i feddwl. Yr oedd anfon y lythyr yn golygu cydnabod llywodraeth Duw ar y byd, a'i fod Ef weithiau yn ceryddu teyrnasoedd ac yn dwyn pcthau blinion ar y bobl er mwyn cael eu hystyriaeth. Yr hyn oedd ddvfnaf yn hanes y wlad ar hyn o bryd oedd annuwiaeth— nid Atheistiaeth ddeallol, ond annuwiaeth calon: gadael Dnw allan. Yr oedd difaterwch wedi ei ys- grifenu ar wyneb cymdeithas a cheid Ilawer o ys- gafnder ffôI-bu yn agos iddo a dweyd hyd yn oed yn eglwys Dduw. iByddent ar linellau dyledswydd wrth ymostwng a chvdnabod, nid eu pechodau fel umgolion, eithr pechodau cymdeithas yn gyffredin- 01. Bychain neiliduol oedd cynulliadau yr wythnos, ac ni cheid hyd yn oed i berthvnasau y dynion oedd yn y ffrynt i roddi eu presenoldeb ynddynt. Ofnai y Parch. Parry Hughes, Morfa Nfyn. na byddai anfon y llythyr o lawer o gynorthwy i'r eglwysi i ymostwng, yn neiliduol ar ol y cvfeirind a wnaed nad oedd angen ymostwng am ein bod ni wedi myned i'r rhyfel hwn. Os nad oeddynt i-ym- ostwng oblegid myned i'r rhy fel dylent ymostwng am fod ein gwlad, fel rhan o Ewrop, wedi byw y cyfryw fywyd ag oedd wedi arwain i ganlyniadau na chawsid hwy re na buasent wedi byw felly. A oeddynt yn teimlo yn ddigon crvf ar y mater i allu gofvn i'r eglwysi ddynesu at Dduw i ofyn am heddwch? Y Llywydd: Fy marn bersonol i yw y bydd vn rhaid i bwy bynag a dyno allan y llythyr ymgadw rhag datgan unrhyw farn a all beri tramgwvdd i'r eglwysi. Pasiwyd i anfon allan y llythyr. DIOD YN Y GWERSYLLFAOEDD. U Orllewin Meirionydd hefyd daeth cais am i'r Gymdeithasfa basio penderfyniad cryf i daer erfyn ar i'r (Llywodraeth gau allan yn holiol ddiodydd meddwol o'r gwersyllfaoedd milwrol adref ac mewn gw]edydd tramor. Eglurodd y Parch. Owen Ellis mai yr hyn a sym- bylodd y Cyfarfod Misol i wneyd y cais oedd clywed cwynion gan filwyr a anfonwyd o Suvla Bay i'r Aipht am y modd yr oedd y ddiod yn dinystrio mantcision ein cenedl yn y wlad hono. Cadarnhawyd hyn gan Mr. Williams, Dyffryn, yr hwn a ddywedodd fod yr ymdrechion a wnaed gan Mr. Lloyd George gyda golwg ar gwtogi ar y ddiod yn gyfryw ag y dylai ei gydwladwvr sefyll wrth ei gefn. :Cymeradwyaeth). iWrth gynyg nenderfyniadary llinellau a nod- wyd. sylwodd y Parch. David Davies, Conwy, mai dyledswydd yr eglwysi oedd codi eu llais yn y modd mwvaf penderfyno], yn neilltuol pan yr oedd hechgyn deunaw oed o dan orfodaeth i ymuno a'r Fyddin. Dylid hefyd wrthwynebu y cais a wneid i estyn oriau ymyfed. Dywedodd Mr. John Owen mai y gwyn n enfodd ef gan rai o'r gwyr ieuainc oedd mai rhegfeydd a hap-chwareu oedd prif ddrvgau y gwersyllfaoedd. Cyhyd ag y cyfyngid y penderfyniad i'r gwersyllfa- oedd ni chyrhaeddid yr amcan mewn golwg, oblegid gellid cael diod yn y trefi wedi hynny pan y byddai .gwersylfaoedd yn ymyl y trefi. Penderfyniad eangach oedd elsiau i wahardd gwerthiant diodydd meddwol yn gyfangwbl yn ystod y rhyfel. (Cymer- adwyaeth). Cymerwyd yr un olwg ar y cwestiwn gan Mr. Jonathan Davies. Prin y byddent yn gwneyd yn iawn yn hawlio cau y canteens tra y gallai dynion na wnaent unrhyw aberth dros eu gwlad gaol digon o ddiod yn y trefi. Yr oedd llawer o dda wedi ei wneyd trwy y Control Board, ond yr unig feddyg- iniaeth effeit-hiol oedd gwahardd y ddiod yn hollol yn ystod y rhyfel. (Cymeradwyaeth). Tynodd y Parch. David Davies ei gynygiad yn 01, a phenodwyd brodyr i dynu allan benderfyniad arall. ARHOLIADAU. Gwnaed yr hysbysiad a ganlyn,Afaterioyi arhol- iad ymgeiswyr am y weinidogaeth, 1917: Gwybod-- aeth gyffredinol o'r Ysgrythyrau; dysgeidiaeth ein Harglwydd am weddi; ysgrifenu traethawd ar un o dri o faterion a roddir ar y pryd. Materion arhol- iad arbenig cyn cyflwyniad am ordeiniad: Gwy- bodaeth gylfredinol o'r Ysgrythyrau; yr athrawiaeth o Berson Crist; Efengyl loan: Ha-nes yr Eglwys t Foreuol. Yr arholiadau i gymeryd Ile yn mis iHydref nesaf. Arhohvyr, y Parch. R. Aethwy Jones, a'r Parch. David Phillips. Y DARPARIADA1 AR GYFER Y ,l. MILWYR. Gwnaed cyfeiriad at yr adeilad a fwriedir ei godi yn Kinmel .Park gan dri o'r enwadau Ymneillduol, at yr hwn y mae 1,000p. eisoes wedi ei addaw. Hysbyswyd lod l,500p. yn rhagor yn angenrheidiol ac yr oedd yr enwadau wedi ymgymeryd a. chodi 500p. yr un. hysbysodd IParch. J. Roberts, li vl, ei fod wedi ei awdurdodi i wneyd cais am ganiatad y Gymdeithas- fa i ofyn i'r Cyfarfodydd Misol i wneyd casgliaft at yr achos hwn.. Eglurodd y Llywydd fod cylcblythyrau yn myned i'r iCyfarfodydd Misol. Mr. W. R. Owen, Aber- gele, oedd yr ysgrifenydd, a Mr. James Venmore- oedd v trysorvdd ar ran y Methodistiaid. Daeth cenadwri o Drefaldwyn Isaf yn datgan pryder y Cyfarfod Misol am y xnilwyr perthynol i'r Methodistiaid oedd yng ngwersyllfa Park Hall, Croesoswallt. Teimlid nad oedd y darpariadau pre- senol yn ddigonol i gyfarfod a'r galwad cynyddol. Dywedodd y Parch. H. G-. Roberts nad oedd ad- eilad digon mawr ar hyn o bryd yn Park Ilall ar gyfer y rhai hynny a berthynent i'r Methodistiaid,. a'r hyn a wnaent oedd myned igapel Seion, Croes- oswallt. Ymgymerodd y Cyfarfod Misol a chasglu, er cynorthwyo eglwys .Seion, ond erbyn hyn teimlent. nad oedd eu hadnoddau yn ddigon i fyn'd ymlaen. Cadarnhawyd hyn gan y Parch. D. iHoskins, y caplan yn Park Hall, yr hwn a ddywedodd fod eg- lwys Seion nid yn unig yn trefira ar gyfer gwasan- aeth-crefyddol i'r milwyr ar y Sul, ond hefyd yn darparu lluniaeth iddynt am dd;m yn ystod y gwas- anaeth; Rhoddai y gweinidog, y Parch. :H. E. Gri- ffith, iddynt hefyd bob cynorthwy. Ofnai y Parch. David Hughes fod cyfeillion Seion yn myned yn rhy bell wrth ddarpiru lluniaeth am ddim. Darperid lluniaeth ynglyn â'i eglwys ef yng Nghaernarfon, ond talai y milwyr geiniog neu ddwy am dano, ac fel rheol derbynid tua 2p. bob nos yn y dull hwri. Sylwodd. y' 'Llywydd fod yn hawdd gwneyd cam- v gymeriad pan fvddo sel rhywun yn fawr i wneyd daioni. Yr oedd yn amlwg foJ Seion wedi ym- gymeryd a, chyfrifoideb nas gallai ei gario ymhell- '1 ach. Ar ran y Cyfeisteddfod cynygiodd yr Ysgrifenydd fod y Gymdeithasfa yn datgan ei gwerthfawrogiad e'r gwaith mawr a wneid gan yr eglwysi Cymraeg a Saesneg vng Nghroesoswallt, ac yn awdurdodi v Parch. 'H. E.Griffith i dderbyn cyfraniadau tuagat. barhau y gwaith ym mhlith y miJwyr. Eiliwyd gan y 'Parch. Edward Griffith, a phas- iwyd. Hysbysodd y Parch. H. E. Griffith fod oddeutii 3,500 o filwyr wedi pas:o trwy ysgoldy Seion, ac yr oedd IIu mawr o lythvrau wedi eu derbyn yn cyd- nabod yn ddiolchgar y caredigrwydd a ddangoswy' d iddynt. Yna eglurodd y Parch. D. iHoskins yr anhawsder- au a deimlid yng ngwersyJlPark Hall oblegid diffyg adeilat! digon helaeth i gynal gwasanaeth y Sul a chyfarfodydd eraill. Yr oedd gan bob caplan ei hut ei hun, ond yr oedd yn rhy fychan i gynwys mwy na rhyw 170 o ddynion. 'ac yr oedd ei eiddo ef yn digwydd bod ymhell o'r He y gwersyllai y Welsh Fusiliers, vmhlith y rhai yn benaf y gwasanaethai et. Gv/neid vr oil a ellid i ddyddori y bechgyn o s' dan yr amgylchiadau presenol, ond carai ef (Mr. Hoskins) yn fawr pe y gellid cael adeilad cymhwys i « gynal 'parade' ar y Sul ynddo yn hytrach na bod y dynion yn gorfod myned i Groesoswallt. Carai hefyd symud camargraff a allasai fod wedi ei greu; gan y sylwadatt a wnaed am y canteens yh y gwersyllfaoedd. Gallesid meddw- fod y canteens yn lleoedd annuwiol ofnadwy. ac fod meddwi dych- rynllyd yn myned ymlaen ynddynt. Ond nid oedd ■ hynnv vn wir. Yn Park Hall yr oedd cynifer a < S3,000 o fi^ lwyr, a mentrai ddweyd na cheid mewn tr^f o'r.un boblogaeth gan lle:ed' o feddwi ag oedd yno. (Cymeradwyaeth). Ar ei ffordd adref yn y < nos cyfarfyd(la; ef a miloedd o filwyr, ond anaml y n gwelai gymaint ag un vn eu plith wedi meddwi.. Nid oedd pethau cyn ddrwg ag y tybiai rhai pobl, ";j. ac eto carai ef pe y gallesid symud temtasiynau y canteens o gvrhaedd y dynion. Pe v ceid adeilad' o'r math a awgrymai teimlai y byddai yn haws ei" gario ymlaen wrth ei gyfyrsgu i'r Methojistiaid. Y Parch. E. Humphreys. Rochdale, a ddatganodd ei lawenydd wrth glywed tystiolaeth Mr. iHos'kins am y bechgyn. Bu yntau yn KInmel fwy nag un-