Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 7 of 16 Next Last
Full Screen
6 articles on this page
lw1Y DDIOD AR RHYFEL

blaen—wedi cychwyn ymgyrchoedd cryfion a brwd- frydig er cyrraedd yr amcan hwn. Ac mae'n dda genym ddweud fod ymgyrch cyffelyb wedi cael ei gychwyn yn Llundain ar gyfer Cymru a Lloegr. Cynhaliwyd yno ar Mehefin 6ed, gynhadledd fawr o Gynrychiolwyr Dirwestol y deyrnas, a phasiwyd yn unfrydol i barotoi deiseb fawr a'i hanfon at Lyw- odraeth ei Fawrhydi i erfyn arni wahardd gwneuth- ur, dadforio, allforio a gwerthu diodydd meddwol dros adeg y rhyfel ac am chwe mis ymhellach. Dyma'r amcan, a diau y bydd pawb sydd yn caru llwyddiant nchaf y genedl yn falch o'r cyfle i ro'i eu holl ddylanwad o'i blaid. Yn unol a'r trefniant a wnaed, hyderwn y bydd i bob eglwys-heb un yn ol—trwy ei chynulliadau Sabbothol ac wythnosol, a thrwy ymweliad o dy i dy, pan bo angen, yn dwyn y ddeiseb i sylw, ac yn rho'i cyfle teg i" bob person o 16eg oed i fyny i'w harwyddo. Gellir cael cvflenwad o gopiau o'r ddeiseb (pob copi yn cynwys lie i 20ain o enwau) tracts, cyfar- wyddiadau i gario y g waith ymlaen, a'r oil yn ddi- draul ,ond anfon at Plenydd, Fourcrosses, Chwilog, S.O., neu at The Campaign Secretaries, 11, Tothill Street, Westminster, London, S.W. I'r rhai olaf hefyd y mae'r deisebau i'w hanfon o I)ob man, a hynny erbyn Gorffenaf 25, 1916. Gan mai byrr yw yr amser. hyderwn y bydd i bawb sydd yn teimlo dros lwyddiant yr ymgyrch vmdaflu i'r gwaith ar un waith. Bydded i'r vsbrydiaeth yn erbyn y ddiod a'i galanas, enynwyd gan y rhyfel Wresenol. barhau i fyned rhagddo nes hawlio Gwa- harddiad. Byddai i lwydd yr ymgyrch hwn ddwyn ymwared amhrisiadwy i'n gwlad yn awr ei chyfyng- del'. Ymegniwn a gweddiwn am dano. Pan glyw- ech drwst cerddediad ym mrig y morwydd yna ym- egnia, canvs yr Arcrlwvdd a a, allan o'th flaen di i daro gwersyll y Philistiaid." Yr eiddoch. &c.. Waenfawr. JAMES JONES.

m m Y NEUADD YMNEILLTUOL YNG NGIIINMELI

———— m m Y NEUADD YMNEILLTUOL YNG (" NGIIINMEL. Mae'r Ilythyr canlynol wedi ei anfon at swyddog- ion yr eglwvsi, a rhoddwn ef yma er galw sylw ato Hewn ffordd fwy cyffredinol:- Anwyl Frodyr, A fyddwch mor garedig a dwyn y mater hwn i sylw eich eglwys a'ch cynulleidfa ar pnwaith? Er.'s cryn amser bellach mae'r caplan- ?id a'r gweinidogion sy'n gweithio ym mhlith y milwyr Ymneillduol yng 'Nghinmel wedi dod i 'deimlo nas gellir cario ymlaen y gwaith crefyddol yno yn effeithiol heb ini gael iNeuadd gyfaddas o'n heiddo ein hunain ar gyfer y gwasanaeth crefyddol, ac hefyd i fod yn ganolfan a chartre' i Ymneil!a- aeth yn y gwersyll. Er cystal darpariaeth wneir gan awdurdodau yr Y.M.C.A., &c., ac er gwneud pob defnydd posibl o'r 'cyfryw, teimlwn fod yn rhaid i'n bechgyn gael I'hvwbeth amgen a gwell. iDylent gael lie tawel i droi i mewn am seibiant a llonyddwh, aeadloniant, a He addas i'r gwasanaeth a'r bregeth, a chyrddau crefyddol eraill. B11 pwyllgor cryf o weinidogion a lleygwyr y cylch yn sefyll uwchben v mater, a phenderfynwyd yn ?nfrydol symud vr?la,en i godi adeilad felly rhag Ila, ? ?, Bu'r mater gerbron v Gymcieithasfa yn ?huthyn, a chymeradwywyd y mudiad yn ga]o¡og. 'Cawsom addewid am un rodd hael o £ 1,000, ar yr amod fod yr enwadau cydrhyngddynt yn casglu'r gWeddill angenrheidiol. Dylid cofio ein bod fel enwadau yn cydweithredu yn y mater hwn, a gwneir apel gytfelyb i hon at yr enwadau eraill yr un modd. Disgwvlir i Fethodistiaid y Gogledd gyfranu o elaf JB500, ac eisoes mae un eglwys wedi anfon Casgliad o £20, ac addewid am ragor i ddod. ^vyddom fod ein heglwysi oil yn teimlo'n garedig ryfeddol tuagat ein dynion ieuainc, a'u bod wedi Swneud, ac yn gwneud, llawer erddynt ym mhob l'hyw fodd; ond apeliwn eto yn daer a hyderus ar ihan am gasgliad sylweddol tuagat yr amcan hwn hefyd-i sicrhau cartre' oddicartre' i'r miloedd ddaw 1 Gunnel o bob parth o Gymru a threfi Lloegr. t Bydd yn dda gan ein Caplan, y Parch. Wm. LI. IOYd, ddod i unrhyw Gyfarfod Misol i osod y ^ater hwn yn fanylach gerbron os y dymunir hvny. Gellir talu'r arian drwy unrhyw gangen o'r iLon- on City and Midland Bank i gyfrif Mr. J. Ven- ire. "Soldiers' Hall A/c," vn y North Branch, lverp001. ELLIS JAMES JONES, Llywvdd Cymrteitliasfa'r Gogledd. JOHN WILLIAMS, Brynsiencvn. EDWARD) JONES, s =>■ Maesmawr Hail. D. S. nAVIES, f Dinbych. Trvsot-vdd Cyffredinol. JAMES VENMOiRE. Trysorydd i, Casgliad, 200 Scotland Road. Liverpoal. i W. OWEN, 1 Ysgrifenydd y Casgliad, Abergele.

No title

?.?ae Mr. Harold Watkins, B.Sc., LlanfyUin, '\it¡ ?cael tri mis o garchar caled yng ngharchar Am- )rY Ig. Ðyna ran y Conscientious Objector."  Yfa-th beth yn warth i'n Cristionogaeth, ac  T eth y bydd vn rha? d i'r swyddogion milwrol a'r ?? 1 ??odfaeth roddi atebiad am dano. Bu y brawd ifain0 ibwn vn athraw mewn vsgol o fechgyn y Cryn- nc h"n yn ?thraw mewn ysgol o fechgyn y Cryn- l r, ¡¡,c yfond vn helaeth o'n syniadau: ac v mae ?i\?""wynebiad vn codi oddiar vr ar!yhoeddiadRu 3^er iL mwvaf cvdwvbndol. Brawd ?dvw i Mr.  (aerdydd, a Mri. Hubert a Dr. I kins, 'L anfyllin. ? '? ? ? ?

ADOLYGIAD

ADOLYGIAD. Anerchiadau ar yr Epistol at y iphilippiaid: Gan y Parch. O. L. Roberts, iLerpwl. Merthyr: Joseph Williams a'i Feibion, Swyddfa'r Tyst." Pris, 2s. 6c. Gyda llawenydd yr ydym yn estyli croeso i'r gyfrol fechan hon. Nid Esboniad yn ystyr gyffredin y gair mohom, ond, fel y dywed y teitl, cyfres o "Anerchiadau.' Dywed yr awdur yn ei ragymadrodd fod y gyfrol bron yn hollol ar yr un llinellau a'i gyfrol flaenorol o Anerchiadau ar yr Epistol at yr Hebreaid, a gyhoeddwyd tua thair blynedd yn ol. Gwahaniaetha y gyfrol hon oddi- wrth Esboniad cyffredin, nid am nad yw hithau yn esbonio (canys y mae ynddi lawer o esboniadaeth) ond am mai esbonio rhediad meddwl ac yspryd yr Apostol, yn hytrach nag esbonio ei eiriau a chysyllt- iadau ei ymadroddion, yw ei hamcan. Amlwg yw fod Mr. Roberts yn feddianol ar ddau allu sydd yn bwysig i bregethwr a llenor-y gallu i gymeryd poen, a'r gallu i guddio y ffaith ei fod wedi cymeryd poen. Gan hynny, credaf y gallasai Mr. Roberts ddweyd< wrth ysgrifennu y gyfrol, fel y dywect Paul ei hunan am dano ei hunan yn yr Epistol hwn, Ysgrifennu gennyf fi yn wir nid yw flin a sicr yw y gall y darllenydd ddweyd, Darllen gennyf fiitran nid yw flin." Credaf fod gogwydd yr oes h:in yn troi fwy.fwy at y dull hwn o efrydu yr Ysgrythyrau—eu hefrydu, nid bob yn air a phob yn adnod, yn ol dull traddodiadol ein Hysgolion Sul (gyda'r canlyniad yn fynych nas gellid gweled y goedwig gan y coed), ond bob yn baragraff. Y mae Mr. 'Roberts o angenrheidrwydd wedi gadael rhai adnodau ac ymadroddion heb draethu arnynt: yr oedd hynny yn anocheladwy gyda'r dull hwri o ys- grifennu. Ond y mae yr ennill yn fwy na'r golled, canys wedi'r cwbl, prif amcan yr awdur yw, a phrif amcan pob awdur a fyddo'n ysgrifennu ar lyfrau'r Beibl a ddylai fod dwyn y darllenwyr i gyfranogi o yspryd y llyfr yr ysgrifennir arno. A chyda golwg ar yr iepistol at y Philippiaid yn arbenig y mae y dull hwn o ysgrifennu yn un nodedig o hapus, canys nid Epistol ar bwnc yw hwn, ond Epistol i'r yspryd. Os yw Paul yn tywallt ei galpn allan mewn unrhyw Eipistol yn fwy na'i gilydd, yr Epistol at y Philippiaid yw hwnnw. Hapus iawn yw defnyddiad helaeth Mr. 'Roberts o gyfieithiadau Weymouth a Way, amcan y rhai yw gwneyd y Llyfr sanctaidd yn Llyfr byw i ddarllenwyr yr oes hon. Os traddododd Mr. Roberts yr Anerchiadau" hyn yn y ffurf o bregethau cyn eu cyhoeddi, y mae wedi bod yn hynod o Iwyddianus i newid gwisg y pwlpud am wisg y wasg, heb ar yr un pryd amddifadu yr Anerchiadau o'u heneiniad. Y mae penodau y llyfr, neu yr Anerchiadau yn 22 mewn nifer. Nodiadau Arweiniol' yw y benod gyntaf..Ymdrinia y penodau dilynol a. materion sydd yn codi o gynnwys yr Epistol, megis Cym- deithas vn vr Efengyl,' Bvw i Grist,' Cariad Brawdol,' Y Meddwl Yma,' &c. Rhoddir dwy benod yr un i ddau fater, sef Uclielgais yr Apostol' a Diolchgarwch a Bbddlonrwydd. Ni chaniata gofod i mi fanylu ar gynnwys y penodau; rhaid ym- foddloni ar nodi ychydig bwyntiau. Y mae sylwad- au Mr. Roberts ar f esgobion a diaconiaid yr eglwys yn. Philippi, mor bell ag y maent yn myned, yn dda iawn. Yn bersonol, buasai'n dda genyf pe buasai Mr. Roberts wedi ymdrin yn helaethach a'r cwestiynau sydd yn codi o ddefnvddiad yr Apostol o'r term esgobion yn adnod gyntaf yr Epistol. Priodol y dywed Mr. Roberts nas gall esgob yma- olygu arolygwr nifer o eglwysi, a chyfeiria at y ffaith fod mwy nag un esgob,' a dweyd y lleiaf. yn eglwys Philippi ei hunan ar y pryd, yr hyn sydd yn dangos (er na ddywed Mr. Roberts hynny mewn geiriau) nas gall esgob yma olygu llywodraethwr unbenaethol, hyd yn oed ar un eglwys. Amlwg yw y buasai Mr. Roberts yn anghymeradwyo y golygiad Pabaidd fod esgobyddiaeth unbenaethol (h.y., llyw- odraethiad pob eglwys gan un dyn) yn ordinhad ddwyfol, wedi ei sefydlu gan yr Arglwydd lesu Ei Hunan neu yr Apostolion, neu naill a'r llall. Ond ni ddywed Mr. Roberts pa un ai yr hen olygiad Pro- testanaidd (sydd yn gwneuthur esgob' yr un peth a henuriad ') ynte golygiad Hatch a Harnack :(sydd yn cydnabod liiosowgrwydd o esgobion mewn un eglwys, ond ar yr un pryd yn gwahaniaethu yr 'es- gobion oddiwrth yr henuriaid '), ynte rhyw olygiad arall (megis, dyweder, yr eiddo McGiffert, sydd yn gwneuthur henuriad yn derm cyffredinol a all gynnwys yr esgobion a'r diaconiaid fel ei gilydd), a gvmeradwyir ganddo. Ystyr ben-agored ac amhenodol a ddvrv Mr. Roberts i'r ymadrodd "dydd lesu Grist" (i.. 6), nen" ddydd Crist" )(i., 10). sef "dydil cwbl berffeithiad y gwaith da yng nghalonnu'r O'm rhan fv hunan, prin yr wyf yn foddlawn i ollwng gafael o'r dybiaeth fod yr A Dostal yn cyfeirio yma at ryw un "dydd penodol ac arbenig, tra ar vr un pryd v cvdolvgaf yn hollol a Mr. Roberts ynghvlch yr amhriodoldeb o gasglu fod Paul. pan yn ysgrifennu yr Epistol hwn, yn parhau i dybied fod y dydd hwnnw yn gymv harol agos. I'r dawinvdd, fel y cyfrvw. yr adranfwyaf dydd- crol yn yr Emstol yw ii.. 5-8. lie y traethir ar Ym- waghad ac Ymddarostyngiad Mab Duw. Rhagorol c? ?, d yw sylMtd-tta Mr. Robots ar vr Fdran hon, Cyd- c Ivtra.f vn hollol aT of yn v flaenoriaeth a ddvry i gyfie:thiad Way—" difposition '-ar gyfieith'ad Wey- mouth—"purpose"—o'r gair "meddwl" yn yr ymadrodd y meddwl yma." Priodol hefyd v dyry Mr. Roberts yr ystvr ddiwe(id,-tr,(" counted, it not :i pi-ize "), ac nid yr hen ystvr (" thought it not robbery "), i'r ymadrodd ni thybiodd vn drais." Ond buasai'n dda genvf weled Mr. Roberts yn myned i mewn yn fanylach i ystyr yr Ymwaghad. 0 ba beth yr ymwaghaodd lMab Duw? iNid yw: atebiad Mr. Roberts i'r cwestiwn hwn mor glir ag y gallesid dymuno. Dyfynna gyfieithiad Weymouth, He stripped Himself of His glory. "Ymddengys fod Mr. Roberts yn derbyn y golygiad hwn,—mai 0\ ogoniant yr ymwaghaodd y Mab. Ond o ba ogon- iant? Ai o'r gogoniant sydd yn gynwysedig mewn bod yn Mewn geiriau eraill, a beidiodd y Mab a bod yn Dduw wrth ymwaghau? Sicr genyf nad dyna syniad Mr. iRoberts, ac eto nid wyf heb ofiii y gall ambell i ddarllenydd anwyliadwrus syrth- vo i fag-I wrth weled y geiriau canlyiiol, sydd yn dilyn yn uniongyrchol y dyfyniad o- Weymouth,— "Hynny ydyw," medd Mr. 'Roberts (tudal. 85), yn Ei gariad at ddyn, y fath oedd Ei barodrwydd i aberthu fel yr oedd bod o wasanaeth i ddynion wedi dyfod yn bwysicach yn Ei olwg hyd yn oed' na bod yn Dduw Yn ddilynol, dengys Mr. Roberts mai gogyfuwchder y Mab a. Duw a olygir ganddo, wrth y gogoniant," ac felly mai o'r gogyfuwch- der yr ymwaghaodd y Mab. Da; ond ar yr un: pryd gwneler yn eglur pa beth a olygir wrth y gogyfuwchder hwn, a pha beth na olygir wrtho'. Kid yw yn golygu nac yn cynwys gogyfuwchder hanfodol y Mab a'r Tad. Hefyd, nid yw yn amlwg a yw Mr. Roberts yn gwahaniaethu rhwng y go- gyfuwchder yr ymwaghaodd y Mab ohono a, ffurf Duw. Ymddengys i mi fod Paul ei hunan yn gwahaniaethau rhyngddynt, ac yn awgrymu na ddarfu i'r Mab, wrth ymwaghau o'r gogyfuwch- der ymwaghau hefyd o'r ffurf." Derbynia Mr., 'Roberts y golygiad mai anrhydedd yn anig a olygir wrth yr enw, yr hwn sydd goruwch pob- enw." Gwell genyf yr hen syniad mai yr enw Iesu," a nodir yn yr adnod nesaf, a olygir. Un o'r pethau goreu yn y gyfrol yw yr ewylfys a'r gallu a ddanghosir gan Mr. (Roberts idalu teyrnged i gymeriadau anadnabyddus y Beibl. iDichon nad yw Epaphroditus ond enw noeth i lawer o- ddarllen- wyr y Testament Newydd ond ni raid iddo fod felly • mwyach i unrhyw un a fyddo wedi darllen y gyfrol hon. Derbynia Mr. Roberts y golygiad mai enw priodol (Sunzugos, neu Synzygus) yw y gair a gyf- ieithir gwir gymar yn iv., 3. Da genyf weled fod gan Mr. Roberts genadwri o gysur gych golwg ar y rhyfel presenol. Brwydr fawr y byd heddyw ydyw'r frwydr sydd yn myned ymlaen rhwng croes Crist a'r dyn sydd yn synied pethau daearol. Y mae'r groes eto'n aros. Ac y mae gobaith Prydain am fuddugolLaeth yn dibynnu ar pa mor' ffyddlon y mae i'r Groes hono. (Tudal. 151-2). Y mae rhai brychau bychain wedi llithro i mewn i'r gyfrol. Teitl y 13eg benod yn y Cynhwys- iad ac uwchben y benod, yw Y Gwir Enwaed- iaid." Ai gair wedi erfathu yn fwriadol gan Mr. 'Roberts, i ddynodi personau enwaededig, yw en- waedi.ali*d "?. Yiite,a,i gwall argraffyddol am en-i waediad" ydyw? (Hefyd, pwy yw Proffeswr, Ramsey" a Dr. Curry Martin"? Syr William' Ramsay a, adwaen, a Ramsey yn Yiivs Manaw a ad- waen. Dr. Currie Martin hefyd a adwaen, a gwir am wemidoe o'r enw Curry yng Nghyfundeb v Wes- leyaid yng Xghymru. Gwn hefyd Tywbetli am ymj borth o'r enw rvvry, sydd, megis rice, yn ffafr-fwyd' gan rai o frodorion yr India. Hefyd, paham y gelwir Esgob Durham un pryd wrth ei' wir a'i gyf- lawn enw—Dr. H. C. G. Moule-a phryd arall yn "Dr. C. G. Moule "? Dichon mai gwall argraff: yddol yw hyn. Gwn fod gan rai Saeson wrthwyn- ebiad greddfol i'r llythyn 'h" yn nechreu gair;: ond nid yw hynny yn rheswm dros ei gadael allan- yn nechreu enw personol, nac ychwaith yn rheswm. dros i'r Cymry efelychu y Saeson. Man frychau yw y rhai hyn, ac nid ydynt yn ymyryd a, gwerth a rhagoroldeb cyffredinol y gyfrol. Ond, fel y dywedodd Michael Angelo (onide?), Y mae triflm yn gwneyd perffeithrwydd, ac nid trifle yw perffeithrwydd. Pa fodd bynag, diolchaf o galon i Mr. Roberts am y gyfrol hon, a dymunaf iddo hir oes eto i wasanaethu ei Arglwydd a'i gyd- genedl. Y Bala, Y Bala. RICHARD MCHRIS. Gorffenaf 12, 1916.

LIVERPOOL

LIVERPOOL. Chwith oedd derbyn y newydd fod Lieut. J. F:, Venmore, ail fab Mr. James Venmore, Y.H.,wedi ei ladd yn y ffrynt yn Ffrainc. Yr oedd wedi gwneud gwrhydri eithriadol mewn brwvdrau blaenorol, acr .wedi derbyn y Groes Filwrol gan y Brenin. Ar doriad y rhyfel ymrestrodd Mr. Venmore yn y Liverpool Pals" fel milwr cyffredin, a chafodd gomisiwn yn y Fyddin Gymreig ym m:s Rhagfyr, 1914. Ar noson, y 30-ain o fis Ionawr diweddaf, yr oedd yn gofalu fel swyddocf am gwmni oadd yn gwylio o flaen y ffosvdd yn Ffrainc, pan y daeth y neges o'r ffos flaenaf fod tri o'r milwyr oedd yno wedi eu clwyfo. iLlwjrddodd dau o'r clwy*fedigion hyn i ymlusgo yn ol i'r llinellau; ond yr oedd y trydydd wedi ei saetliu drwy ei ddwy goes, ac yn analluog i symud. Aeth Lieut. Venmore, gan gymeryd bachgen o Gaernarfon, Corporal W. Wil- liams, gydag ef, i'r fan dan gawodydd tan y gelyn, a thrwy lawer o anhawster dygwyd y milvrr truan yn ddiogel i ddiogelwch. Gwnaeth Lieut. Venmore, gyda chymorth yr un bachgen, waith tebyg y boreu dilynol. Dyeodd eu gwrhydri glod ac anrhydedd i'r ddau. Blin genym ddeall fod mab arall i Mr, x Venmore wedi ei niweidio yn ddifrifol ar y maes.

SIR GAERFYRDDIN

SIR GAERFYRDDIN. Cyfarfod Misol nêsaf yn Bontynyswen, Awst y lOfed. I ddechreu am 11-30. Cerbydau yn cyfar- fod tren 10-30 ynsr neorsaf Mantararedie. v 'J THOMAS PHILLIPS, Ysg.