Collection Title: goleuad

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 3 of 15 Next Last
Full Screen
6 articles on this page
No title

BWYD. Y mae ein gohehydd Scrieddol, mewn colofn arall, yn trafod cwestiwn y bwyd a rheolaeth y Llywodraeth arno ac ar y prisiau, ac nid ces angen i ni ychwanegu llawer yma. Ond dyiein sylweddoli fed amryw bethau wedi arwain i'r prinder a'r drudan- iaetii. Un ydyw fed dynicn yn cael eu galw i'r fyddin a, thnvy, hyny gwneir cynyrchu a gwerthu yn anos. Y mae hynny yn amorfod. Rhesw-m arall ydyw fod cyrmifer o longau yn awr yng ngwasanaetli y wlad, naill ai fel llongau rhyfel cynorthwyol neu yn cludo milwyr. Eheswm. arall ydyw ymosodiadau y suddiongau Almaenaidd, ac ofer cau ein llygaid ar hyn. Y mae'r suddiongau hyn yn awr yn gweithredu ymhellach oddicartref ac mewn moroedd lie y mae'n anos eu dal nag yn y moroedd cul, ac yr ydym ni a'n. cyng- rheiriaid yn colli llawer o longau bob wyth- nos. Yr oedd pcbl feddylgar yn rhagweied y perygl hwn o'r deehreu, ac er fed ein llynges wedi gwneud rhyfeddodau yn erbyn y sudduongau, Did oes amheuaeth nad ydynt, yn gwneud llawer o niwed- Anodd dywedyd i ba raddau y maent yn effeithio ar ein cyfienwad bwyd; nid yw pethau cyn waetbed hwyrach ag ymynn rhai gwleidyddwyr i ni gredu, ond ar y Haw arall dylen-1, gofio fod y perygl yn un gwirioneddol ac y gall effeithio mwy eto ar ein bwyd. Cynygir amryw .gyniluniau i wrt.hweithio'r suddlcngau, ac un. o'r rhai mwyaf poblogaidd ydyw arfogi ein llongau masnachol. Y mae anhawsterau ar ffordd hyn. Nid ar bob Hong fasnaeh y gellir -g,oso,d gwn mawr, ac nid yw gwn felly yn da i ddim os nad yw yn un effeithiol. Rhaid hefyd cael dynion eyfarwydd i'w drin. Credwn fod rhai capteniaid yn. wrthwynebol i gymeryd gvnnau ar eu llongau gan eu bod yn gwybcd beth fyddai eu tynged pe yn g,,?v v bo, d Kyrthit nt, fel Galpten Fryatt, i ddwylc/r Al- maeniaid. Ar wahaoi i hyny cyfyd anhaws- ter rhyng-genedlaethol, canys y mae llong ,arifog yn dyfcd mewn ystyr yn Hong ryfel, ac nid oes caniatad i long ryfel aros yn.hwy jia phedair awr ar hugam mewn porthladd amhleidiol. Pe'r arfogid ein llongau mas- nachol y mae'n gwestiwn betli a fyddai agwedd yr America tu-ag atynt; y mae'n wir fod Llywodraeth y wlad honno wedi dywedyd nad ystyriaihilong a arfogir yn unig ef rnwyn araddiffyri ei hun yn Hong ryfel, ond ni wyddis. beth a fyddai ei hngwedd at longau yn dwyn arfau fel y. byddai n rhaid i'n llongau ni eu dwyn os am fed; yn ddiogel. Ar yr un pryd cydnabyddir fod y llongau to-fog! yn gymharol ddiogel rhag y sudd- iongau y llestri diamiddiffyn a suddir, a bydd yn rhaid ystyried y cvvestiwn yn ei holl agweddau. yn ofalus iawn. ;it: I

No title

BELGIUM. Y mae n anilwg too newyn aynion yn (deehreu dweyd ar yr Almaen, ac y mae'n mabwysiadu dau gynllun nodweddiadol ohoni hieihun er rnwyn cyfarfod a'r amgylch- iadau. Ym Mholand, fel y gwelsom, y mae'n ceisio codi hyddin trwy roddi "anni- byniaeth" twyllodrus i'r Pwyliaid. Ym Melgium ymae ei chynllun yn un o'^ r rhai "anfatiaf/ a. ddyfeisiwyd erioed gan unrhyw lad. ■' Cludir yr holl ddynion o'r wlad anffodua honno JL'r Almaen, ac yno gwneir iddynt weithio fel caethweision. Gorfodir hwynt i adael en teulueedc1 yrn Melgium heb nawdd nap amddiffyn, a dywed un gchebydd 'Americanaidd fed y golygfeydd yn y wlad yn. galon-rwygol. Chwdir yr holl dai gan filwyr Almaenaidd, rhoddir y dynion mewn feyciau gwartheg ar y ffordd, haiarn, a chludir hwynt dros y terfyn i'r Almaen, na wyr eu teuluoedd i bal le nac i ba, dynged. Y mae eisoes dlros ddeugain mil wedi eu trin fel tiyn, ac y mae'r anfadwaith yn myned ymlaen o hyd. Dywedir hefyd fod y gelyn yn gw-neud yr un petli gyda r Ffrancod yn ryi i-liannaa hynny uFfrainc sydd yn eu imeddiant. Gellir dychmygu'rdriniae,th a Igar dynion hyn gan elynion eu gwlad, ac y mae'n sicr fod miloedd o honynt na ddeuant forth yn ol T raae'r amcan vn ddigon amlwg, sef rhyddb.au gweifcbwyr Almaenaidd i fyned i'r fyddin. Am bob Belgiad neu Ffrancwr y medrir gwneutihur iddynt weithio yn yr Almaen bydd Almaenwr yn rhydd i lenwi bwIch yn y fyddin. Wrth gwrs, y, mae'r peth yn hollol groes, nid yn unig i bob dynoiiaeth, end hefyd i bob deddf ryng-wladwr.iaetb.ol. Ond yr ydym wedi hen ddysgu nad yw'r Almaen yn cydnahod llnrhyw: ddeddf end el: chyfle a'i hangen hi ei hun. Ar yr un pryd, y mae'r mater hwn yn un pwysig iawn i wledydd amhleidiol, ac y mae teimladau cryfion arno yn yr Anierica. Yn ddiddadl, dylai pob gwlad amhleidiol bro- testio'n gryf yn erbyn yr anfad weithredoedd hyn.

No title

MjONASTIR. Cuympodd Monastir i ddwylor berbiaid, a-c y mae'r Bwlgariaid yn encilio tua'r gog- ledd. Prin yr oeddis yn disgwyl i'r dref bwysig hoo syrthio i ddwylo'r cyngrheiriaid mor fuan, ac y mae'r llwyddianfc i'w briodoli nid yn unig i didiewTider a phenderfyniad y Serbiaid ond hefyd i alluoedd cynllunio y Gadfridcg Sarrail. Bydd' effeithiau'r fudd- ugoliaeth yn hwysig, a, chydnabyddir hynny yn gyffredinol. Amcan inawr -owlga,ria, yn dyfod i'r rhyfel oedd achub y cyfle, fel y tybiathi, i feddianu'r rhannau o Pacedoniu. a reddwyd i Serbia ar ol rhyfeloedd 1912. Yr ysbail a gymerwyd oddiar Twrci oedd y rhannau hyn, a. dadleuai Bwlgaria mai iddi hi y dylai 'r rhan yrnal o Facedonia berthyn, ac yn. euwedig y diriogaerh sydd o amgylch Monastir. Pan gymerodd y Bwlga,riaid y dref honno tua blwyddyn yn ol bu gerfoledd mawr yn eu plith a theimlid fod prif amcan y rhyfel, cyn belled ag yr oeddynt hwy yn y cwestiwn, wedi ei gyrhaedd. Gellir dychmygu, gan hynny, a.m' deimladau r Bwlgariaid heddyw, Monastir unwaith eto o'u ey rhaecid, eu byddincedd, ar ol colledion ttyrnion, yn encnto, a'u cyfeillion yr Al- maeniaid yn methu eu cynorthwyo. Dy- wedir yn awr fod Hindenberg yn anfon rhyw gymaint o filwvr yn adgyfnerthiad; i fyddin orehfygedig Bwlgaria, ond nid yrnddengys ei fod yn medrllanfon llawer. Gall y fuddug- oliaeth hon fod yn bwysig, ac y mae'n amlwg oddiwrth fel y mae'r Prydeinwyr yn symud ymlaen i gyfeiriad arall o Salonica nad yw r gelyn yn ddigon cryf i wynebu ymosodiad mawr. #

No title

RUMANIA A (iROEG. Tywyll ddigon yw'r safle yn Rumania, ac nid oes arwyddicn hyd yn hyn fod symudiad- au'r Cyngriieiriaiid o Salonica wedi effeithio fawr ar y safle. Fel y dywedasom yr wyth- nos ddiweddaf y mae'r Rumania id ar Rws- iaid rhyngddynt yn medru dal y bylchau gogleddol, ond yn y bylchau gcrllewinol y mae'r gelyn wedj. llwyddo. i dori frwy r amddiffyniad a,c y mae'n awr yn agoshau i Wastadedd mawr canolbarth y wlad. Pery r Rumaniaid1 i ddal eu gafael ar Orsova o hyd, ac felly y maent yn meddianu'r rhan bwysig honno o'r Danube, ond bydd yn amhosibl iddvnt aros yno yn ddiogel os symuda Von Falhenhayn lawer ymlaen eto. Y mae'n debyg mai un o'i brif amcanion ef ydyw gor- fodi'r Rumaniaid i ollwng eu gafael ar Orsova, ac felly galluogi'r Almaemaid i ddefnvddio'r Danube yn ddirwystr. Y mae'n anodd gweled o ba le y daw ymwared. Dylasai ddvfod, pe buasai pethau mewn gweU trefn, o gyfeiriad Salonica, ond dywedir nad oes gan Sarrail fyddin ddigon cref yno, ac y mae'n gorfotl treulio llawØl o'i amser i wylio symudiadau rhvfedd brenin Groeg. Yn awr y mae'r Cyngrheiriaid yn mynnu i'r brenin anfon cyniychiolwyr yr Almaen, Awstria, Twrei a, Bwlgaria o'r wlad, ac y mae Con- stantine yn gwrthwynebu, ond y mae'n sicr y bydd vn rhaid iddo ildio. Ehoddodd y "Cyngrheiriaid wyth awr a deugain o rybudcl i'r gwyr hvn ymadael, ac y mae. n anodd peidio gofidio na buasent wedi gwneud yr un peth gyda'r brenin cyn gynt-ed ag y sefydlodd M. Yenizelos ei lvwodraetb. Ond sibrydir yn barhaus fod dylanwadau ymhlith y Cyng- rheiriaid eu hunaini yn ceis.io amddiffyn y brenin, ac nad yw pennau coronog ereill yn hoffi. gweled un o'u hurdd yn cael ei droi drOBr: drws.

No title

YN Y GORLLEWIN. Y mae'r ymosodiad mawr diweddaf wedi dwyn ffrwyth da, ond pan ydym yn ysgrif- ennu y mae pethau wedi arafu peth, ac y mae'r Prydeinwyr yn cadarnhau eu saileoedd newydd. Dygodd yr' ymosodiad hwn ni gryn lawer yn nes at Bapaume, ac y mae wedi gwneud y gelyn yn lied anesmwyth ynglyn a'r ymosodiad nesaI. Pwysigrwydd y peth ydyw ei fod yn dangos y gellir ym- osod yn llwyddianus. ar y gelyn er gwaethaf tywydd anffafriol iawn, ac nad oes gan yr Almaeniaid bellach ddigon o ddynion i gadwj pob rhan o'r Uinell cyn gryfed a'i gilydd. Eu cynllun bellach yw crynhoi yn y mannau lie y byddant yn disgwyl ymosodiad, ac os gellir gwneud ymosodiad anisgwyliadwy iriewn lie newydd ceir mai teneu yw eu llin- ellau. Dyna a. ddigwyddodd, yn Verdun pan enillodd y Ffranced fucldugollaetli fawr Douaumont, a dyna, yn 01 pob' tebyg, a, ddi- gwyddodd ar yr Ancre. Nid yw'n ym- ddangos fed unrhyw amheuaeth bellach nad oes gan y Cyngrheiriaid well arfau ar y rhan hwn o'r maes na,'r gelyn, ond gwelwn fod rhai papurau yn galw'n groch am ychwaneg o filwyr- Y mae arwyddion fod dwy farn, yn y wasg beth bynag, am gynllun y rhyfel; y mae un adran yn galw am rcddi can' mil yn rhagor o ddynion i Sarra,il yn Salonica., tra y mae'r Hall yn tueddu i ddibrisio yr ymgyrch yn y dwyrain ac i ddadleu mai yn y gorllewin y dy lid gosod ein holl rym. Y mae'r ddwy yn iawn cyn belled a hyn, sef mai ofer ydyw gwastraffuein hadnoddau. Y gwr a, arbed mwy nag a weddai a syrth i dlodi, a dirgelwch llwyadiant mewn rhyfel ydyw- fod genych fwy o ddynion ac o arfau na, r gelyn mewn un lie ac ar adeg neillduol. Ni byddwch fawr elwach fod, genych fwy os byddant wedi eu gwasgar yma, a, thraw.— Dylid crybwyll, wrth son am y gorllewin, am iddigwyddiad yn y Baltic. Yrnddengys fod nifer o longau rhyfel yr Almaen wedi bwriadu gwneud ymoscdiad ar rywle yng Nghulfor Finland, ond ymcsodwyd arnynt gan nifer o gychod torpedo a, suddlongau Rwsia, a'r canlyniad fu i'r Almaeniaid orfod encilio wedi colli clinvech neu wyth o'u "torpedo beats.

No title

1)1 WED D ARAF. Yn Rumania y mae r gelyn yn symud yn gyflym ac y mae'r fyddin Pumanaidd yn Orsova mewn perygl mawr. Oi'nir am i diogelwch, a, bydd y dyddiau nesaf yn bwysig. Y mae'r safle yn Rumania yn dra difrifol, ac os llwydda'r gelyn i ddal ei afael ar yr ochr orllewinol, nid yn unig bydd y. Danube, yn igored iddo ond bydd adnoddau'r wlad mewn oleW, ac yd at eihlwad hefyd. Hyd yn hyn y mae'n amheus ai ydyw'r gelyn yn bwriadu taro at galon Eumania, ynte a foddlonai ar feddianu'r gcD-I orllewinol a elwir Wallachia., a thrwy hynny sicrhau'r Danube. Ond p'run bynag, y mae'n ddigpn eglur nad all Rumania wrthsefyll y llanw os na chaadgyfnerthiad o rhywle. Ni wyddem pa beth y mae Ewsia yn ei wneuthur, ac hyd yn hyni ni ddaeth datganiadclir ar y cwes- tiwn o Fnearest.—Yn Groeg y mae'r cyng- rheiriaid yn troi llys-genhadon y gallucedd gelynol "ailan—yn eu gorfodi i fyned. Sym- udir ymlaen o Monastir tua,'r gogledd, ac yrnddengys mai yn erbyn Almaeniaid yr ymleddir yno. Y mae'n debyg fod Macken- sen wedi anfon rhai o'i filwyr i gynorthwyo r Bwlgalriaid ond ni chyrhaeddasant mewn pryd. O'r cyfeiriad yma, hyd y gwelwn, y mae prif obaith Eumania os nad all Ewisia ei chynorthwyo'n helaethach.—Gyda golwg ar brisiau bwyd yn y wlad hon, y mae'n ofynol sylwi ar ddau beth. Gwaherddir codi pris llefrith yn uwch nag cedd ar Tach. 15, ac ar ol Ionawr 1 gwaherddir defnyddio peilliad gwyn i bobi- Y mae rhai1 pobl wedi prynu cryii lawer o beilliad gan; feddwl y diiha.nga.nt felly rhag gorfod bwyta-'r blawd cymysg am rai misoedd1, ond byddJ ei ddefn- yddio ar ol diwedd y flwyddyn yn anghyf- reithlon. Ehydd hyn dlawd, a, chyfoethog ar yr un tir.