Collection Title: Llan

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 3 of 8 Next Last
Full Screen
4 articles on this page
Morfa

Morfa." AY, ETHYDDIAKTH A'R RHYFEL. Mao i amaethyddiaeth berthynas bwysig iawn yngIo a'r rhyfel, yn enwedig mewn cysylltiad a'r dyfodol, mwy nag y mae'r dyn cyffredin yn ei ddirnad. Da i ni, fel teyrnas, fod dyn fcl Ar- glwydd Selborne yn llywydd ar Fwrdd Amaetb- vddiaet-h. Mae'r swydd yn un o'r pwysicaf yn y Llywodraeth ar hyn o bryd. Mown araeth dra- ddodwyd ganddo yn ddiweddar, dywedodd fod y Gweinidog Rbyfel wedi dweyd nad oedd y dynion oeddynt fedrus mewn amaethyddiaeth, y rhai ni I allesid wneyd hebddynt ar y tir-nad oedd y cyfryw ddyniou i gael eu listio fel milwyr. Mae 4seren 1 gyferbyn á'u hen way ar y Cofrestriad Genedlaethol, ac nid yw y I recruiting sergeant' i ofyn am eu gwaaanaeth, na 'chwaith eu derbyn pe cvnygient eu gwasanaeth fel oftlwyr. Mae amaethyddiaeth i fod ar yr un safon a'r gwneu- thuriad o ddefnyddiau rhyfel. Dyma ffaith neillduol, yn profi fod cynyrchu bwyd yn y wlad yma o'r pwys mwyaf, ac y intic i'r ffaith ber- thynas agos rhwng dygiad ymlaen o'r rbyfol a diogelwch y genodl. Y grediniaeth gyffredin yw fod y Llynges vn abl 1 gadw llwybrau'r raoroedd yo agored i ni, f na fydd prinder bwyd. Gwir, ond nid yr hell wir. Mae cyflyrau masnach a maint yr Ymherodraeth yn gofyn Llynges mor gadarn, fel i ddal y mor yn ei gafael yn erbyn pawb. Nid oes dim yn sicr mown rhyfel, 'does neb wyr beth all ddigwydd, a gormod yw ymddi- bynu yn bollol ar y Llynges am dair rban o tedair o'n bwyd, gari gymeryd yn ganiataoly bydd bob amser yn fuddugoliaefchus. Mae'r prisiau y rhaid i ni dalu heddyw am fwydydd o wledydd ereill yn ofnadwy. Fel rheol, telir am y nwyddau ddygir i'n gwlad o wledydd ereill gan nwyddau ddan- fouir allan o'r wlad hon i'r gwledydd ereill, hyny yw, telir am yr imports' gan yr exports Ond yn amsor rhyfel, mae'r exports' yn lleihau, a'r I imports' o fwydydd a defnyddiau rbyfel yn cynyddu, ac felly rhaid talu yn ddrud iawn am yr imports Ac y raae y rhyfel yma, ohorwydd ein hanmharodrwvdd gwirion yn y gorphenol, a hyny fel canlyniad i ddallineb gwallgof dosbarth o'n Seiieddwyt,, mae amaetbyddiaeth wedi ei dynoethi o gy maint o ddynion, fel nas gall ftbrddio colli ychwaoeg, heb ymberyglu'r deyrnaa. Apelia Arglwydd hoi borne ani i amaethwyr gyu- yddu eu cynyrch. Erfynia arnynt gadw eu gwenith yn y dels gyhyd ag y mcdrant. Onid doeth fyddai gofyn i'r fifermwyr ystorio eu gweiiitli ? Dyua lie mae Gemani wedi cael y blaen a'r fantais drosom, saf ei bod hi yn hunan- gynhaliol. Pe b'ai hi wedi bod fel Lloegr, buasai wedi ei newynu mewn chwe' iiiis hyny yw, pe cawsai y Llynges Brydeinig ffordd rydd go y Llywodraeth i gyflawni ei gwaith. Y gwir yw, rhaid i'r wlad hon ymorol i gynyddu ei hadaodd- au mewnol, a chymeryd moddiou i'w hamddi- fiyn, neu ddioddef. Rhaid cadw Germani draw bellach, a lladd pob ymgais uchelgeisiol o'i heiddo. Nid oes raid i omedd i Gormani barhau i fodoli ar ei haduoddau mewnol. Nis gallwn wabardd hyny iddi, ond gallwn ei chau allan o lwybrau'r moroedd a'i hatal, drwy hyny, rhag cynyddn ei masnach a dyfod yh felldith i'r byd. Rhaid ei chadw yn ei lle-o fewn ei therfynau, a'i thrin bellach fol Ilofrudd, ac yn barygl i'r byd. Rhaid tynu ei danedd a chlipio ei hewiuedd gwenwynllyd, fel nas gall ddrygu'r ddaear am genedlaethau lawer. Mae diogelwcb y byd a gwareiddiad yn gofyn hyny. GOEtODIAKi'H. j1a.e'l' Wasg yn y wlad yma wedi bod wrthi hi t' yu'ys'rechan .1n bur aflafar, rhai fel hyn a'r Heill fel arall. Wrth wrando ar y gwahanoi sgrechfeydd, mae'r wlad yn methu gwybod yn iawn p'lo mat." hi yn sefyll Mad oin gelynion wrth eu bodd wrth gwrs, yn gwel'd ein gwlad yn IJawn o fygythion y gwahancl adrauau ac yn gobeithio y ceir galauastra genedlaetbol yn ein plith. Allan or corwynt wele lais ddistaw fain wynwyr cyfiredin yn dyfod, a hwnw yn ffurf llythyr oddiwrth Mr. Lloyd George, i ostegu'r cvthrwfl. Dywed Mr.Lloyd Georgeydylai y Llyw- •>draeth roi arweiniad i'r wlad ar y pwnc yma o orfodiaetb. Rhaid cono ein bod yn rhyfela, ac augbenraid yw i ni fod yn un yn ngwyneb y gelyn. Cwestiwn milwrol yw hwn, ac nid "wloidyddol. A l'edrwn ddwyn y rhyfol i ben flwvddianus ar linollau y gyfundrefn wirfoddol yn uoig sydd gwestiwn milwrol i'w benderfynu gan «iwvr Kid vw'r fteithiau yn invylaw y papurau newydd, ac felly corwynt bapyryddol yw'r holl ddwndwr yn y Wasg, ac yn arwain at ddirn llai 1180 gwanychiad o undeb a nerth cenedlaetnol. Pe gwelai Argl wydd Kitcbener fod rhyw fesur o orfodiaeth yn augenrheidiol, mae n bur sicr y cawsai y dosbarth gweithiol o'i blaid pe argyhoeddid liwyut fod diogelwch y genedi yn gofyn hyny Fel gwlad, yr ydym yn ray dueddol i gymeryd buddugoliaeth yu ganiataol. Gyda'r canlyniad ein bod yn araf iawn iawn i o-JelJo foi yna berygl ac yn rhyw hougian ar ol, fiid oherwvdd diSyg gwladgarwch, ond am na chanfyddwn yr angen am aberth neillduol. Rhodded Gweinidogion y Llywodraeth arweiniad i'r bobl, dyweded y gwir noetb wrth y genedi, ac fe wcl y byd wedyn y fath undeb a nerth yydd vu ein plith. Naturiol ddigou yw i'n gelynioa iaweliliau. Ond cunt ddeftroitd cas yn union. Bath bynag vw eu barn ar orfodiaeth, mae'r wlad gyditg eithriad rhyw leiafrif dinod, yn un ar y prif gwestiwn. Pawb yn bwnadu euill Nid oes ddadl ynghylch byny. Nid yw r wlad yn breuddwydio rhoi tyny. Maer genedi Brvdeiuig yu iach ei chalon. Hi fwriada enul, ac or mwyu enill hi rydd ei swllt olaf ar dyn oiaf Ym mhebyll oin gelynion na fydded yno amheuaeth ynghylch hyny. Mae'r genedi yn bwriadu gwel'd y peth yma drwodd. 0 ydi, ac os yw Germani yu cyfrif ar fod yma chwyldroAd llafur a chweryla, a hyny fel canlyniad I ddrvgioni ei hyspiwyr hi yma, hi gi allan ei .,hamgyiiie.riad. Fel y hu i wladweinwyr Germani foddwl y buasal i ni aros yu ueutral," a cbael ou siomi, folly y cant allan yn union mai camgymeriad mawr oedd iddynt freuddwydio y cawsent le i obeithio ein gorchfvgu oherwydd ymrafaelion yn ein p!ith. Na, mae'r wlad yn un ar y mater o roi Germani yn gyd-wastad ;Vr llawr. "CYDYMAITH YU AL'KODL'WR. Diolcb i Gwynedd am gopi o bono. Yr wyf yn falch iawn o bono, a rhesymi-1 dros ben bri'H a^ v.stvried amr^'wiaeth a rhagoroldeb y cynwyaiad°, ^efswllt arT y vhwymiad mown Limp Clutb; deunaw mown Stitf Cloth. Amserol yw yr Awgrymiadau a'r Cyfarwyddiadau ynghylch adrodd yndda gan Dying ac Lsiryn. Bydd y cystadleuwyr mewn adredd ar eu heniii wrth ddarllen y rhavn yn otains, ac on cariaut al'an yr awgryiniadau bydd iddynt hiawns dda i enilL Rhan gyutaf y llyir yn cynwys darnau i rai dros ddeunaw oed yr ail ran i rai rhwng 13 ag 18 oed y drydedd i i rai rhwng 8 a 13 a'r rhan olaf i rai dan wytb oed. Mae yr adran olaf yma yn neillduol o dda, a'r dewisiad o'r rhanau oreill yr hyn allesid ei ddisgwyl oddiar law y Pwyllgor cymwys iawn i'r gorchwyl. Ar wahan i'r ffaith y bydd y llyfr o'r defnydd mwyaf mewn cyfarfodydd cystadleuol, bydd y 'chwar.egiad o wybodacth o'r gwahanoi ddarnau i'w dyagu yn gaffaeliad am oes, ac yn drysorau yn y c,)f nad oes gwerth arnynt. Peth arall. Yn nosweithiau bir y gauaf, melus yn wir fydd clywed un o'r teulu yn adrodd rbai o'r darnau yn ymyl y pen. tan; dyma wledd i lawer aelwyd, a yn wir yw aelodau y ty bwnw He na cheir copi o'r llyfr. Yn tueddu at y lleddf mae y darnau ar y cyfan, ond nid oes achas cwyno, oherwydd ceir llawer i ddarn yn rhedeg ar dir ysgafnach, yn enwedig y t,kroei(iiau i'l- pintit, Gwolsom rai o honynt, os nad ydym yn cyfeiliorni, yn y Perl ar 'Cyfaill,' I a da. yw eu cadw fe! hyn ar gael mewn llyfr. Diolch i'r boneddigion a'u dewisas^nt gallant fod yn falch o'u gwaith, a hieddtlr ]lyfr bob cefn- ogaeth. Argraffwyr, Jarvis a Foster, Bangor. v Y TRET HI NEWYDD.- Pawb i ddwyn ei bwu. bellacb, tlawd a chy- foethog, a hyny sydd iawn. Rbydd pawb ei yagwydd dan y baich yn siriol ac heb rwgnach. Dydi'r siwgr ond dimai y pwys yn ddrutacb, ac or fod codiad go lew yn y bacco, gall y rhan I fwyaf o ysmygwyr wneyd ar lai, a lies fydd hyny I iddynt yn y pen draw. Un anaean mewn golwg yw gostwng yr imports' neu nwyddau o wled- ydd allanol. Da yw tretbu y proffidiau trymion wneir ar wneyd defnyddiau rhyfel. Trwy hyn I cedwir yr arian yn em gwlad, Wrth gwrs, rhaid cofio mai rhyfel ydi rhyfol, a rhyfel yr achos o'r gwastraff mwyaf yn y byd. Ar wahan i fwydo a dilladu y morwyr a'r milwyr, nid yw rhyfol yn cynyrchu dim. Hyuy yw, nid yw y draul yu dwyn dim elw yn ol. D¡na'r I shells I yu cael eu tanio, a 'does dim ar ol. Ar wahan i enill tir- iogaeth, collet fawr yw rhyfel fel investment' fatfrol. A chan fod rhyfel yn beth mor ddrud a cholledfawr a gwastrafflyd, mawr yw'r angen rheidrwydd o gynal y fath Lynges a Byddin gadarn fel ag i osgoi rhyfel, ac os y daw rbyfel, ei diwoddu hi mor fuan ag y bo modd. Mae costau cynal Llyuges a Byddin mewn un ystyr yn draul heb enill, ond eu bod fel yswirio. Y rhai a esgeulusant yswirio eu nwyddau a ddeu- ant ryw ddydd, efallai, i golledion trymion iawn, trymach o lawer na'r symiau dolid trwy yswirio. Felly yn union gyda Llynges gref a Byddin gref, ffordd o yswirio diogelwch teyrnas yw. Ac y mae darn ofuadwy o gostau y rhyfel yma heddyw yn ddyledus i'r ffaith fud arweinwyr ein gwlad wedi esgeuluso yr yswirio yma mewn pryd. Oud rhaid i ni edrych i'r dyfodol, ac os yw yr aberthau & ofynir oddiarnom yn drymion, ac os gofynir trymacb aberthau eto, rhaid i ni gofio un peth, sef nad er mWYll enill materol yr ydym yn ymgodyaiu, ond er mwyu adferiad a chynhaliad gwareiddiad a'r oil a gynwysir yn y gair. Syrthia ar yr oes hon i drosglwyddo i'r oes uesaf ctifedd- iaeth, cid o olud materol, ond etifeddiaoth well, ac a rydd i fywyd ei wir werth. Eil1 cred yw y gall yr Ymherodraeth Brydeinig ddal y straen roddir arni yn dda. Cofi wa fod y gelyu yu dioddef dan drymach gwasgfeuon ua ni. Mao masnach allanol Germaui wedi ei pharlysu yn gyfangwbl, ac nid oes obaith adferiad ond trwy genad yr Allies,' y rhai ydynt & ffyrdd y m6r yn eu gafael. Nis gall Germani ftorddio i daflu dyuion a defnyddiau rbyfel i ddiddymdra am bytb. Dywedir na fu i brinder arian eto ddiweddu un rhyfel. Ond ni fu erioed o'r blaen yn bane." y byd ryfel cytlelyb i hon i,tc;lo-N t}'n 11 CYMRO." Nid pawb wyr mao'n ddiau fod yna gyssyllt- iad agos rbwng Castell Brenhinol Windsor a Chymru, cauys adeiladwyd Capol prvdferth St. George yn y He cyntaf yn ol cynllun Inigo Jones, yr archadeiladydd Cymieig adnabyddus ac enwog. Danfonodd lienor o fri gyfansoddiad i Eistedd- fod Genedlaethol Bangor i'r beirniaid, ond erbyn dyddiad cyiiiuztliad yr eisteddfod nid oedd yn sicr id,' o'r fiug-enw ddefnyddiodd, a phan y clywodd onw'r buddugwr nid oedd ganddo weledigaeth eglur, a thrwy rhyw sylw o eiddo'r leirniaid y deallodd yn sicr mai efe enillodd y llawryf. Dywedir raai temtasiwn fawr i bregethwr yw pregethu hen bregcth, a thrueni mawr fyddai peidio pregethu ambell un drosodd a throsodd drachefn. Ond nid doeth o leiaf gwneud hyn yu lleoedd ainlycaf y bobl, yn enwedig pan y dis- gwylir llawer o'r un pob! yno i wrando. Da wrth dipyn o newid bwyd. Arwyddodd Mr. Ellis Griffith, yr aelod dros Fou, ddeiseb at Mr. Asqnith yn gofyn iddo dderbyn dirprwyaeth o blald gorfodaeth lilwrol. Dywedir fod Mr. Lloyd George o blaid gorfod- aeth, hefyd. Hyfryd iawn yw gweled eglwys yn credlÙ goreu am ei gweinidog, ac ychydig o Iwydd ellir ei ddisgwyl ar wahan i byny, Priodol odiaeth yw cyngor yr Hybarch Robert Jones, Llanllyfui Amddiftynwch o. Os ydi 0 yn game mae'r cythrl\ul yn siwr o saethu ato fo. Tydi'i' cyth- raul ddim mor wirion a saethu at ryw frain a phiogod o ddynion a rh'w greaduriaid diwertb felly. Ond os ydi'r bachgen ymri. yn galle, mi geisith y diafol i ore i'w saethu fo. 'Rydw i yu game, y mae'r gwr drw» wedi saethu ll&wcr ergyd ata i. Oud sacthed i waetha, rai fydda i wedi allan o'r coed y mae gyno fo license i saethu yn bur fuan.' Dyma ffordd gwaicheidwaid y tlodion yn Nghaerfyrddin i gynilo: rhoddi colli a bara a chaws i'r tlodion ganol dydd vn lie cig a thatws. Faint o'r gwarcheidwaid eu huuaiu tybed fuasai yn barod i fyned o dan y ddeddf ncwydd yna ? 'Moditied Eisteddfod sydd i'w chynal yn Aberystwyth yn HHG, Wrth hyna y golygir Eisteddfod tri diwrnod, heb balilion. Bwriedir ei chynal mewu pabell fawr, a disgvvylir Mr. 0 Lloyd George yno. Ofnir y rhaid galw am 9s. neu 103 y bunt 0 oddi ar y rhai a arwyddasant y bond at daiu treuliau Eisteddfod Bangor. Ni wneir fawr o sylw o'r apel am danysgrifiadau. Puiii mil y tlwyddyn yw y draul o syrund gweinidogion y Wesleyaid o'r uaill gvlchdaith i'r llall. Er fod y SWill yn edrycb yn fawr, o'i gyd- maru ;Vr hyn a werir gan y Methodistiaid Galfin- ai.dd ar deithio wythnosol, nid yw ond bychan. Dywedir fed pump o feddygon Llandudno wedi peuderfynu myned allan i weini ar v milwyr clwyfedig.. Mae Cymry America wedi enfon 3,470p. o ddoleri drosodd i ddarpar cysurou i'w brodyr o Gymrn sydd yo y rhyfel. Yn ol gorchymyn y Cyfrin-gyngor nid yw Deddf Dadgyssylltiad yr Eglwys yn Ngbymru yn dyfod i rym hyd ddiwedd y rhyfel presenol. Mae yn gweithio ymhlith y milwyr Cymreig yn Bedford dii caplan parthynol i'r Eglwys Sefydledig, un gyda'r Pabyddion, un gyda'r Wesleyaid, un gyda'r Methodistiaid CJfinaidd, ac un dros y Bertyddwyr, y Primitive Methodist a'r United Methodist, y tri euwad wedi uno i gynal un cenhadwr. Mae yr adran sydd yno yn awr yn cael ei galw yn 68th Welsh Division. Dywedir fod llawer o Gyrory ymysg y carchar- orion sydd yn cael eu gorfodi i weithio yn Ger- rnani-rhai ohonynt yn tori halen, eraill yn y glofeydd. Cwynir fod yr ymborth a roddir iddynt yn sal iawn. PER30X0L. Medde'r gwr dierth with edrych ar y liyfrgell Is your husband a bibliomaniac 7' i Goodness me, no t He never bibbles a bit. Oh, of course I don't say that be would'nt take a little at his meals if the rest were doiu' it but that's as far as he ever goes in them kind of things.' Hen Scotchman yn rhoi cyngcr i faehgeu dau ei ofal :—' Keep your temper. Dougal. Never C, quarrel wi' an angry person,' especially wi' a womsn. Mind ye, a soft answer's ayo best, It's commanded—and for by it makes them far madder than anything else you could say.' Isaac bach wrth ei dad Pa, what you going to give for a birthday preient I' 'Birthday present ? Well, now, what you want for a present ? I tell you, lkey l'l ask your mother to wash a place on the window so you can see the trolley-cars go by.' Diolch i Bwybynagydychsyr am y Chester Chronicle. Doniol y syniad o ranu'r yspai! rhwng 32 o enwadau; a 'delicate' yn wirfyddai'r 0 operation Meistre.s y ty yn rhoi pryd reit dda o fwyd i'r L trompyn. Wrth edrych arno yn dosturiol, dywedodd wrtho, Why do you stick out the middle finger of your right hand so straight whiie you are eating ? Was it ever broken ?' 'No, ma'am,' medde'r trampyn, gan lampro'r pethau da o'i fl ion, no, illi),'fl.m, but during my halcyon days I wore a diamond ring on that finger, and old habits cling to oue, you know.' Father,'rnedde Johnny Bach County School, Wti;it is untold wealth V 'The property you keep from the income-tax list, my son.' Diolch am y 4 Uenyddiaeth 1 o Pembrey. Gair etc.

Hyn ar Llall

Hyn a'r Llall. Cwestiwn tra dyddorol i bob dyn meddyl- gar yw beth yw y berthynas rhwng dysge-id- iaeth grefyddol ac athronyddol Germani a'r erchyllderau y mae y Germatiitiid wedi gyf- lawni. Nid yw yu gwestiwn mor hawdd i'w ateb ag y gellid tybied. Y peth cyntaf sydd raid wrtho yw gwybodaeth ynghylch dos- barthiad y bOQlogaetb, eu daliadau erefyddol, eu eefyllfa, eu dylanwad, &e. Nid uurhyw yw poblogaeth Germani o ran gwaedoliaeth na chrefydd. Nis gwn beth yw cyfattaledd Protestaniaid a Phabyddion ynddi, ond y mae Prwsia, gwlad euedigol y Caiser a'i swyddog- ion, ynghyd a'r rhanau gogleddol o'i ymher- I y odraeth yn Brotestanaidd i gyd. Yn wir, onid cartref Protestaniaeth yw Germani? Onid yn Germani y gauwyd ac y claddwyd Martin Luther, tad ac apostol Protestaniaeth? O'r ochr arall, rhaid cofio fod rhan helaetb o Germani yn Babyddol. Pabyddion yw trig- olion Bavaria, ac aelodau o Ejlwya Rhufain, sydd yn byw yn y gwiedydd prydferth ar lanau y Rhein. Fiynyddau yn ol bu'm mewn rhai o Eglwysi gwlad y Rhein, ac ni welais Eglwysi yn llawnach o ddyutorl yn unlle yn fy mywyd, ac ni chlywais eiioed wasanaethau gwresocach. Yn ystod y gaurif ddiweddaf bu ymgyrch rhwng Ymherawdwr Germani a'i Brif IVelijidoo,, Bismarck, ar y naill law, ac awdurdodau Eglwys Rhufain ar yr ochr arall, Yr enw i'r frwydr grefyddol hon yw Kultuhinipf. Ceisiodd llywodraeth Ger.mani yr amser hwnw gael gan awdurdod- au Eglwys Rhufain ymostwng i'w thelerau a bod yn ddarostyngedig iddi ymbob peth. Ond methiant. fu yr ymgais. Megis ar lawer tro o'r blaen yn ei hanes, gwrthododd Eglwys Rhufain ymostwng i allu gwladol, a derbyn uôJ y bwvstfil ar el thalcen. Cadwodd ci hun yn annibynol, a gorfod i Bismarck dra- hans a'i feistr balch hebgor eu buddugoliaeth. Byth oddiar hyny y mae Gcrmaui wedi bod yn bur ochelgar cyll tynu cweryl ag Eglwys Rhufin. At eto y mae Archesgobion ac Esgobion Eglv?ys Rhufain, yn gystal a phre- gethwyr Protestau'aidd yn Germani yn cefn- ogi v rhyfel hwn a'r hyn a gymer le vnddo, Sut mae cyfrif am y fath beth 1 Nid oes modd gwneuthur hyny ond ar y dybiaeth fod yna ryw wallgofrwydd barnol wedi eu goddi- tn weddyd un ac oil. Dan beth efallai' sydd werth eu cofio. (1) Y mae yn ormod u'r dydd i fwrw y bai am bob drygioni ar aelod- au Eglwys Rhufain, Amser a fu pan dybia; dynion mai aelodau Eglwys llbufam yn unig oedd yn euog o erledigaethau a ohreulonder- au. Goreu iddynt dewi ar y pen hwn o hyn allan. Maeut yn trigo mewn ty gwydr. Gwlad Brotestauaidd yw Germani Protes taniaid sydd uwchaf mewn gwlad ac Eglwys I ac ysgol yuddi. Ac eto yn rawt; mor chwenv a'r grawn gwylltion sydd wedi tyfu ar bren ei bywyd erefyddol ac add ysgol hi'! Pan fyddo dynion wedi ymbellhau oddiwrth Dduw yu eu calonau nid ydyw Protestauiaeth I nac un aeth arall yn wrthglawdd digou cryf i'w hatal oddiwrth ddrygioni. (2) Y mae yna gysylltiad rh w n yr hyn a ddysgir ac a gredir mown gwlad a'i chymer- iAd ?j.'¡ gweithredoedd. (Jotrnod oduedd wedi bod i feddwl waeth beth fo credo ac athrawiaeth dyn lieu gymdeithas, os hydd yn gar rid ig a chymydogol o ran ei ysbryd. ac nad oes fawr bwys mewn addysg glcfyddc,1. Nid yw hyny namyn dyn yn gwahanu yr hyn a gysyi'todd Duw. Pwy bynau a aniheuo. ystyried hanes Germaui ac ymbwylled. Y mae pregethwyr Eghvys Lutheraidd Germani, yr hon sydd dan nawdd y Llywodraeth, ynghyd a phrif ddysgawdwr Prifysgolion Germani er's degau o flynyddau bellach wed! bod yn darostwng Cristionogaeth i safle cref- yddan naturiol y byd paganaidd, weji bod yn ceisio gwneyd i ffwrdd a'r elfenal1 gor- uwchnaturiol, gwyrthiol, Dwyfol ynddi, ac wedi bod yn ymuno yn un oydgor dirmygus i wenieitbio i'r Kaiser a'i swyddogiou, ac i baner addoti, ie, i Iwyr addoll y ddelw fawr y I mae Nebuchodonosor yr ugeinfed ganrif wedi dd yrchafll ar wastadedd Germani, sef mawr- edd a gallu gwladol ymherodraeth Germani, a'i goruehafiaeth ar yr holl fyd. Dyna yr addysg grefyddol a gwlado! y mae trigolion I Germani wedi bod yn ymborthl arno. A beth yw y ffrwyth ? Atebed y gwragedd a'r merched a halogwyd gan swyddogion a mil- wyr Germani yn Belgium a Ffrainc, atebed y plant a'r hen bob! a lofruddiwyd ganddynt, atebed yr offelriaid a laddwyd ac a groes- hoeliwyd ganddynt, atebed. muriau moelion yr Eglwysi a ddrylliwyd ac a faluriwyd gan- ddynt. atebed mewn un gair holl wrthddrych- au diniwed eu Hid a'u cynddaredd. Dim cysylltiad rhwng credo a buchedd yn wir Dim gwahaniaeth beth fyddo dyu wedi ddysgu ac yn gredu ysywaeth i Dim eisieu athrawheth bendant, ond rhyw Sion caru- pawb o grefydd y teimlad. 03 gwelwch yn dda Hwntw.

Llith yr Hen Golier

Llith yr "Hen Golier." Tebyg bod llawer trwy Gymru o'r un duedd a theimlad a'r Hen Golier' ar brydiati, ond os ydyw yn eithriad i bawb ereill nid yw hyny o bwysyn y byd. Ond beth bynag am hyny, mae'n hoft genyf groesawu cyfnos pob dydd pan tufewn i'm caban clyd. Adeg hyfryd yw, yr haul wedi rbedeg ei yrfa am y dydd ac yn cyflym facbludo, cyagodion y nos yn gyru ymaith oleuni'r dydd, can melus cor y goedwlg wedi dystewi, oddi gerth can fer a swynol y bronrhuddyn bach ar frig y pren afalau yn yrayl fy mwthyn, dystawrwydd yn teyrnasu, yr hen barot a'i big dan el asgell a mfnau cyn go-god goleanl yn mhabwryn y llueem ar y bwrdd, yn mwynhau fy'm cetym yn ymyl y tin rhwng breichiau yr hen gadair deulnol. Tra felly mewn rhyw freuddwyd effro, fe ddaw adgofion mebyd ynghyd C, y ag arfcrion da yr adeg hyny i'm cof, a'r oil fel rhyw I banorama' fawreddog yn myned heibio i lygad y meddwl. Yr unig beth a glywlr yn y distawrwydd yma ydyw can chwyrniad yr hen gath ar yr ael-1 wyd, a tic yr awrlais ar y mantelwaith uwch- ben y tan. Wedi treulio peth amser fel hyn, deffroais o'm breuddwyd, ac wele yr oedd wedi nosi, a chan neidio oddiar fy sedd ymaflais yn v pwtiedydd, gan unioni y tan yn y greiddell, rhoddi go!euni yn y llusern, ac felly hebgor cyfarchiad yn debyg i'r hyn a gafodd Alfred Fawr pan oedd y teisenau yn llosgi. Ond dywedwch a fynoch, Mr. Go! mae cyfnewidiadau aruthrol wedi cymeryd lie yn y wlad yma er pan oeddwn yn grwt bach. Gwir y dywediad, 'The old order changeth, giving place to the new.' Maa hen arferiou da yr oesau gynt wedi myned heibio, ac fel y mae drwg i gyfaddef, wedi rho'i lie i rai gwaeth. Gallwn nodi llawer o'r hen arferion da hyny, a'r mwyafrif o honyut, mor bell ag y mae'r oes bresenol yn el eu harfer, wedi myned i ddifancoll Gwahaniaeth mawr a welir rhwng cadwr- aeth y Sui yn breseno a'r hyn oild driugain mlynedd yn ol. Pryd hyny gwneid darpar- iadau gyferbyn a'r Sul ar brydnawn y Sadwrn. Yn wir, pan yn hogyn bach garlref. fy ngorch- wyl bob Sadwrn oedd cludo digon o ddwfr glan dros y Sul, caboli osgidiau yr holl deulu, yughyd a lluaws o bethau eraill. Hen wraig I fy mam yn trefnu yr holl fwydydd teuluol nos Sadwrn, fel nad oedd yr un gorchwyl i'w wneyd ar y Sul ond yr hyn oedd wir angen- rheidiol. Mae gwahaniaeth dirfawr onid oes rhwng yr adeg hyny a'r amser presenol, ac yn enwedig felly gyda golwg ar gadw y gorchym- t;1 t,3 yn hwnw, I Cofi: y dydd Sabbath i'w sane- teiddio ef.' Mae'r gorchymyn pendant yma wedi ac yu cael ei ddiddytou yn gyfangwbl trwy y darpariadau a wneir ar brydnawn y Sadwrn gogyfer a'r wibdaitb ar y Sul efo'r cerbyd modur neu'r olwynfarch iielr rhyw gerbyd cyffelyb. Yn wir i chwi mae pethau fel hyn ynghyd a llawer o bethau eraill sydd yn cymeryd lie ar ddydd yr Arglwydd yn rhy ami eu nodi yn y llith bychan hwn yu dolurio ilygaid ac yn loesi calon llaweroedd heblaw hen wr fel myfi. Pe byddai rhyw un yn gofyn i mi beth II sydd wedi achosi y cyfnewidiad mawr hyn ar gadwraeth dydd yr Arglwydd, nid oes genyf I ond un ateblad i'w roddi, a hyny yw, y can- lyniad o gau addysg Ysgrythyrol o'r ysgolion eifeiiol er y flwyddyn 1870. Prif atnean I ysgolion elfenol yr hen Eglwys enwid ydyw nvagu a meithrin plant bychain ein gwlad yn ofn ac athrawiaeth yr Arglwydd. Ond yn y I flwyddyn a nodais, ctywyd llais llu Radlca!- aidd trwy'r wlad yn gwaeddi fel y wraig I bono gynt, I Na fydded eiddo fi na thithau, eithr rhenweh ef.' Mentraf ddweyd yn ddi- betrus fod a fyno'r holl bregethau politicaidd sydd wedi en traddodi allan o bwlpudau Ymneillduaeth Cymru a'r difaterwch cref yddol sydd mor uchel ei ben yn ein gwlad y dyddial1 hyn. Er bod ein gwlad mewn sei ylifa sobr a difrifol trwy'r rhyfel brefc- enol, a'r Eglwys yn anog pawb i ym- ostwng mewn gweddi gerbron yr Arglwydd. eto mae oerfelgarwch a difaterweh ei-ef- yddo! i'w gan fod yn eglur ar bob liaw. Beth ddaw o'n gwlad, a beth fydd canlyn-! iadau difaterweh mor bwysig ? Ai tebyg y cvfnewidir enw Cymru mewn oes a ddaw i; Meroz?" O Gymru, Gymru, mynyddoedd, I bryniau a dyfFrynoedd pet un sydd wedi bod yn adsain o foliant yr Arglwydd gan hen emynau bendigedig ei phlant Cymru gre- fyddol, gwlad y Beiblau, gwlad y meuyg gwynion, a ydyw yn bosibl yr ysgrifeuir y gair Ichabod mewn llythyrenau breisioo dros bob cWr o'r wlad yn yr oes a ddaw ? Ai tebyg y cyhoeddir uwch dy ben, fel dros yr hen genedi gynt, Y Graig a'th genhedlodd a aughefiaist ti, a'r Daw a'th luniodd a ollyngaist. ti dros gof." Cofia y dyddiau gynt, ystyriwch flynyddoeid cenhedlaeth a chenhedlaetb, gofyn i'th dad ac efe a fynega I ti, i'th henuriai i, a h wy a ddywedant wrth, t." Nid digon gan grefydd wyr politicaidd eio gwlad yn y flwyddyn 1870 oedd dwyn ymaith addy32 ysgrythyrol o'n hysgolion elfenol, ond flwyddi lawer cyn hyuy hyd y dydd presenol cloddient dan sail yr hen sefydliad, gan waeddi Dinoethwch hi, dinoethweh hi hyd ei sylfaen.' Ond er gwaethaf gelynion hen Eg- lwys ein tadau, pe yspeilier hi o'i holl waddoi, pe dryllier ei meini yn chwilfiiw rain a gwas- garu ei Ilwch i bedwar gwynt y byd, bydd el gweithgarwch a'i dyianwad yn aros yn nghal- onau pobl ein gwlad trwy'r oesau i ddod. Dangosodd y biaid Radicalaidd ei heiddig- edd tuag at yr Eglwys yn yr iawn ryw y dydd o'r blaen trwy ei hystyfnigrwydd yngIyn & Mesur y Gohiriad. Oud fe ddaw yr amser pan ga y bob! hyn weled bod mwy o asgwrn cefn yn perthyn i Eglwyswyr a charwyr yr hen sefydliad trwy Gymru nag maent hwy wedi ddychymygu erioed. Mae yn rhaid tewi bellach, ond cyn sychu fy ysgrifbiu carwn ddweyd fod pob gwaith Eglwykiig yn myned rhagddo yn dda yn y plwyf yma. Da genyf ddweyd fy mod wedi cyflawn! addewid a wnes tua blwyddyn yn ol, g&n dalu ymwe!iad â'm lien ficer. sef y Parch. T. G. Jones. Felinfoel. Fel yn ficerdy Llan gennecb, felly yn ficerdy Feilnfoel, croesaw a liettygarwch o'r iawn ryw yn Gael ei estyn « mi a'm priod. Mae'r ficerdy yn Baradwya o Ie, golygfa hardd ar y wlad oddiamgylcb, a mwy na'r oil awyr iachus i'w anadlu. Cyn ymadael cefais yr ycbydig linellau amgauedig hyn ganddo, a meddyliais mai peth purion fyddai i chwi, os bydd eich gofod yn caniataa, i adael y cyfryw yraddangos yo eich rhifyn nesaf o'r LLAN, Tebyg y mae yr awdwr (pa un a ydyw ar dir y byw ai peidio nis gwn) oedd llythyr gludydd o Dregaron, ac nis gwn ei enw ychwaith. Ond tebyg mal hon oedd yn fuddagol mewn eisteddfod a gynhaliwyd yn Llanddewi brefi tua 18 mlynedd yn ol. Yn wir, pan feddyliom, nid yw yn rhyfedd yn y byd fod y Parch. T. Geler Jones yu feddianol ar y fath hyawdledd pan yn traethu'r genadwri am lawn Mawr y Groea. Yn Llanddewi-brefi y dechreuodd ei yrfa gyhoeddus fel eurad y lie. Yno safodd yr hen Ddewi Sant fel cawr yn erbyn heresi yr oes. Yno hefyd clywyd lleiaiau soniarus y Parch. Grithth Jones, Llonddowror, a Rowlands, Liangeitho, pi ryfedd ynte bod Ficer Felin- foel mor hyawdl gan ei fod wedi cychwyn ei fywyd cyhoeddus yn y fath awyrgyich Eglt'tfS Ðe¡CI Sa-nt, LlanddezC¡".lri"f!Ii, Hell Eglwys boff Llanddewi-brefi sydd Yn taflu swyn i fron yr awen rydd Gorenwog yw yn mhlith eglwysi'r wlad, A'i chlodydd a ddadgenir mewn boddhad Gorwychder mawr ei hadeiladwaith hi, Fu'n destyn ymfrrost ein cyn-deidiau cu Ei chonglau heirdd, ai chlychau tr^iddiawl sain, Oe'nt gysegredig gan galonau rhai'n. Ei hadeiladu ga'dd ar gopa'r bryn, Hynodawl lwyfan Dewi Sant cyn hyn Pan ftrydiai allan ei athrylith gynt I utal rhwysg Morgar'aeth ar ei hynt Cof-golofn gysogredig ydyw hon, Ddychafwyd gAn hen (iymry brwd eu bron Er dwyn adgofion am eu Nawddsant gwiw, Trwy holl dreigliaiau'r oesau pell yn fyw. Hyfrydawl gyrebfan saint yr oesau fu. Sain caa a mawl ddadseiniai yuidi hi Ac er darostwng ei gorwychder mawr, A dwyn ei chcnglau glwyj yn sarn i lawr 0 fhen ystrywiau y Fandaliaid gynt Ddifasant lawer eglwys ar eu hynt Trwy r oesau, yn hen eglwys Dewi. Sant, Ni pheidiodd swynol adsain mawl ei phlant, Bu cewri'r pwlpud yma lawer oes Yn dadgan rbyfeddodau Crist a'i groes Ac yn ei dro bu Jones Llanddowrur ddwys Yn tiaethu rbinoedd yr Efengyl Iwys A than'r eaeiniad yn yr "glwy hon V plygwyd Daniel llowlauds ddewr ei fron, Y Seraph ) Langeitho gynodd dan Diwygiad trwy holl gyrau Cymru Jan. Os bu yr Eglwys dan ddirywiad mawr, Fiynyddau lawer fel am dd od i lawr Daeth cyfnod yr adtenad. ac yn awr, Ymddengys ar y bryn yn deg ei gwawr Tra Foelallt ai ei sedd geriiaw, A'r Brerig fwyn i furmur can islaw. lioed swn addoU'n Eglwys Dewi Sant, A gwllth v ef yu disgyn ar ei phlant ASAPH.

CLYDKY PEM

CLYDKY, PEM Dydd law, Meii 23 1;11, yn Eglwys y Plwyf un wyd mewn glan briodas Mr. David Davies, mab Mr, John Dav:es. Cilrhedyn, a Miss Lizzie Jones, all ferch diwdddar Mr. David Jonep, Drys golgoch. Priodwyd hwynt gan y Parch D. Williams, ticer y plwyf, yn cael ei gynorthwyo gan cefnder y briodasferch, sef y Parch. A. W. Jones, rheithor Penrith. Morwynion priod as oeddynt Miss Annie Jones, Barmouth, chwaer y briodasferch, a Miss Nancy Thomas, nith a gweinyddwyd ar y priodfab gau el nai, Mr. Wiiliani J. Davies Rhoddwyd y biiodasferch ymaith gan ei brawd-yn-nghyfraith, Cynghorwr Janies Thomas, C. H, Hendrewilyrn. A r ol y gwas y -1 anaeth aeth y par ieuainc mewu cerbyd modur i Abergwaur. i dreuiio rhan o'u mis 0 mel gyda dymuniadau gorau y ddau offelrid, perthynasau a chyfeiilion.