Collection Title: Llan

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
3 articles on this page
Advertising

YR. HAUL.1 CTNWYSIAD AMRHAGFYR. Y Mia. Cyflwr Elfenol a Sefydlog Cymru o ran Gwybodaeth am Fyd Natur. Dydd Nadolig Crist, Golygwyr yr Ho-til "-y Parcb. W. Glynfab Williams (gyda Darlun). Yr Adfent. Gwyr yr Eglwys. Ac ni ddysgant Ryfel mwyach. O'r Arsyllfa. Adolygiad. Carol. Bwrdd y Golygydd. Y Gongl Ddityr. Nodion Eglwysig. J

Advertising

Y'PLiM-C. NWYBIAD AN RHAQFYR..ij Y Nadolig. Myn'd i'r Eglwys. Rhai Defodau Priodu. | Bwrdd y Gâf). | Ucbeldiroedd Scotland. | Bedydd Milwrol. Geirwiredd. | Maes Llafur yr Ysgol Sal yn f Nghymru. Barddoniaeth. Dalen Dirwest, Beth wnaetbwnl. Gair at y Dosbarthwyr. Tod—'Cartrefy Saitit. Pregethwyr yn troi j'r Eglwyø. Y Tair Tafarn. Er Cof am y Parch. Isaac Morgan, Eglwyawrw. Llythyr oddiwrth Filwr Cymreig yn Gallipoli. Diddanion. Beth maevr Eglwya yn ei WDe". Perlau y Perl' Y Gystadleuaeth. Llitbiau Priodol am y Ilia. Y PapDiaid Bach Dmon.

CWRS Y RHYFEL

CWRS Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. GROEG-Y DDWY WYNEB. PERYGL BYDDIN MACEDONIA. SEFYLLFA BYDDIN GARDD EDEN. PAHAM Y BOSTIA GERMANI. "Newyddion drwg heddyw, onite?" ebe I oyfaill wrt-hyf yn ngorsaf y rheilffordd y I dydd o'r blaen. 'Dyma'r newyddion gwaetha-f a gawsom o'r deehreu," ac ed- rychai yn athrist iawn. "Beth ydych yn ei feddwl?'' gofynaia. "Wol," eba fo. "Gwelwclx y papur heddyw. Dyna'n byddin ni wedi gorfod cilio yn ol o Bagdad.tYl1a'l1 byddin ni a byddin Ffrainc yn gorfod. cilio yn ol o Macedonia, a son y rhaid i ni gymud ym- aith o Salonica, ac o'r Dardanelles. Wn i vn y byd, beth ddaw ohonoin ni. Mae'n edrych yn ddu iawn." Mae yn dra thebyg fod y cyfaill hwn yn amlygu barn a tlieimlad llawer o bobl eraill sydd, fel yntau, yn byw megys o'r dwrn i'r danedd ar newyddion y papur dyddiol. Pell ydwyf o gondemnio na dibrisio y papur dyddiol. Mae yn llanw angen ac yn cyflawni gwasanaeth gwerthfa wr yn ei gylch arbenig ei bun. Etc dylid cofio mai cylch arbenig a chyfyngedig yw cylch y papur dyddiol ar y goreu. Newyddion un dydd yn unig sydd ganddo,—ac 03 bydd newyddion yr un dydd hwnw yn dda, neu yn ddrwg, fo gvfyd neu fe syrthia gobeitli- ion y darlienvdd fon ymddibynu yn gyfan- gwbl ar yr hyn a. ga yn y papur. Heblaw hyny, ceir dosparth or papurau dvddiol-, r —ni ra.id yma eu henwi,—sydd vn meddwl mwy am werthu'r papur nag am wahanu or awn v gwir oddiwrth us y gau a geir yn y newyddion a bellebrir iddo. Mae rhai yn byw ar I -seii sat ioilalisin, yn porthi chwaeth afiach darllenwyr am rywbeth cyffrous o ddydd i ddydd. Dyna'r papurau sy'n gwneyd niwed n awr -1 gwlad ac i'n hachos. Cafodd rai o honynt. sylw yn y Senedd y dydd o'r blaen. Da fyddai pe caent fwy o sylw gan yr awdurdoclau a llai o sylw gan y wlad. Yn awr, yr oedd peth gwir, a pheth air wir yn vr hyn a ddywedai y cyfaill am y sefyllfa yn y dwyrain. Ag edrych ar beth a u 0\ safbwynt ef, ac o safbwynt y newyddion am Y boreu hwnw, (I Ir borcv hvmv yn unlq. vchydig iawn o ddefnydd cysur a gaff a 1 dvn. Ond pan ediyclxai ar newyddion, hyd' vn oed y boreu hwnw, yn ngoleuni ffeitbiau eraill, ac yn eu cyayllt- iad a holl faCB y rhyfel, cliriai ei awyr- gylch, a gwelai o bosibl fel Jacob gynt m.ai da oedd vr hvn a ymddan^osai yn ddrwg. PERYGL BYDDIN MACEDONIA. Nid wyf am anwybyddu perygl ein byddin vn Macedonia. Mae'r perygl vn ddiameu vn fawr. Dau Hcho:, inawi sydd yn cyfrif am i ni fyned i'r perygl. ac am nad vdvin hvd yma wedi do, allau ohono. Yr actios cyntaf oedd AIM/CU Serhttt. Er mwyn ceisio gwaredu Serbia yr aeth ein I bvddin vno ar v cvchwvn (cofier fv mod vn cvsvlltu* byddin Ffrainc yn Macedonia a'r ciddom 111 nan. ac yn edrych ar ddwy fel "ein byddin")- Oni bae am angen Serbia nid yw yn debyg yr anturiasem i Mace- donia o gwbl Yr ail achan otdd-ac ydyw—twtjll, os v-ad brad, Croe-fl. Ymhelaethaf ar hyn yn y man, ond ar hyn o brvd digon yw dweyd:— 1. Fod Groeg wedi ceisio genym fyned yno. 2. Fod Groeg wedi addaw cynarthwyo Serbia, a ninnau pan elem yno. 3. Fod Groeg, nid yn unig wedi peddio cynorthwyo Serbia. na ninnau, ond wedi gesod rhwystrau ymron anorfod" ar ein ffordd wedi myned yno. Dyna'r sefyllfa yn fyr. Y cwestiwn nesaf yw Pa bct/i yw ein paygl? Ceisiaf gn-nhoi et,o y ffeithiaii yn fyr modd y byddont yn glir i'w gweled oil gvda'u gilydd Z-1 1. Ma.e ein byddin yn ngwlad y gelyn— Bwlgaria. GWil mai i Serbia, o ran tir- iogaeth, y perthyna Macedonia. Ond tir- iogaeth yw a chwenychid ac a liawlid gan Bwlgaria, a chan Groeg, hefyd. Mae'r Serbiaid oedd yno yn ymarferol wedi gorfod ffci. Gelynion i ni yw y mwyafrif y rhai sydd ar ol yno yn awr. 2. Mae yn anhawdd cludo bwyd, cyfar- par, nac adgyfnerthion in byddin yno. n Salonica y daw y cwbl. Dwy linell reil- ffordd sydd yn gwasanaetliu y fyddin. Groeg bia'r ddwy, a gesyd suyddogion Groeg bob rhwystr posibl ar ein ffordd i ddefnyddio'r rheilffordd yn effeithiol. 3. Ardal wyllt, fynyddig, yw. Dim bwyd. dim cysgod, dim tanwydd i'w ga,el fel y rhewa rhai o'r milwyr pan ar wyliad- wriaeth. 4. Amgvlcbir ein byddin ar clair oelir- y ffrynt, v ddeheu, a'r aswy. gan y gelyn. Y tu ol, rhwng v fyddin a Salonica, yn I unig y ceir lie clir,—ac hyd yn oed yno mae byddin Groeg wedi ymgasglu, fel eiyrod yn canfod gobaith am ymborthi ar y gelain. 5. Mae pedair byddin, eiddo pedair g-wbd, Germani, Awstria, Bwlgaria, a Twrci, yn cydymosod ar ein byddin. Mae'r livii, o ran nifer eu milwyr, yn rliifo o leiaf bump am bob un sydd genym ni i'w gwrth- sefyll. Ceisia'r Twrc ar ein deheulaw, a'r Awstriad ar ein haswy fel dau lafn siswrn, gyfarfod a'u gilydd til ol i ni, a thori ein llinell. Pe lhvyJdent, byddem mewu trap, a byddinoedd y gelyn yn ein hamgylehu ar bob llaw. Dviia'i- ffeitlilait \-ji Ll(lilp,oll s%)] lc N", ddigon chr. Gwel v darlienvdd felly maint y perygl. Ond mae'r perygl yn myned yn llai bob dydd, gan ein bod yn araf ond yn sicr yn lie.u at ddiogelwch cymharol a thybiedig Salonica. Defnyddiaf y ddau air "cym- harol" a "tybiedig" yn fwriadol. "Tyb- iedig" am nad oes sicrwvdd pa beth a wna bvddin Groeg ''cymharol'' am y byddwn, ar ol cyreadd Salonica, yn cael help ein llynges'oddiar y mor i gadw'r gelyn draw. Ami wo- yw erbvn hyn, mai cilio yn ol l Salonica wv amcan y fyddin. A erys yno 01 eyraedd svdd gwentiwn arall. Myn rhai iddi fyned ar ei hunion i'r llongau, a symud i rywle arall. Anffodus fydd hyn am ddau reswm:- 1. Gedy argraff ddrwg ar wledydd y dhvyrain oil, gan gynwys Groog a Rw- mania. Gan edrych ar ffeithiau yn y golwg yno, gwelant Germani wedi gorfodi Prydain a Ffrainc i ffoi. 2. Wrt?h ddal ein tir yn Salonica, gor- fodwn fyddin gref a lluosog o eiddo'r gelyn i aroo yno i'n gwylio. Pe y symudem oddiyno byddai'r fyddin hono yn rhydd i fyned i ymoscd yn rhysvle arall,-o bosibl yn y Dardanelles. Y GWIR AM GROBG. Fel y gwyddis, y mae y rlxan a gymer- odd Groeg yn helynt Serbia a Macedonia wedi cymysgu cryn lawer ar y sefyllfa yn y dwyrain. Fel rheol, mae dwy wyneb i bob (ialeii, a dwy-ochr i bob stori. 'Ceisiwn roddi YIlle. y ddwy wyneb i stori ao achos Groeg:— Y WYNEB GYNTAF. Mae Brenin Groeg yr wythnoe ddi- weddaf wedi bod yn ceisio cyfiawnhau ei hun yn yr hyn a wnaeth. I grynhoi ei stori yn fyrr, dyma yw:— 1. Am y cytundeb rhyugddo a Serbia, meddai, y cytundeb oedd fod Groeg i ddod allan i gynorthwyo Serbia yn erbyn Bwl- garia yn unig, pe ymosodai "Bwlgaria ar Serbia. Nid oedd Groeg wedi ymrwymo i amddiffvn Serbia yn erbyn Germani nac Awstria, ac ni fedrai wneyd pe y oeisiai. A clxan fod Germani ac Awstria yn cyd- ymosod gyda Bwlgaria ar Serbia, nid oedd y cytundeb yn galw ar Groeg i gyfyngu o gwbl, 2. Mai am achub ei wlad rhag y difrod ercliyll a, wnaed a Bwlgaria ac a. Serbia yr oedd ef wedi peidio cymeryd rhan yn y rhyfel. "'Gwelwch! meddai, "Pe baem ni wedi dod allan o blaid Serbia, pa. le y buasem ni yn sefyll? Dyna fyddinoedd Germani, Awstria, a Bwlgaria., ar ein cyffiniau, a byddin Prydain a Ffrainc yn cilio yn ol! Alli-lieltliid ein gwlad fel a wnaed à Belgium a. Serbia 3. Nad oedd Prydain a Ffrainc wedi gwnevd eu meddwl i fyny beth i'w wneyd mewn gwirionedd yn y Balkans. Dylasent fod wedi gyru byddin yn rhifo o leiaf 400,000 i Macedonia. Oilcl* yii lie gwneyd hyny, byddin gymharol wan a ddanfon- wyd ganddynt yno. Ynfydrwydd a fuasai L i Groeg o dan y cyfryw anigylchiadau i ymuno a hwynt. Ond yr oedd ef yn gyfaill calon i Brydain a Ffrainc, a da. gan ei galon fuasai gwneyd pobpeth posibl dros- tynt. Briw i'w galon oedd cael ei gyhuddo o fwriadu drwg iddynt. Yr oedd wedi gwneyd a allai drostynt. Caniataodd iddynt lanio yn Salonica, a defnyddio y rheilffordd. Gwir nad oedd wedi symud ei fyddin o Salonica ,-ond rhaid oedd ei chadw yno er amddiffyn Groeg pe deuai bvddin "Bwlgaria viio. Dyna yn svml grynhodeb teo. o amddi- ffyniad Brenin Groeg. Ar y \\ynel> mae yr ymresymiad yn ymddangos mor deo, ag vw'r geiriau. Rhcddaf yn awr y wyneb arall i'r ddalen, a cha r darlienvdd felly fantais i farnu drosto ei hun. Y WYNEB ARALL Atcbiad Prydain i yr.iesgusodion Bteniu Groeg a allai fod rbywbeth yn debyg i o 0' i"' hvn — 1. Esgusawd am dori o'r Brenin ei air t' i Serbia, ac nid rheswm am ei ymddygiad yw yr un a dclyry efe i ni. Os oedd wedi ymgyfamodi a Serbia i'w chynortliwyo hi yn erbyn Bwlgaria, ei ddyledswvdd cedd gwneyd hynv. Gallasai fod wedi ymosod ar Bwlgaria wythnosau lawer evil i fyddin Germani ddod i ganol Serbia. Pe hae efe I wedi gwnevd hyny, achubssid Serbia. 2. Cyffelyb eto yw yr vmesgusodiad nesaf. Mae dau beth i'w ddwevd am dano, sef (a) Mater i'r wlad i'w benderfvnu, ac nid iddo ef, oedd y ovaddau y cynorthwyai neu y gwrthwvnebai efe ni. Flwvddvn yn ol cvmerodd Ethcliad Cvffredinol le yn Groeg.\ Dycliwelwvd Venozelos gyda nnvy^frif mawr. /'r a/nraii IXII