Collection Title: Llan

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
3 articles on this page
Advertising

> !><' YR • HAUL; ¡ I I I I CYNWTSIAD AM IONAWR. Y Mis. | Cynog, Sant a Merthyr. Y Llyfr Gweddi Gytiredin. P Prifathraw Bebb (gyda Darluo). Efe a Yf o'r Afon ar y Ffordd. Apel y Cadfridog. Gwyr eich Tad." j Dyledswydd Eglwyswyr. j Emyn Gwyl yr Holl Saint. j At y Beirdd. { O'r Arsyllfa. 'Bwrdd y Golygydd. I Nodion Eglwysig. i Y Gongl Ddifyr. j Adolygiadau. } Manion. f

Advertising

PKHij Y PLANT V CYNWYSIAD AM IONAWR. Gwed di Plant y Perl." Esia toplau o Dduwioldeb. Y D yn a'r Waagod Wen. Mar y Jones a'r Feibl Gymdeitbas (g yda Darlun). Y D d wv Flwyddyn. Did danion. Dalen Dirwest, j leit beg i Ieuenctyd. I Cyteillgarwch. | Y Diweddar Lieutenant Vernon E. Owen. Parchu Prophwydi Duw. Maes Llafur yr Ysgol Sul yn Ngbymru. Barddoniaeth. | Ieuan Glan Geirionydd. Y Paganiaid Bach Duon. Beth mae yr Eglwyfs yn ei Wnoyd. Y Gystadleuaeth. | Perlau y 4 Perl.' Llitbiau Priodol am y Mi*. x

Y Rhyfel o Ddydd i Ddydd

Y Rhyfel o Ddydd i Ddydd. o CWRS Y RHYFEL. Y BÈIBL A'R BRWYDRO. OL TRAED Y PATRIARCHIAID. 4 ABRAHAM A NEBUOHODONOSOR. NOAH, REBEDA, A JONAH, SOLOMON A BRENHINES SHEBA, PAUL A SILAS. Y GWIR AM Y BARALONG. Nid oes odid un o ddarllenwyr y LLAN nad yw yn gwybod rhywbeth am hanesion y Beibl, yr Hen Destament a'r Newydd; am y Patriarchiaid, a'r Brenhinoedd, a'r Proffwydi, a'r Apostoliou. Mae amryw wedi gofyn i mi pa fodd y medrant leoli y brwydrau a'r symudiadau yn y rhyfel heddyw ynghysylltiad y lleoedd hyny a hanesion y Beibl. Diameu i'r Cymro sy'n caru ei Feibl dyddarol fydd olrhain y cy- sylltiadau hyn, a chan fod digwyddiadau yr wythnos neur 15 wythnosau diweddaf wedi cymeryd He ar faesydd hanesyddol y Beibl, ceisiaf yma roi rhyw fath o fras- olwg amynt. Cymerasant le ar dri chyf- andir gwahanol, ac ar faesydd cysylltiedig a thri chyfnod Beiblaidd gwahanol. sef Oes v Patriarchiaid Oes Brenhinoedd Israel, ac Oes yr Apostolion. Dichoii y ca ami i ddarllenydd ddyddordeb newydd yng Nghwrs y Rhyfel wrth ei ddilyn yn y cysylltiadau hyn. Ond oofier, er fod cysylltiadau Ileol y Beibl yn dod i mewn, mai "Cwrs y Rhyfel" sydd geuym o dan sylw o hyd. Os myn neb argraffu'r lleoedd a'r cy- sylltiadau Ysgrytliyrol ar ei gof, anogaf ef i bwrcasu Map o Faes v Rhyfel-yn enwedig (1) o Asia Leiaf o For y Canoldir hyd Forgainc Persia, ac o r Mor Coch hyd For y Caspiar) a (2) o Ddwyrain Ewrop— Groeg, Twrci, a'r Eidal. Cymeryd gyda hyn Fap o Wledydd y Beibl (megis ag a geir yuglyn a Beibl yr Ysgol Sul, a'r cyffelyb). Dilvned Gwrs y Rhyfel ar Fap y Rhyfel cymhared pob lie a dry i fyny yn Nghwrs y Rhyfel fel y'i gwelir ar Fap v Rhyfel. a'r un lie (o ran lleoliad) ar Fap Gwledydd v Beibl,—ac ysgrifened ar Fap y Rhyfel yr pnw a wel ar Fap y Beibl. Ceir weithiau, er nid yn ami, mai yr un enw a geir ar y ddau megis Mynydd'yr Ararat, y Mor Coch, etc. Bryd arall ceir vr enw yn gwahaniaethu vcliydig, megis ro b' t- Salonica heddyw am Thesalonica Paul; a'r rhan amlaf o'renwau mor wahanol fel n aellir gweled cysylltiad rhyngddynt, megis Mosul am Ninefeh. MYNYDD YR ARARAT. Mae v Rwsiaid-yn cyflawni gwaith rhag- orol ynghymydogaeth Mynydd yr Ararat vn Armenia. Yr Archdduc Niclas sy'n Benllywydd Bvddinoedd Rwsia yma, ac mae yn gyru v Tyrciaid yn ol o fan i fan, ac yn raddol ryddhau v wlad honno o ddwylaw'r llofruddion. Ar lethrau'r mynrdd dir, ar ben yr hwr. v safcdd Arch Noah, ac o'r hwn y disgynodd y patriarch a'i dn mab, a'u teuluoedd i ail-boblogi'r ddaear, ac yn y wlad oddiamgylch, y mae v Twrc wedi 11 add drosi haner miliwn o Armeniaid, nid mewn brwydr ond mewn gwaed oer, yn unig am fod yr Armeniaid ■' vn proffesu yr Aiglwvdd Iesu Grist. Os llwydda Rwsia, fel yr ymddengys yn awr yn debyg v gwna, i gael y Haw uchaf ar y Twrc yn v rhandiroedd hyn. bvdd gormes v Twrc ar Gristionogion wedi dod i ben. o 0 I GWLAD MORDECAI AC ESTHER. Yn nes i'r dehau a'r dwyrain mae Gwlad Mordecai ac Esther yn dod i'r golwg, a gweithredoedd nerthol yn cael eu cyflawni yno y dyddiau hyn-a chan y Rwsiaid unwaith oto. Mae yn ddyddorol sylwi ar gyffelybiaetb dyddiau Ahasferus a'n dyddiau ni. Yn y rhanbarthau yn Ewrop ac yn Asia, lie y bu Ahasferus yn rhyfela, yr ydys yn brwydro heddyw. Aeth byddin fawr o'r Mediaid a'r Persiaid o dan luman Ahas- ferus, i ymosod ar Groeg-yr lion y pryd hwnw a gynwysai ran helaeth o'r hyn sydd yn eiddo Twrci heddyw. Bu milwyr Ahasferus mor greulon i addolwyr duwiau Groeg ag yw'r Twrc heddyw i ganlynwyr Iesu Grist, Halogodd byddinoedd Media a Persia demlau mwyaf sanctaidd Groeg— fel yr haloga byddinoedd y Kaiser heddyw sglwysi mwyaf cysegredig Belgium a Ffrainc. Mae hen deyrnas Media yn awr yn rhan o deyrnas Persia. Mahometan- iaid yw'r Persiaid heddyw. Gan fanteisio ar hyny cynlluniodd Gennani frad yn Persia fel ag i gael y deyrnas hono, pe lnedrai, i ymuno o hi, fel v gwnaeth Twrci Fahometanaodd i'n herbyn. Pe bae wedi llwyddo, gallasai fod wedi tori ein cysyllt- iadau a'r India, lie hefyd y ceir miliynau o Fahometaniaid. Er na lwyddodd brad- wyr Germani i gario'r deyrnas gyda hwy, cododd wrthryfel yn Persia fu unwaith yn ymddangos yn dra, bygythiol. Danfonodd Rwsia fyddin yno yn ddioed, ac er nad oes llawer o hanes gweithrediadau hono wedi ymddangos yn y papurau, mae wedi llwyddo eisoes i wneyd y gwrthryfel 'yn fethiant. Bu brwydro caled yn ddiweddar rhwng y Rwsiaid a'r gwrthryfelwyr Per- siaidd, heb fod yn nepell o gyffiniau Lusan, brenhinllys Ahasferus, hen gartref Haman fradwrus a Fasti dlos anffodus. Cyffelyb dynged a gafodd y bradwyr heddyw ag a gawsant yn nyddiau ITaman. YN OL TRAED ABRAHAM. Mae byddin Prydain wedi bod yn teithio yn 61 traed Abraham pan ddaeth o Ur y Caldeaid gynt i Wlad yr Addewid. Mae bechgyn o Ysgolion Sul Cymru ar y daith hon wedi bod yn gorffwys yn ymyl y ffynon y bu "yr hon a anesid i Bethuel, fab Milcah, gwraig Nachor, brawd Abra- ham," yn rhoi dwfr i'w yfed i'r gwas a ddanfonasid gan Abraham i chwilio am wraig i'w f?,b Isaac. Bu ein bechgyn vn vmladd ar y lIecyn Ile v daeth Rebecah i gyfarfod ag Isaac. Gwelsant yno ferched mor dlos a Rebecah ei hun, yn disgvn, fel hithau, oddiar eu camelod. Bu bechgyn Cynyu yn gwersyllu, adeg y Nadolig, yn Betli^l, ac o bosibl yn eis- tedd ar y cerig a gymerodd Jacob i fod yn obenydd iddo yno. A gallant hwy heddyw ddweyd fel y dywedodd Jacob gynt: I "Diau fod yr Arghvydd yn v He hwn, ae nis i Ar hyd llwybrau Abraham ac Isaac a Jacob y teithiodd byddin Prydain ar ei ffordd o Forgainc Persia drwy Ardd Eden tua Bagdad. NEBUCODONOSOR A JONAH. Bu ymladd mawr a, gwaedlyd yn y dydd- iau diweddaf hyn yn v maes lie y bu Nebu- oodonosor gynt yn pori gwellt y maes gyda'r anifeiliaid, a. hefyd yn y man lie bu y Proffwyd Jonah yn cvhoeddi "Deugain niwrnod fydd eto, a Ninefeh a gwympir!" Ar adfeilion Babylon a Ninefeh bu magnelau milwyr Prydain yn tanio ar y Tyrciaid oedd yn cael eu harwain gan y Germaniaid. Lliwiwyd cerig y ddwy ddinas a. gwaed goreu Pyrdain o fewn y pythefnos cyn Calan. Gwelodd y bechgyn hyn a'u llygaid eu hunain gyflawniad llythrenol o broffwydoliaeth Esaia am Babylon:— "Babylon prydferthwch y teyrn- asoedd, gogoniant godidowgrwydd y Caldeaid, fydd megis dinystr Duw ar Sodom a Gomorah. "Ni chyfaneddir hi yii dragywydd. "Ni phreswylir hi o genhedlaeth i genhedlaetih. "Ni phabella yr Arabiaid yno, a'r bugeiliaid ni chorlannant yno. "Ond anifeiliaid gwylltion yr an- ialwch a orweddaj,t yno. "Eu tai hwynt a lenwir o ormesiaid, cywion yr estrus a drigant yno, a'r ellyllon a lamant yno. "A'r cathod a gvdatebant yn ei gweddwdai hi, a'r dreigiau yn y pal- asoedd hefyd." Mae muriau Babylon falch wedi cael eu gwasgaru i bob cyfeiriad. Adfeilion di- breswyl ynghanol anlalwch crasboeth yw y ddinas enwog. Yn muriau Bagdad, o'r lie y clywyd swn magnelau Prydain yn mrwydr Ctesiffon ychydig cyn y Nadolig, y ceir heddvw luoedd o briddfeini vn dwvn argraff Neb-ucodoiiosor-gan fod muriau Bagdad wedi cael eu hadeiladu o adfeilion Babvlon,—ac adeiladwvd Bagdad yn agos i 1200 mlvnedd yn ùl. SDLOMON A BRENHINES SHEBA. Mae byddin fawr o'r Tyrciaid, o 'dan lywyddiaeth swyddogion Germanaidd, yn ymgasglu y dyddiau hyn yn Jerusalem, Dinas Dafydd. Erbyn hyn tebyg fod yn gwersyllu o gwmpas gweddillion Teml Solomon fyddin Dyrcaidd o yn agos i 150,000 o filwyr. Dywedir mai eu hamcan yw croesi'r Mor Coch i vmosod arnom yn yr Aipht. Bu'r Mor Coch yn feddrod i fyddin gormeswr ymron mor gryf ac ymron mor greulawn ag vw'r Kaiser—a thynged Pharaoh a'i l,u a fydd tyned byddin y Kaiser pan gvrhaeddant y Mor Coch, os cyrliaeddant yno hefyd Cyfeiriwyd eisoes at v ffaith fod Syr Smith Dorien wedi ei symud o Ffrainc i DdwAHeinbarth Affrica i gATiieryd prif- lywyddiaeth y fyddin sydd yno vn enill Trefedigaeth olaf Germani Yr wythnos ddiwedda.f cafwyd hanes am fuddugoliaeth bwvsig ar Lyn Tangan- yika, vi-iohanolbartii Affrica. Mae Tref- '71 edigaeth Germani yn cvraedd glanau'r mor mwr Affricanaidd hwn, ac vr oedd ganddvnt. long rhyfel yno. Yr oedcl hono yn achosi difrod i'n heiddo ninau ar v glanau, ac yn galluogi v Germaniaid i symud eu gwyr yn gyflym o'r naill fan i'r llall. I gyfarfod a hyn gwnaed yn v wlad hon ddwy iieii dair o long-au rhyfel vsgafn vj,, ddarnau v gellid yn rhwydd eu gosod wrth eu gilydd ar ol cyraedd pen v daith. Cludwyd hwynt dros y mor o'r wlad hon i Affrica, ac yna cariwvd v darnau dros v tir am yn agos i ddwy fil o filitirceid. Gosoclwyd y darnau wrth eu gilydd ar Lyn Tanganyika, a r wythnos ddiweddaf daeth yr banes fod I].) o'r livn wedi cyfarfod a llong rhyfel Germani ar y llvn, ac wedi ei gorchfygu a'i chymeryd yn eiddo, i ni! Wrth q-Jndo'r darnau Hono- hvn i Lvn Tanganyika, febyg vw iddynt cael eu cludo drwy ran o dirio^aeth Brenliines Sheba. PAUL A SILAS. Gwyr y darllenydd bellach mai Salonica y gelwir heddyw Thesalonica yr Actau. Mae brwydro mawr wedi bod yn cymeryd lie mewn manau y bu Paul a Silas yn pre- gethu. Gerllaw i Salonica y mae Philipi y Testament i,, ewydd. Mae ein milwyr wrth gloddio o amgylch Salonica i godi yr amddiffynfeydd rheidiol, wedi dod o hyd i hen lestri, priddfeini, arian, a phethau eraill a berth ynant i oes yr Apostolion. 0 bosibl fod gan rhyw fachgen o Gymro yn ei logell heddyw ddarn o arian a fu yn nwylaw Paul, neu Silas, neu rai o'r^Crist- nogion cyntefig yn Thesalonica neu yn Philipi, a bod rhai o geryg hen garchar Philippi yn sylfaen magnozl Brydeinig heddyw. Nid yw'r gelyn hyd yn hyn wedi ym- osod ar'nom yn Salonica. Dywedir ei fod yn casglu byddin fawr i'r amcan hwnw. Ond mae ein Maeslywydd yn berffaith hyderus y medrwn wrthsefyll pob ymos- odiad a wneir arnom yno. Yn y cyfamser mae Rwsia yn enill buddugoliaethau pwysig ar Awstria yn Bessarabia, ar gyffiniau gogleddol Ru- mania. Gwthir y gelyn yn ol am filltir- oedd lawer, a dywedir fod Czemourts, prif ddinas y dywysogaeth Awstriaidd, wedi syrthio. Y GWIR AM Y BARALONG." Ni chafwyd erioed well engraifft o'r "diawl yn cospi pechod" na gwaith y Kaiser yn ceisio gan America i alw Pryd- ain i gyfrif am fod y "Bamlong," llong ryfel Brydeinig, wedi "Ilofruddio" criw un o suddlongau Germani ar lanau'r Werddon. Dywed y Kaiser ddarfod i longwyr Prydain "ladd" criw y suddlong ar fwrdd y llong yr ymooododd y suddlong Germanaidd arm, a saethu capten y sudd- long pan yn nofio wedi suddo ei long. Ymddengys mai hon oedd y suddlong a ymosododd ar yr "Arabic." Yr oedd yn ymosod ar long Brydeinig arall pan ddaeth y "Baralong" i fyny. Yr oedd criw y llong masnach wedi myned i'r cychod, a rhai o'r Germaniaid wedi myned ar fwrdd y llong masnacli. Taniodd y "Baralong" ar y suddlong gan ei gyru i'r gwaelod. Aeth criw y Hong masnach yn ol i'w llong a chawsant yno bedwar or GeTmaniaid o'r suddlong yn anrheithio'r cabin. Taniwyd o'r ddwy ochr, a lladdwyd y Gennaniaid oil. Cynygia Syr Edward Grey, ar ran Prydain, adael i Lys o Swyddogion Llynges America wrando yr achos yn erbyn y "Baralong"-ar yr amod fod yr- un Llys yn gwrando hefyd achosion cy- ffelyb yn erbyn suddongau Germani! DYDD IAU, Ionawr 7. Y LLYWODRAETH A GORFOD- AETH. j. Yn Nhy y Cyffredin dydd Mercher cyf- lwynodd Mr. Asquith Fesur y Llywodraeth er gorfodi dvnion ieuainc o oedran milwrol i ymrestru. Dywedai fod y cynllun yn gyflawniad o i addewid i ddynion priod. Drill amgvlchiadau cyffelyb ni fuasai yn pryderu gwneyd addewid tebyg iddo. Yr hyn a g-ynygiai v Llywodraeth yn y mesur ydoedd fod dyniou ieuainc sellg-l a dynion gweddw di-blant o oedran milwrol, i gael cyfie arall i ymuno dan y g-wahanol ad- ranau yn ol cynllun Arglwydd Derby. Ar ol hynv deuai gorfodaeth arnynt. Rhwng dvddiad pasio v mesur hwn a'r dyddiau v deuai i rvm, byddai cyfnod o bum' wyth- nos i'r dynjon a nodwvd vmrestru o'u gwirfodd. Os deuai y dvnion ymlaen yn awr o'u gwirfodd, hvddai v mesur Am llvthvren fa. Cyfyngid v mesur i Brvd- pin Fawr. a thros dvmor v rhyfel. Daw v Ddeddf i rvm ar ddvddiad a nodir o-an "Rroclama^iwn o fewn pedwar diwrnod ar ddeg ar ol iddo dderbvir v Cvd?vniad B#renhinol. Ni bvdd v DdedcH yn £ vm- liw-i".dol i (IV d.dvm'on nrd whnt vn dri- r>rl"r-u T^nrh'ii< o'r devrnac hon (2). clor- icvivyv n o-«A,einidoo''oi> rhec'laidd vr enwad- an oro^yddol (3). dvnion svdd wedi en H'wiLUoa er xivvsL laitxi. üall. y ayiuon apei at y x'wyij^orau L100l (Tn- tounaii^ uniiiyw aintser cj, d y penud- eaio 1 r J-'ueadi dctyloa 1 weatlirectxacl. i niysg y rliai a tecUiant, iiawl 1 gael rhyad- nau u r gwasanaetii milwrol ceir dymon. yn gweitliio mewn gwaith cenedlaethol angen- rneidiol, dymon ieuainc sydd yu cadw a ciiynal eu perthynasau; rhai yn afiach ac analluog, a rhai yn meddu gwrthwynebiad cydwybodol i ymgymaiyd a. gwasanaeth rliyfeigar. A siarad drosto ei hun, dy- wedai Mr. Asquith ei fod or farn nad oedd achos wedi ei wneyd allan dros orfod- aeth cyffredinolj yngwyneb ffigyrau cyn- llun Arglwydd Derby. Paham y rhoed yr addewid i ddynion priod? Rhoed hyny am fod tystiolaethau aruthrol wedi eu cyflwyno iddo yn dangos fod dynion priod pa,rod ac awyddus i ymrestru yn dal yn ol mewn rhifedi lluosog. Da iawn ganddo iuasai gallu gwneyd heb y mesur hwn; ond er ei fod yii gefnogydd aiddgar i'r cynllun gwirfoddol. ystyriai fod angen am y mesur. Apeliai at y dynion ieuainc i ddyfod ymlaen yn -r o'u gwirfodd. Syr John Simon a s; vadai yn erbyn y mesur, gan feirniadu .agvrau Arglwydd Derby. Dywedai mai 'cynygiad o orfod- N aeth yn y tywyllwch' ydoedd y mesur. Yr oedd gan v wlad eisieu gwybod pa faint o ddynion oedd yn angenrheidiol i'r fyddin. Mr. Hodge, ar ran Plaid Llafur, a ddy- wedai fod eu hagwedd hwy tuag at y mesur i gael ei benderfynu gan y gynhadledd y diwrnod dilynol. Mr. John Redmond a ddywedai y byddai i r Iwerddon wrthwynebu y mesur. Siaradodd y Brigadier-General Seely a Mr. Bonar Law o blaid y mesur, a oohir- Íwyd v ddadl. & DYDD GWENER. DARLLENIAD CYNTAF Y MESUR GORFODOL. in Nhy y Cytiredin, ddydd lau, atil- pwyd ymlaen ar ymdraiodaeth ar y mesiu- imn. Dywedodd Mr, Duke (T.) nad oedd yn deali yr aelodau hyny oeddyiit yn bygwth atal eu cefnagaetli i'r Llywodraeth yr adeg breno1. r oedd y rhai nad oeddynt o '11 plaid yn ein herbyn. Yr oeddynt am lielpu r Llywodraeth ueu helpu'r gelyn (Cymeradwyaetli). Aelod: Yr ydym yn ddyuioll gonest. Mr. Duke Bydd dynion goiiest wcithiau yn caufod eu hunain mewn lleoedd rhyf- edd. (Cyme.radwyaeth). Dywedodd Mr. W. O'Brien nas gallai ef dde.all yr holl gynhwrf ynglyn a Gorfod- aeth. Gorfodaoth i betli ? I ymladd dros eu bywydau eu hunain. (Cymeradwyaeth). Yr oedd cynllun Arlwydd Derby yn cy- mvys gorfodaeth gymaint, felly ag yr oedd y Mesur dan sylw, ac eto gwelid yr Aelod- au Llafur yn ei gefnogi. (Cymeradwy- aeth) Yna caed anerchiad gan Mr. Caradoc Kees. yr aelod dros Arfon. Dvma ei araeth gyntaf. Y elVestiwn, meddai, ddylai Aelodau ofyu iddynt eu hunain ydoedd. A fyddai i'r Mesur hwn, pe y pesid ef, helpu'r LIywodraeth i ddwyn y rhyfel i derfyniad ? Yr oedd vi-i aiiilwg fod Aelodau'r Ty yn gwahaniaethu ynghylch y Mesur. Ni roed hysbYSTwydd pendant iddynt. gan Arweinydd y Tv ynghylch y dynion oedd heb gynyg eu hunain. Pe y ceid allan wedi chwilfo i mewn i'r ffigyrau o 650,000 o ddynion sengI. nad oeddynt wedi cynyg eu hunain, fod y rhai oedd .1 b yn weddill v rhai ellid adael allan o'r cvfrif, buasai ef yn pleidleisio dros v Mesur. Ond nis gallai benderfvnIT hyny. e Gofynid iddo- bleidleisio dror- v Mesur. Beth wnai y Iipflr? Fe ddvgai orfod'- aetli i mewn. Yr oedd lmven safle III gallai bleidleisio dros v Me-ur. (Cymer1- dwvaethV C'-edai v bvddai v nv ei wnevd vn fwy aidiawdd i roddi terfyn ar v rhvfpl. a dvna paham vr oedd vn "'1 "'•bvn(Cvr^radwvaefh^.