Collection Title: Llan

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
1 article on this page
CWRS Y RHYFELI

CWRS Y RHYFEL. I ADOLYGIAD YR WYTHNOS. TRI MIS HYNOD. BETH FYDD Y MIS NESAF? CWYMP GORIZIA, A'I YSTYR. TORI CLOION GERMANI. Y TRI CHLO MAWR. Newyddion da i'r dleyrnas hon, os ttist i filaedd o deulluoedd unigol, a, gafwyd yr wythnos ddiweddaf 01 bob rhan o faes y Rhyfel, oddigerth o'r lie y disgynodd Noah a'i deulu tua'r gwa-stadedd wedi treio o I ddyfroedd y diluw gynt. YMOSODIAD MAWR YR EIDAL. 0 bosibl mai y newydd mwyaf cyffrous a gafwyd oedd yr un am ymosodiad mawr a llwyddianus yr Eidal ar Awstria, a ar- wedniodd i gwymp Gorizia—un o'r ychydig ddigwyddiadau mawr sy'n penderfynu Cwrs y Rhyfel. Eglurir yn y man ei bwysigrwydd a'i ystyr. Digon yw nodi yma. yn awr fod cwymp Gorizia yn golygu i'r gelyli rywbeth tebyg i'r hyn a, olygai Brwydr y Maine i Germani ddwy flynedd yn ol, a rhuthr mawr Germani i Rwsia drwy Galicia a Charpathia llynedd. Di- gwyddiadau oedd y rhai hyn a benderfyn- aaant holl Gwrs y Rhyfel. Rhaid cyfrif cwymp Gorizia fel yn gyfysrtyr a'r ddau. TRI MIS HYNOD. Tri mis a fyddant yn hanesyddol oesa-u'r ddaear a fu Mehefin, Gorphenaf, ac Awst, 1916. Misoodd yr ymosodiadau mawr. ydyiit. Misoedd tori calon Germani, a chodi calon Prydain a'i Chynghreiriaid ydynt. Da fydd i'r darllenydd eu hystyr- ied. Ddechreu Mehefin y ta,rawodd Rwsia yr ergyd mawr tua Tsernourits, a ddesgrif- iwyd ar y pryd yn yr ysgrifau hyn yn y LLAN. Ddechreu Gorphenaf y tarawodd Pry- dain a, Ffrainc eu herrgyd mawr ar lanau'r Sommei—dyrnod a oarodd ddyohryn i waelod calon y C'aisar a'i Junkers. Ddechreu Awst y tarawodd yr Eidal ei hergyd marwol ar Awstria yn Gorizia,- ergyd sy'n golygu cwymp yr Ymerodraeth bono. UN ACHOS, UN RHYFEL, UN CYNLLUN. Nid digwyddiadau damweinioi yn hanes v Rhyfol yw yr ymosodiadau mawr hyn. X'r ystyriol prof ant yn ddiamheuol gywir- deb yr olwg a,r y Rhyfel y ceisiwyd dro ar ol tro ei wasgu drwy yr ysgrifau hyn ar ddarllenwyr y LLAN, serf fod Prydain a'i Chynghreiriaid bellach yn Aeall eu gilydd am Gwrs y Rhyfel. Gwel y byd heddyw yr hyn a ddywedwyd yma fisoedd yn ol, sef mai Un Achos Mawr, Un Rhyfel eyffred- inol, Un Cynllun trefllu, ydd gan Bry- dain, Ffrainc, Rwsia, a i- Eidal y dyddiau hyn. Ar ddechreu'r Rhyfel gweithredai y pedair gwlad i raddau pell yn ambynol y ™ill ar y llall, tra'r geJyn y pryd hwnw yn gweithredu megys un gwr. Unaeto llac oedd rhwng Prvdain a'i Chynghiemai y pryd hwnw. Mae y rliwymyn yn dynach heddyw, a'r pedair gwlad yn cydweithiedu megys un. Ffrwyth uniongyrchol v cynadledda a fu rhwng y pedair gwlad yn Paris fisoedd yn oil, yw y cynllun newydd hwn. Gobaith mawr Germani ar y cychwyn Z!1 oedd yr ymgadwai Prydain Fawr rhag ymyryd yn y cweryl. Pe medrai gadw Prydain allan gwyddai y medrai drechu Ffrainc a Rwsia. Cydnebydd arweinwyr Ffrainc heddyw mai ymyriad Prydain achubodd fywyd Ffrainc. Wedi methu cadw Prydain allan, go- baith Germani, 0 hyny hyd yr awr hon, oedd y medrai greu anghydfod rhwng y Cyno-hmriaid, a'u rhanu. Gwyddai yn dda werth yr hen ddiareb mai mew 11 undeb y mae nerth, a throdd ei holl sylw at y gorchwyl o hau amheuaeth yn meddyliaiU Ffrainc a Rwsda, ac wedi hyny yn yr Eidal, am y rhan a gymerai Prydain yn y Rhyfel. Wedi methu yn hyny ceisiodd ddod i gymod a Ffrainc ar wahan i'r gwledydd eraill. Cynygiodd delerau i Ffrainc y medrai y wlad hoiiot yn anrhydeddus eu derbyn, onibai am y cytundeb oedd yn bodoli rhwng y Cyughreiriaid na wnai yr un or pedair gwlad heddwch a Germani ar wahan i'r tair gwlad arall. Gwrthod wnaeth Ffrainc. Gwrthod hefyd wnaeth Rwsia, a gwrthod wnaeth yr Eidal pan geisiwyd eu llwgrwobrwyo hwythau. Dyna pah am. y mae wedi myned yn awr yn gyfyngder mawr ar Germani ac Awstria yn y Rhyfel. Er fod i'r Pedair 'Gwlad, Prydain, Ffrainc, Rwsia, a'r Eidal eu byddinoedd eu hunain 0 dan lywyddiaeth eu cadfrid- ogion eu hunain, maent bellach i bob diben ymarfe,rol yn cydweitliredu a'u gilydd fel pe baent un Fyddin o dan lywyddiaeth ryw un Penaeth. Mae cysylltiad han- fodol rhwng cwymp Psemourts, brwydr fawr glanau'r Somme, a chwymp Gorizia, a'u gilydd. Gweithrediad amlwg yr un cynllun yw yr oil. BETH FYDD Y MIS NESAF? Wrth edrych yn ol ar ddechreu pob un o'r tri mis diweddaf hyn, nid anaturiol yw i'r sylwgar ofyn Tybed a welir ergyd arall y mis nesaf ? Wrth gwrs nid wyf ynghyf- rinach yr awdurdodau milwrol, ac ni fedraf ond dyfalu yr hyn sydd yn profi mar lianesyddol a'r tri mis blaenorol yn nghysyntiadau y Rhyfel. Yn Rwsia, Ffrainc a'r Eidal, fel y gwelwyd eisoes, y tarawyd y tri ergyd nerthol bob un yn ei fis ac yn ei dro. Pa le a chan bwy y tarowir yr ergyd ne&ij ? Mown un o ddau, neu o lwsibl ymhob un o'r ddau, le, a chan un o ddwy, neu o bos-ibtl gan y ddwy, fyddin fawr y gellir disgwy1 yr ergyd. Y ddan le a'r ddwy fyddin ydynt 1. Salonica. 2. Rwmania. » Os sylwir ar y map, neu os adgofir di- gwyddiadau y gorffenoi, gwelir fod y Balkans yn ffurfio pedweirydd ffrynt i alluoedd y gelyn. Maent ar eu heithaf ar hyn o bryd yn y dwyrain yn Rwsia, yn y gorllewin yn Ffrainc, ac yn y de-rollewin I yn yr Eidal. Mae'r g-eiyn wedi cael llotiydd cymbarol era misoedd yn v Balkans, y y de-ddwyrain. Mor gyfYng fu arno yn Rwsia. fel y galwodd fyddinoedd yn ol o Ffrainc a'r Eidal i'w gynorthwyo yno. Nid cynt yr aethant nag y tarawodd Prydain ei hergyd mawr ar lanau'r Somme, ac y gyrodd yr Eidal y goresgynydd Awstriaidd yn ol o'r Trentino. Yna, pan ruthrwyd byddinoedd Germanaidd yn ol ar ITrwst o'r dwyrain i'r gorllewin. gwthiodd Rwsia ei byddinoedd ymlaen o'r newydd, gan livrddio yr Awstriaid yn ol dros Fynydd- eedd Carpathia. Manteisiodd yr Eidal yn ei thro ar hyn drwy yr ergyd nerthol euillodd iddi Gorizia. Bellach weile CYFLE'R BALKANS fel pe. wedi dod. Tra Germani ar ei heithaf yn Kovel, ar derfvnau Rwsia, ac inewn enbydrwydd ar lanau'r Somme yn Ffrainc a thra Awstria mewn perygl mwy 11a hyny oddiwrth yr Eidal, mae Uwybr y Balkans yn rhydd, oddigerth am Bwlg-aria. Ni eill Bwlgaria ddisgAvyl cv- morth oddiwrth na Germani nac Awstria. Bygythir hi ar y dchau gan pin cyd-fyddin by yn Salonica, a.c o du y gogledd gan ei hen pilyn Rwmaniai Mae buddugoliaethau mawr RW'a tlt Awatria yn Galicia wedi rhoi i Rwmania, y cyfle y bu yn disgwyl am dano er dechreu y Rhyfel. A dyma'r tro cvntaf iddi gaol y cyfle. Canys hyd yma, pe cyfryngai Rwmania yn y Rhyfel, rhaid fuasai iddi frwvdro ar ddau ffrynt, set yn erbv'i Bwlgaria ar v dehau, ac yn erbyn Awstria ar y goglcdd a'r gorllewin. Om] bellach wele Rwsia wcdi clirio'r Awstriaid, a'r peryg] hwnw ymaith o ffordd Rwnian- ia. Geill gymeryd ei ddewis, unill ai ceisio goresgyn Transylvania, lie ceir can oedd o filoedd o Rwmaniaid a dan lywodraeth orthrymus Awstria, neu ynt-e, droi tua'r dehau, croesi'r afon Dauiwb, a dial peth o gam y gorffenoi ar Bwlgaria. Gwelir fellly mor gyfyng a fydd ar Bwl- garia. Os oeisiai hi yinosod ar llAvmania tua'r gïogleàd er mvryn rhwystro Rwmania i oresgyn iransyJvania, gcsyd Bwlgaria ei hun yn agored i ymosodiad Byddin Salonica ar y dehau, a gedy ei hun yn ;gond i ymosodiad mawr Rwmauia o gyfeiriad y gogledd. Ac, hyd yn oed OR na chyfrynga Rwmania, byd cyd-fyddin Salonica, sydd bellach yn rhifo dros haner miliwn, yn ddigoin i ddwyn barnedigaeth ar Bwlgaria dwyllodrus. ADGYFODI SERBIA. Mae dydd adgyfodiad Serbia folly wedi gwawrio. Bwlgaria, fel y oofir, a willlleth frad Serbia. Bwlgaria a wnaeth ores- gyniad Serbia yn bosib] i Germani ac Awstrila. Bw|g,aria fydd raijd talu y rhan gyntaf o ddyled Germani a'i Chwmni i Serbia. Mae Byddin Serbia wedi adgyfodi. Ar ol yInron flwyddyn 0 orffwyr? ar ol gorfod cilio o'u gwlad, wedi adenill nerth, wedi myned trwy ddysgyblaeth filwrol effeith- iol, wedi cael eu llawn arfoigi o r newydd, ac yn cael eu meddianu gan yr hen yspryd milwriaethus a'r olyniaeth draddodiadol tuag at Bwlgaria, byddai Byddin Serbia ynddi ei hun heddyw, yn elyn petryglus ofnadwy i Bwlgaria a wnaeth y fath drais a cham ofnadwy a hi llynedd. Ond ni raid i Fyddin Serbia sefyll wrthi ei hun i ymgodymu a'i hen elyn Bwlgaria. Mae Cyd-fyddin Ffrainc a Phrydain yn barod i'w chynorthwyo, ac yn disgwyl am .y ei chyfle. Mae ::dran o Fyddin Serbia eisoes wedi dod, o fewn yr wythnos ddi- weddaf, i wrthdarawiad a rhan o Fyddin Bwlgaria ar gyfSniau Serbia, a, gellir disgwyl datblygiadau pwysig yn y cyfoiriad hwn yn fuan bellach. CLOION MAWR GERMANI. Os vw'r hyn a dd3^wedwyd uchod yn gywir, amIwg yw fod yn mhyd Prydain a'i Chynghreiriaid i dori cloion mawr y gelyn, a'i wthio yn ol i'w wlad ei hun. Sylwer ar y gwahaniaeth dirfawr rhwng y sefyllfa fel y mae hoddyw a'r hyn ydoedd flwyddyn yn ol. Y pryd hwnw yr oedd Germani ac Awstria yn cydymosod ymron ar bob ffrynt. Cadwent Fyddinoedd Prydain a Ffrainc yn y gorllewin ar eu licitlia-f i rwystro'r Germaniaid i gyraedd glanau'r S'ianol. Gwawdient holl ym- drechion vr Eidal i wthio ymlacn drwy'r Trentino a thros yr Isonzo. Rhuthrent drwy Serbia gan anrheithio'r holl wlad. Dvlifent yn allu mawr anwrthwynebol dros gyfliniau Rwsia gan orfodi llengoedd Rwsia i gilio yn ol mor ddiorffwys nes ymron tori calon pawb. Dviia oedd flwyddyn yn ol. Heddyw byrddau wedi troi. Ac eithrio Verdun, gorfodir Grormani ac Awstria i sefyl] yn barhaus ac ymhobman, ar yr amddiffynol. Mae tair ffrynt fawr Rwsia, yr Eidal, a Belgiuir, (gyda JFfrainc) fleli tri drws mawr yn arwain i Germani ac wedi cael eu cloi gan v Caisar a'i fyddinoedd. Drysau mawr dwbl yw y tri. Trwy ddrws Rwsia, yr haner gogleddol ohono, eir i mewn i Prwsia Ddwyreiniol, cartrof y Junkeriaid militaraidd sydd yn gyfrifol am yr holl helynt. Iamddiffyn, i achub, i arbed y rhan hon o'i deyrnas, parod fyddai'r Caisar i aberthu ymron bo peth arall. Dyma,'l' drws sydd yn ar- wain vn uniongyrchol tua Berlin. Trwy vr lianer deheuol o'r drws y ceil" mynediad i wa-stad.eddau breisi on Hungari sy'n cyflenwi Awstria a bwyd. Unwaith y goill v Rwsiaid gvraedd vno mewn digon o nerth, hvdd v ftor(id vn rhydd i Buda- Pesth, prif ddinas FTungari. ac yn nesaf mewn pwysigrwydd i Vienna, prif ddinas Awstria. Trwy haner gorllewinol drws y deheu ca yr Eidalwyr fynediad i diriogaeth Awstria, a phen y ffordd sy'n arwain i Vienna. Trwv vr haner dwvreiniol. vn y Balkans, y ceir mynediad arall i Hungari, ac ymlaen i Buda Pesth Am ddrws y gorllewin, mae yr haner giogleddol, drwy Belgium yn arwain i gatoin Germani, i gyfeiriad Essen, a. Gweithfa RyfeJ fawr Krupp. Arweinia'r ffordd hefyd i Gamlas Kiel, lie y llecha Llynges greulon ond segur Germani. Drwy yr haner dcheuol o'r drws, yn nghyffiniau Verdun, yr eir tua Mctz a Strasburg, a gymerwyd oddiar Ffrainc yn rhyfeJ 1870. SUT Y TORIR Y DRYSAU. O'r chwech haner drws a enwyd, y ddau bwysicaf yw'r haner drws sy'n arwa,ill o Rwsia tua Berlin, a'r haner sy'n arwain drwy Belgium tuag at galon cyflenwadau milwrol Germani. Bygyth- ia r cyntaf y Junkers—Jingos Gormani- y rhai a wnaeth v Rhyfol; bygythia'r ail bob cyflenwad milwrol hanfodol i fywyd Byddin Germani. Nid yw y pedwar haner drws arll yn bwysig ond yn unig fol mynedfeydd sy'n arwain drwy lwybr cwmpasog at Berlin, Essen, a Chamlas Kiel. Gwelir felly paham y mae grym giallu Germani yn cael ci gadw i ddal ynghaui y drws o Rwsia i Betrlin. a drws Belgium i Essen a'r Gamlasi. Mae Hindonburg yn gofalu am y cyntaf, a'r Caisor ei hun yn gofalu am yr ail. Esponia hyn hefyd arafwch symudiad Byddin Prydain ar lanau'r Somme. Ond er arafed ei symud- iad ymlaen cyflawna Byddin Prydain wasanaeth anmhrisiadwy. Byddin Prydain ger y Somme alluog- odd Rwsia i yru'r Awstriaid ar ffo dros fynydd-dir Carpathia. Byddin Prydain ger y Somme alluog- odd yr Eidal i enill Gorizia, a gyru'r Awstriaid ar ffo yno drachefn. Mewn gair enillwyd brwydrau a budd- ugoliaethau Rwsia a'r Eida,l gan Fyddin Prydain. Ceisia,f egluro drwy gyffelyb- iaeffi. MeddyMer am dy yn cael ymosod arno gan elynion o'r tu allan iddo. Mae i'r ty dri drws, 1. Drws y ffrynt, yn Ffrainc a Belgium. Dyma'r drws cadarnaf a phwysicaf. Unwaith y torir hwn i lawr bydd yr holl dy at d ruga redd yr ymosodydd. 2. Drws y cefn, yn Rwsia. Dyma'r ail mewn pwysigrwydd a chadernid. v. s Pan dorir trwy hwn. waeth heb draffei-tbu i geisio cadw'r trydydd t drws, er y geilil drws v ffrynt ddal wedyn. 3. Drws yr ochr, y sedd dor. Dyma'r gwanaf o'r tri. Ond mae yn j bwysig cadw hwn hefyd ynghlo, gan y gellir drwyddo fyned i vs- tafelloedd cefn y ty, a thrwyddynt at ystafelloedd y ffrynt. j Tra bo'r teulu yn y ty yn ddigon lluosog i amddiffyn pob un o'r tri drws ar i unwaith, i-nae v bur ddiogel. Pan na bo < ■} g,anddo ddigon i dda 1 y tri drws ynghau yngwyneb y gelyn, mantais i'r teulu yn | y ty fydd fod y gelyn yn ymosod weit-hiau 1 ar ddrws y ffrynt, weithiau ar ddrws y cefn, a weithiau ar y seid dor, canys pan wnai- ymosodydd felly, geill y teului < yn y ty alw am help amddiffynwyr drws < j v ffrynt i ddal! drws y cefn ynghau pan >: ymosodir ar hWlJw; ac yn y gwrthwyneh pan ymosodir ar ddrws y ffrynt. 1 Dyna oedd fle Germani hvd eleni.- i Ond, os medr yr ymosodydd. ymosod ar v tri drws ar unwaith, ac os bvdd teulu'r 'j ty wedi colli cymaint yn y brwydro fel na all ddanfon help at un drws heb wan hau ainddiffyniad drws arall, a yn f gyfyng arno. Ceidw ei ddynion cn^faf o ( hyd wrth ddrws y ffrvnt-, gan mai hwnw I yw'r pwysicaf. Felly, bydd capten doeth vr ymosodwyr yn dal i ymosod vn ddibaid ar ddrws v ffrynt, hyd yn oad os gwvr efe mai ychydig o obaith y sydd y medr dori'r drws. Canys. tra deil efe 'i ymosod ar 1 ddrws y ffrynt rhaid i'r t-eulu gadw pit dVnEion goreu yno i'w wrth sefyll. Pe medrai'r teulu alw amddiffynwyr drws y ffrynt tua'r cefn, ouan y gyre lit yr ym- osodwyr yno ar encil. Dyna Waeth Germani yn Rwsia Ilynedd. Os medr yr ymosodwyr vil y cefn, ac yn yr ochr,