Collection Title: Llan

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
1 article on this page
ADOLYGIAD YR WYTHNOS

ADOLYGIAD YR WYTHNOS. EGLURO SEFYLLFA RWMANIA. DYRYSWCH GROEG ETO. BETH YW GWIR SEFYLLFA GERMANI. FFEITHIAU DYDDOROL I'W COFIO ADDA AFRADLON. Ar Rwmania yr erys llygaid y byd o hyd. Sylweddola pawb bellaoh y pwysig- rwydd enfawtr a berthyn i'r gweithrediad- au milwrol yn Rwmania a'r cylchoedd. Gwelir y geill, fel y dangoswyd yn yr ys- grif yn y LLAN yr wythnos ddiweddaf, tynged yr holl Ryfel ddibynu ar yr hyn a wneir, neu y methir ei wneyd, yn Rwmania. EGLURO SEFYLLFA RWMANIA. Dangoswyd yn yr ysgrif yr wythnos ddi- weddaf bdrygi a phwysigrwydd. Rwmania. Ceisir yn awr egluro beth yw gwir sefyllfa y byddinoedd yno o bob tu a phaham a pha fodd 1. Y gorfodwyd y Rwmaniaid i gilio yn ol o Transylvania wedi enill ohon- ynt gymaint tir yno ar y cychwyn. 2. Y gellir yn oreu orfodir Germaniaid i-gilio yn ol yn eu tro. Dau beth yn arbenig sy'n cyfrif am lwyddiant gwrthruthr Gerniani ar Rw- mania yn Transylvania. Y ddau beth hyn yw (a) Cyfleusterau rheilffyrdd. (b) Effeithiau magneilau mawr. CYFLEUSTERAU RHEILFFYRDD- CYMHARIAETH CYMRU. Pe caem o'n blaen fap o gyffiniau gog- leddol Rwmania, sef y ffin rhyngddi a Transylvania sy'n eiddo Awstria, gwelem (1) Mai mynydd-dir uchel yw'r clawdd terfyn. (2) Fed cyfundrefn o reilffyrdd yn cyd- redeg a llinell y mynydd-dir hwn o bob tu, a bod y rheilffyrdd hyn drachefn yn gyaylltiedig a chyfundrefnau pwysig eraill o reilffyrdd. Oeisiwn egluro drwy gyffelybiaeth Cymru. Cymerew llinell y London and North Western, ac eiddo'r Cambrian, yng Ngogledd Cymru i egluro. Tybier fod mynydd-dir yr Eryri yn ymestyn ymlaen tua'r de heibio Cadair Idris, a Plum- lumon, a Bannau Brycheiniog a, Chaer- fyrddin &'r llinell mynyddoedd hyny hyd yn oed yn y Bylchau, yn ymddyrchafu vn uwch na'r Wyddfa. Wedi cael y pictiwr yna yn glir yn y meddwl, sylwer fel mao llinell y Cambrian a'r London and North Western yn Sir Gaernarfon ar y naill du- i'r Eryri, a. phrif linell y London and North Western o Fangor i Rhyl, ar yr ochr arau ilr mynydd- oedd hyn. Gwelir fod llinell y rheilffordd o'r Abermaw hyd Bangor yn rhedeg gydag ymyl y mynyddoedd, tra'r rheilffordd o Fangor i Rhyl yn cilio ymhellach draw o'r mynydd-dir. Tybier fod hyn yn parhau yr holl ffordd o Arfon i Fyrddin. Dyna rhyw fiath o syniad o'r sefyllfa ar y ffin rhwng Rwmania a Transylvania. Ar ochr Transylvania (Awstria) rhed y rheil- ffyrdd yr holl ffordd o'r naill ben i'r mynydd-dir i'r pen arall, ac ar hyd leth- Ta.u'r mynyddoedd, ac heb fod ymhell, mewn cymhariaeth, o ran pellter ffordd o grib y mynydd-dir. Mewn geiriau eraill, ar ochr Awstria i'r terfyn gellir cludo byddin ar hyd y rheil- ffordd or neill ben i'r terfyn i'r Hall, gan ei dwyn ar fyr rybudd i unrhyw fan a. fynir ar hyd y llinell ao yn gymhatol agos" i ben y mynydd bob tro. Nid yw felly ar ochr Rwmania o'r terfyn. Rhed y rheilffordd yno gyda godre'r mynydd, ymhell o'r grib. ac nid yw yn rhedeg llawer mwy na haner y ffordd. I Meddylier fod brwydro, yn cymeryd lle yn Mwlch Llanberis, a Bwlch Aberglas- lyn yn yr Eryri. Gwelir gymaint agosach y'w llinell rheilffordd i'r Bylehau o ochr Caernarfon a Phorthmadog nag ydyw o ochr Llandudno a Rhyl. 0 ganlyniad gymaint well mantais a fyddai gan Fyddin Caernarfon-a Porthmadog i gludo milwyr a magnelau i'r Bylchau hyn nag a fyddai gan Fyddin Llandudnoa Rhyl. Dyna, mewn cyffelybiaeth syml, y gwa- haniaeth rhwng manteision Germani yn Transylvania ac anfanteision Rwmania. Gwelir felly, (1) Mor bwysig ydoedd i Rwmania ar ddechreu y brwydro, feddianu y Bylchau a (2) Mor anhawdd ydyw iddi, o'i chyfer- bynu ag Awstria. i ddwyn milwyr, a, mag- nelau, a chyfarpar o bob math, i'w byddin yno. I DYLANWAD Y MAGNELAU MAWR Ar ddechreu y rhyfel, ddwy flyuedd yn ol, yr oedd Germani yn barod wrt.h law, -nifer mawr o'r magnelau mwyal wedi eu darparu yn barod. Nid oedd Prydain, na Fframe, na Rwsia wedi gwneyd cyffelyb ddarpariaeth. Rhyfel y magnelau a fu y rhyfel hwn o'r cychwyn. Y magnelau mawr a c-hwalodd amddiffynydd Liege, a enillasant i'r Geirmaniaid Namur ac Antwerp, ac a yrasant y Rwsiaid yn ol llynedd o Warsaw a Lemberg. 0 ddiffyg magnelau cyffelyb y collasom ni y dydd ar y cychwyn. Wedi cael magnelau cyd- nerth ag eiddo'r gelyn, yr ydym yn enill. Ac nid oes magnelau mawr gan Rw- mania i gysitadlu ag eiddo'r gelyn, ac am hyny y gorfu i'w byddin gilio yn ol pan ddygodd Falkenheyn ei fyddin fawr a'i fagnelau trwm i'w herbyn yn Trawsyl- vania. I PA FODD Y TROI'R Y GELYN YN OL. t Erbyn hyn ymddengys fod y Rwman- iaid yn gallu dal eu tir yn erbyn y gelyn. Er's rhai dyddiau bellach methu gwthio ymlaen y mae'r Germaniaid. Anmhosibl yw dweyd a fydd i hyn barhau yn hir. 0 bosibl mai aros i gael ei anadl, ac adgyf- nerthion cryfach y mae y gelyn. Efallai fod yr adgyfne-rthion a gafodd Rwmania, o Rwsia wedi rhoi digon o asgwrn cefn yn ei byddin i allu gwrthsefyll ac atal rhuthr Falkenhayn. Dwy ffordd yn unig y sydd drwy y rhai y llir gorfodi'r gelyn i gilio yn ol o -v- mniau Rwmania. O'r gogledd, o RwsiV y mae y naill; o'r de, a Salonica v ma^ r llali. Os medr y Rwsiaid ddod lawr ar w-i lia f y gelyn sy'n ymosod ar Rwinania, rhaid rydd i Falkenhayn ollwng ei afael ) II Rwmania a throi i wynebu y perygl mawr o Rwsia. Canys pe deuai Rwsia o'r tu ol iddo yn Transylvania o du Nrgogledd, gosodid holl fyddin Gennani sy n ymosod yn Rwmania mewn i»byd rwydd ofnadwy. Mae y llinell rheilffordd v soniwyi am daKi uchod fel yn rhedeg hyd lethrau'r mynyddoedd yn Transylvania, yn cysylltu byddin Falkenhavii a byddinoedd ereill Germani ar gyffiniau Rwsia A hvsby ir yn awr fod y Rwsiaid yn tanio ar reilffcdd Lemberg sy'n cysyllau byddinoedd v gelyn au gilydd. Os gwir hyn geill hyn ddat- 6 lyghu yn berygl mawr i Falkenhayn yu. Rwmania yn fuan. Y ffordd arall i orfodi i, i gilio yn 01 yw trwy i gyd-fyddin Sa!-», ira fygwth Hwlgaria. Eglurwyd droio'i mor hanfodol bwysig i Germani yw Bwlgaria. Mae amddiflfyn Bwlgaria yn bwysicach i'r Caisar nag yw gorchfygu Rwmania. Felly, os gellir goosod Bwlgaria mewn pe.rygl, rhaid fydd i'r Germaniaid adael Rwmania yn llonydd er mwyn diogelu Bwlgaria Eithr nid gwait-h rhwydd yw i fyddin Salonica dori trwodd i Bwlgaria. Trwy frad Brenin Groeg rhoddwyd amddiffyn- feydd cedyrn ar gyfiniau Groeg yn medd- iant byddin Bwlgaria. Rhaid enill y rhai hyn yn ol cyn y gellir cyraedo chwaethach agor, y dwrs i Bwlgaria. Ac wedi ei gyraedd, ceir mai drws cul yw, dyffryndir dwfn yn warchae-edig o bob tu gan f}rn)rddoodd uchel creigiog, heb ffyrdd ond llwybrau'r geifr gwylltion. Rhaid enili y mynyddoedd cyn y gellir emill y dyffryn. Mae y gorchwyl a roddwyd i gyd-fyddin Salonica i'w gyflawni yn ddiamheu yn un o'r rhai anhawddaf a osodwyd o flaen un- rhyw fyddin er dechreu y rhyfel. GWIR SEFYLLFA GERMANI. Er hyn oil gwelir arwyddion digam- syniol fod awr cyfyngder Germani wedi dod. Ceir yr arwyddion hyn yn amlwg yn Ffrainc ac yn y Balkans. Cymerwn yr olaf i ddechreu. 1. Ni buasai Hindenburg wedi peryglu gallu ei fyddinoedd yn Ffrainc i wrthsefyll ein hymosodiad yno, drwy alw ohono gynifer o filoedd o Ffrainc i ymoood ar Rwmania ,onibai ei fod yn canfod fod ystorm ofnadwy ar dori arno vn y dwy- rain. 2. Danfonodd fyddin gref o dan Mac- kensen i ymosod ar R wmania yn y Dob- rudja. Bwlgariaid oedd oorff mawr y fyddin hono. Erbyn hyn mae'r Tyrciaid wedi cymeryd He y Bwlgariaid yn y Dob- ji^udja. Y casgliad naturiol yw fod y Bwlgariaid wedi gorfod myned i Groeg i gau a chloi y drws sy'n arwain i Bwlgaria H fy^thir gau gyd-fyddin Salonica. 3. Nid yw'r arwyddion yn llai amlwg yn Ffrainc. Sonia papurau Germani eisoet am y priodoldeb i Hindenburg fyr- hau ilinel] byddin Grermani yn Ffrainc. hau llIine11 byddin Grermani yn Ffrainc. Os gwna, nid o ddewisiad eithr o raid, y gwna efe. Os ITolir pahani y gwna mae'r ateb yn syml: Po hwyaf y llinell mwyaf oil o filwyr raid gael i'w da.1; po beraf y bo lleiaf oil fydd eiaieu. Geill byddin fechan ar linell fer ddal ei thir yn erbyn byddin fawr fon ymosod. Dyna paham mae'r di-ws o Groeg i Bwlgaria mor anodd i ni ei agor. Dyna paham v methasom agor drws y Dardanelles. Yn awr meddylier am linell byddin air ffurf haner-cylch. Mae'r ffordd ar hyd yr haner cylch, o'r naill ben i'r llall, yn llawer hwy nag yw mewn llinell unionsyth 0 r naill ben i'r bwa i'r llall. Felly gwna llai o ddynion y tro i ddal y ]line]] syth nag y rhaid gael i ddal llinell y bwa. Rhyw linell y bwa yw llinell byddin Germani yn Fft-ainc heddyw.. Cedsio y mae eiwrilio o linell y bwa i linell syth yn cysylltu y ddau pen am y gofyna y ]linell syth lai o filwyr i'w dal nag a raid gael i ddal llinell y bwa.. Dengys hyn fod Germani eisoes yn dioddef oddiwrth brinder dynion. Ni eill y Caisar mwy, fel cynt, alw byddinoedd newydd i fodolaeth. A phan y'i gwelir yn byrhau ei linell er mwyn cynilo milwyr, rhaid ei fod yn gweled awr gyfyng yn nesau. DYRYSWCH GROEG ETO. Syna/r byd fod Prydain a'i Chynghreir- iaid wedi dioddef mor hir ac mor amyn- oddgar i Frenin Groeg chwarae ei gastiau twyllodrus. Or diwedd gosododd Ffrainc ei throed i lawr gan ddweyd, "Hyd yma yr ei, ac nid ymhellach." Maent, fel yr hysbyswyd yn y LLAN yr wythnos ddi- wddaf, wedi gosod atalfa effeithiol ar aBu'r Brenin i wneyd llawer o niwed. Yr wythnos hon cyfyngwyd ymhellach ar ryddidGroeg i wneyd brad. Y syndod yw na fuasid wedi diorseddu'r Brenin cyn hyn. Amhvg yw mai hyny yw dymuniad gwerin Groeg. Bydd y mesurau a gymetrwyd yr wythnos ddiweddaf gan Ben Llywydd Cyd-Fyddin Salonica yn gymorth mawr, nid yn unig i ddyogelu byddin Salonica, ond i hyrwryddo ei mynediad ymlaen yn erbyn Bwlgaria. Ynfydrwydd a fuasai gwthio ymlaen ymhell yn erbyn Bwlgaria heb ofalu fod y He o'r tu ol i'n byddin ni yn berffaith ddiogel. Rhaid cofio fod llinell a u rheilffordd y gelyn yn ei alluogi i ddwyn byddin gretf ar fyr rybudd yn erbyn cyd-fyddin Salonica, tra nad oes cyffelyb gyfleusterau rheilffyrdd genym ni. Felly, pe yr anturiem ymhell ymlaen, a phe y dygai Falkenhayn neu Mackenaen fyddin gref i'n herbyn, a ninau o'r her- wydd yn gorfod cilio yn ol, cawsai Brenin Groeg gyfle digyffelyb i vm o-?od a.rnom yn ein gwendid o'r tu ol. Mae y perygl hwnw bellach droeodd. COST Y RHYFEL-ADDA AFRAD- LON. Mae treuliau Prydain yn y rhyfel wedi cyraedd y swm anferthol o DAIR MIL 0 FILIYNAU. Ni fedr meddwl dyn amgyffred swm mor enfawr. Ca ryw syniad egwan o'i an- ferthrwydd wrth ei ranu yn ddognau Ilai. Dywedir fod chwe' mil o flynyddoedd er pan grewyd Adda. Meddylier fod Adda yn fyw o hyd, a bod ganddo bentwr o sofrens wrth law/ac yntau yn penderfynu afradloni ei holl dda. Meddylier ei fod yn cyrneryd SOFREN BOB MUNYD o'r dydd a'r nos er creadigaeth y byd hyd yn awr, gan eu taflu yn ddiorffivys o'r pentwr i'r mor ac i ddifancoll bythol, ni buasai, er hyny, wedi taflu ymaith gy- maint o aur ag a gostiodd y rhyfel yma mewn dwy flynedd i ni. Punt bob munyd, 60 punt bob awr, 1440 punt bob dydd, o ddechreu'r byd hyd heddyw, etr dechreuad y byd hyd yn awi- wedi eu colli yn y rhyfel gan Brydain I yn unig. DYDD GWENER, Hydref 20. Mewn crynodeb a gyhoeddwyd gan Syr Douglas Haig, mynegir fod y Prydeiniaid wedi cymeryd 28,918 o garcharorion ar y Somme o'r dechreu. Dechreuodd y Ger- maniaid dan-belenu ar Sailly mor fuan ag y meddianwyd hi gan y Ffrancod, ond ofer fu eu gwaitb. Aeth cwmniau o filwyr Prydednig i mewn i ffosydd y Germaniaid neithiwr, gan gymeryd' llawer o garchar- orion gerllaw Loos. YMLADD GER LEMBERG. Adroddiad o Petrograd a fynega fod ymladd caled wedi cymeryd lie i'r gogledd o Lemberg, a llwyr orthrechwyd holl ym- geisiadau y gelyn, ynghyd ag ymosodiad nwyol a wnaed. I'r de o Lemberg mae mudiad ar droed i amgylchu Helicz, tra y mae y Rwsiaid yn gwneyd ymosodiadau ar linellau y gelyn i'r.de o Kovel, y lie agosaf i'r dref a gyrhaeddwyd etc. Dydd SADWBN. BRWYDRO AR Y SOMME. Bu y Germaniaid yn tanio yn heLaefch ar ffrynt y Prydeiniaid a'r Ffrancod, gan geisio adenill y safleoedd a enillasant, ond methiant fu eu hymdrech. Gan fod Sailly wedi ei chymeryd, mae y German- iaid wedi ymgilio o Goedwig St. Pierre Vaast,. Wedi ymosod ar y pentref ugain o weithiau, torasant eu calonau, ac aethant ymaith. YR ITALIAID A'R AWSTRIAID. Cymerodd brwydro ffyrnig le rhwng y ddwy ochr ynglyn a meddianu uchelder a adnabyddir dan yr enw "Tooth of Pasubia," ac ar ol i'r Awstriaid ymoaod bedair gwaith, dinystriwyd llu o honynt gan beirianau saethu yr Italiaid. Mae y rhan fwyaf o'r uchelder, yr hwn sydd yn saith mil o droedfeddi o uchder, yn medd- iant yr Italiaid. SEFYLLFA Y ROUMANlAID. Dywedir fod y Cadfridog Mackensen wedi dechreu ymosodiad newydd ar y Dob- rudja, ond nid oes unrhyw f any lion wedi cyriaedd am ei nodwedd na'i ganlyniadau, er fod newyddion o Rwsia yn hysbysu fod ymosodiadau y Germaniaid wedi bod yn aneffeithiol. Dydd Llun. ( LLWYDDIANT Y MILWYR PRYDEINIG. Dydd Sadwrn, ymosododd ein milwyr ar bum' mil o latheni o'r ffrynt German- aidd rhwng Le Sars a Schwahen, gan estyn eu llinellau o 300 i 500 o latheni. Gan i'r gelyn dderbyn y fath syndod gan Isydynrwvdd yr ymosodiad, inethodd ddangoe ond ydhydig wrthwynebiad, a. chvmerasom 1018 o garcharorion ar d ran I