Collection Title: Llan

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
1 article on this page
CWRS Y RHYFEL 1

CWRS Y RHYFEL. ■■■ ADOLYGIAD YR WYTHNOS. A OES HEDDWCH? AM BA BETH Y BRWYDRIRY Y BLAIDD DINIWED, A'R OEN RHEIBUS. OYNYGIAD GERMANI—EI YSTYR A'l WERTH. DYLEDSWYDD LLOYD GEORGE. Rai misoedd yn ol, yn un o'r ysgrifau ikyn yn y LLAN anturiais ddywedyd y gall- eid disgwyl gweled Germani yn gwneyd fynyg am heddwch—ond y dewisai ei liamaer ei hun i wneuthur hyny. Dywed- wyd ymhellach y oeisiai pan yn cynyg heddwch, berswadio'r byd ei bod yn fawr- frydig, yn fuddugoliaethus, ac yn dymuno heddwch nid yn gymaint er mwyn ei Ilea oi hunan ag er mwyn dynoliaeth. Yr nrythnos ddiweeddaif (cyflawnwyd y bro- ffwydoliaeth hono ymron yn llythrenol. GERMANI YN CYNYG HEDDWCH. Dydd Mawrth diweddaf gwnaeth Ger- mani gynygiad swyddogol i adfer heddwch yn Ewrop. Gwrxaed y cynygiad gyds phob rhwysg ac arddangosiad yngwydd y Galwyd cyfarfod arbenig o Senedd Ger- mani yn Berlin ac o Senedd Awstria yn Vienna, ao ymhob un o'r ddwy traddod- wyd anerchiad ar ran y Llywodraeth gan y Canghellor yn hysbysu eu bod yn gwneyd un cynyg maWT am heddwch. Yr un dydd danfonwyd cais swyddogol o'r ddwy Senedd at Unol Daleithiau Am- erioa, at Yspaøn, at yr Yswirdir, ac ac y Pab o Rufain, yn erfyn arnynt dros- flwyddo cynygiad Germani i Brydain, frainc, a'r Eidal. BETH YW'R CYNYGIAD? Nid yw areithiau'r ddau Ganghellor, na'r genadwri swyddogol i'r gwledydd, yn aanlygu dim o'r telerau ar y rhai y bydaai Germani yn awr yn barod i wneyd heddwch. Cynyg h.ollol benagored ydyw, heb delerau o fath yn y byd inor bell ag y mae y genadwri swyddogol yn myned. Ond yn ol arfer .cyfrwys, twyllodrus, Germani, yn lie nodi yu eglur yr amodau, gyrr hwynt allan yn answyddogol, modd y gallo, os a phan ddelo rhaid, arddel neu •wadu yr hyn a fyno ohonynt. Rhaid i ni gasglu felly oddiwrth yr hyn a ddywedir yn answyddogol, beth sydd yn mryd Ger- mani i'w gynyg feI sail ymdrafodaetli heddwch. Gellir eu rhanu yn ddau ddosparth, sef yr amodau y. gellir fod yn dra eicr y boddlona Germani iddynt, ac y mynai eu cael; a'r amodau y byddai o boeibl yn barod i'w gwadu neu eu rhoi o'r neilldu pe y gwelai obaith drwy hyny ddod i gytundeb. Wele hwynt:— 1. Yr amodau sicr. (a) Ymadael o Ffrainc. | (h) Adfer Belgium. | (c) Sefydlu Teyrnas yn Poland, f (d) Dim iawn i'w dalu o'r naill ochr na'r llall. (e) Dychwelyd i Germani yr holl Drefedigaethall Trainor a goll- j wyd ganddi yn y rhyfel. (f) Cael oadw ei Llynges Filwrol a Masnaoho] yn gyfan. (g) Sicrhau na cha Lloogr na Ffrainc ymosod ar Germani drwy dir- logaet-h Belgium yn y dyfodoL f. Yr Amodau Amheus. (h) Fod Awstria i gael meddianu (i) Fod Bwlgaria i gael yn ol oddiar Roumania a Serbia y tiriog- aethau a gollodd Bwlgaria yn t ail ryfel y Balkans, bed air blynedd yn ol. (k} Fod Awstria i roi rhyw diriogaeth J (na enwir) i Rwsia yn dâ1 am gymeryd o honi hithau Serbia. (1) Fod Germani i gael bod at ei rhyddid i setlo fel y myno hi a Twrci. YSTYR Y CYNYGIAD. Pan ddadelfemr y oynygion hyn pelir 1. Fod cynygion Dosparth 1 (o 'a' hyd 'g') yn golygu fod popeth yn cael myned yn ol i'r safle yr oedd pethau cyn dechreu y rhyfel. 2. Fod cynygion Dosparth 2 (o 'h' hyd '1') yn golygu fod Germani i enill rhywbeth sylweddol iddi ei hun drwy y rhyfel. 3. A chymeryd y ddau ddosparth gyda'u gilydd golyga nad yw Ffrainc, na'r Eidal, na gwsia, na Phrydain, i gael enill dim mewn nac arian, na thiriogaeth, nai diogelwch am y dy- fodol, na dim araill fel tal am yr aberthau anrhaethol fawr a wnaeth- ant mewn eiddo ac mewn bywydau yn ystod y ddwy flynedd a haner rhyfel. Cysylltir a'r cynygiad FYGYTHIAD ANMHENODOL OND OFNADWY. Dywod y Canghellor yn ei araeth os gwrthodir cynygiad presenol Germani am 'boddwch, yna- 1. Aiff y rhyfel ymlaen. 2. Mai Prydain a'i Chynghreiriaid fydd yn gyfrifol dm bob tywailt gwaed pellach. 3. Y caria Germani y rhyfel ymlaen yn ddidosturi, heb ystyriod dim am hawliau neb nao am y dioddefaint a achosir felly i ni vn Mhrvdain. j Ni eilT v bygythiad ol°f hyn olygu dim ond:— (a) Y gyrir y Zeppelins i dy-wallt tan o'r nefoedd ar berwnau diniwed a diamddiiTyn. (b) Yr ymddyga y suddlongau (sub- marines) yn fwy ami, yn fwy beidd- gar, ac yn fwy creulon nag a. wnaethant hyd yn hyn, gan suddo o honynt bob rhyw fath o lestr a goir yn nofio gwyneh mor, a hyny vn ddirvbudd. I ,Dyna ddesgrifiad hollol deg o'r safle fel y mae heddyw ar ol Araeth y Canghellor a'r cais a ddanfonwyd allan ganddo i'r gwledydd, Cyn dod i ystyried pa ateb a ddylid ei nod i'r cynygiad, gadowch i ni edrych ar RESYMAU GERMANI DROS GYNYG HEDDWCH. Yn ei araeth yn y Senedd yn Berlin, ac yn ei genadwri at y gwledydd an- mhleidgar ar iddynt geisio ein perswadio i wneyd heddwch noda Canghellor Germani a ganlyn ymhlfth y C}Tnhellion dueddas- ant Germani i wnevd heddwch yn awr 1.. Fod Germani wedi enill buddugol- iaethau mor fawr arei gelynion, yn cial cymaint o'u tiriogaethau, fel y gall fforddio cynyg gwneyd heddwch 2. Fod Prydain. a'i Chynghreiriaid wedi methu tori trwodd yn Ffrainc^ wedi mothu gosod troed ar- dir Grermani, wedi methu yn y Balkans, ac mai methu wnant. 3. Gwt.hiwyd y rhyfel hwn ar Germani o'i ban fod d gan Ffrainc, a Rwsia, a Phrydain. Gwlad a pliobl sy'n caru heddwch yw Germani ac yn awr wedi enill ohoni fuddugoliaeth ar ei gelynion, mae, am fed yn fawr- frydig. 4. Er mwyn diogelu hawliau oencdl- oedd Ewrop yn erbyn nhaib a gor- rues a. thracliwant Prydain, vr aeth Gennani i ryfel. 5. Tosturi mawr dros gyflwr gresynus dynoliaelli, sydd cymhell Ger- mani yn awr i gynyg gweinio'r cledd fel vr atelir yr alanas. I I Dyna y rhesymau a roddir i'r byd gan Germani heddyw d'ros geisio am heddwch. Gwel y' rnwyaf diniwed ymhlith darllen- wyr y LLAN mai gau yw y rhesymau hyn un ac oil, ac mai twyll a rhagrith na welwyd mo'u cyffelyb erioed yw yr hyn a ddywed ac a wna Germani yn awr. DATGUDDIO'R TWYLL. Er mwyn i'r darllenydd gael y aefyllfa yn glir yn ei feddwl cymerwn y pump rheswm honedig uchod iw pwyso &'u mesur yngwyneb ffeithiau, 1. Buddugoliaeth honedig Germani. Golyga buddugoliaeth fod y buddugwr yn cyraedd y nod oedd ganddo. Edrycher ar gyfres ymdroohion Getrmani:— (a) Amcanodd ac ymdrechodd Emili Paris. (b) Amcanodd ao ymdrechodd enill Calais. (c) Amcanodd ac ymdrechodd enill Verdun. (d) Amcanodd ac ymdrechodd eagyn yr Eidal. (e) Amcanodd ac ymdrechodd enill Riga, ao Odessa, ac hyd yn oed Petrograd yn Rwsia. (f) Amcanodd ac ymdrechodd oresgyn yr Aipht. (g) Amcanodd ac ymdrechodd ddifetha Camlae Suez. (h) Amcanodd ac ymdrechodd feddianu Meusydd Olow Persia,'a meddianu Glanau Mor Persia. (i) Amccnodd ac ymdrechodd ddifetha Llur dain ¡'i Zeppelins, (k) Amcanodd ao ymdrechodd ddifetha Llynges Prydain. (1) Amcanodd ao ymdrechodd ddifetha, drwy ei suddlongau, holl fasnach Prydain ar y mor. Dyna bethau y gwyr y byd yr amcanodd ac yr ymdrechodd Germani eu gwneyd yn y rhyfel. METHODD YN YR HOLL AMCAN- ION HYN. Yr unig fan lie y gellir dweyd ddarfod iddi enill buddugoliaeth yw yn y Balkans. Mae i'r rhyfel ohwech neu saitli ffrynt gwahanol, sef 1. Ffrainc a Belgium. 2. Yr Eidal. 3. Rwsia. 4. Y Balkans. 5. Yr Aipht. I 6. Mesopotamia. Gellir rhanu'r ffrynt yn Ffrainc yn ddau, a'r ffrynt yn Rwsia yn dri, a.'r ffrynt yn Mesopotamia yn ddau (gan gynwya Caucasus). Gwnai hyny ddeg ffrynt. Ar un allan o'r deg ffrynt yn unig y mae Germani wedi enill buddugoliaeth ddiamheuoJ-sof y Balkans. Llwyddodd yn rhanol mewn un hanor o ffrynt Meso- potamia, sef ar Fyddin Gardd Eden yn Kut el Amara. Methiant amhvg fu ar bob ffrynt arall. 2. Ein methiant honedig ni. Gwir nad ydym wedi tori trwodd yn Ffrainc. Gwir nad ydym wedi gosod troed ar dir Ger- mani. Ond gwir mor wir a hyny yw mai damwadn yn unig sydd yn cyfrif am na buaseni wedi tori trwodd ar lanau'r Somme ddechreu'r mis diweddaf. Ni chaniateir ,i ni hysbysu natur y ddamwain hono. Pan ganiateir mYllegu'r ffeithiau ceir gweled pa mor agios y bu Germani i golli'r dydd yn hollol yn Ffrainc. Yr ydys wrthi yn adgyweirio effeithiau'r ddaanwain, a bydd Germani yn fuan mewn cyflwr mor ber- yglus etc yn Ffrainc ag ydoedd ddeufis yn ol. Od oes neb YIi amheu yr hyn a ddywed- wyd uchod. gellir ei hysbysu fod Germani yn mis Medi diweddaf yn ofni cymaint am safle ei byddinoedd yn Ffrainc fel y ceisiodd am gadoediad—hyny yw, rhoi heibio brwydro o bob tu gyda'r amcan o geisio dod i gyd-ddeaMtwriaeth am hedd- wch. Gwrthod ei chais a wnaeth Ffrainc a Phrydain. Dyna ddwy ffaitli hanfodol—y ddam- wain, a'r cais am gadoediad-iia chy- hoeddwyd mohonynt erioed o'r blaen, ond a ydynt yn bwysig anrhaethol yngwyneb honiad y gelyn yuawr mai methiant Yltll y nid reel lion Prydain yn y rhyfel. 3. "Gwthiwyd y Rhyfel ar Gennani." Gwyr y byd mai eelwydd noeth yw hyn. 4. Mai "gofal am hawliau cenhedloedd ereill" gymliellocld Germani i Ryfel. Gwelir maint ei gofal am danynt yn yr hyn a wnaeth a Belgium ac a Serbia. 6. Mai It-ostuiio- wrth drueni dyno.1- ( iaeth" sydd yn cymhell Germani i wneyd heddwch yn awr. Gwelwyd maint tosturi Germani yn ei gwaith yn anrheithio Bel. gium, yn difetha Serbia, yn ymosod o'r awyr ar y diniwed a'r diamddiffyn yn y wlad hon. Do, gwelwyd profion o fewn y mis neu'r ohwech wythnos diweddaf, canym o fewn y cyfnod yna- (a) Caethgludwyd degau o filoedd a breswylwyr Belgium i wedthio fel caethion yn Germani; ymddygwyd yn greulonach tuag at y caethion hyn nag a wnaed gan weision Pharaoh at genedl Israel gynt. (b) Gwnaed dros 14,000 o blant bach o dan dair blwydd oed yn amddifaid o fewn y mis diweddaf. Yr oedd Herod gynt yn Uai creulawn na'r Oaisar. Lladd y bechgyn bach o ddwy flwydd oed a, than hyny yn Methlebem a wnaeth Herod. Lladd tadau a mamau 14,000 o blant bach o dan dair blwydd oed a wnaeth y Caisar yn Roumania. Tosturi at) ddioddefaint dynoliaeth yn wir! A fu Phariseaeth mwy rhagrithiol eriood f GWIR RESYMAU GERMANI. Gwelir felly mai gau yw y rheeymau a roddodd y Canghellor i'r byd. Pa beth ynte yw y gwir reeymau 7 Wele yr am- I lycaf .honynt 1. Mae gweitnwyr U-ermani yn gwaeddi I am heddwch. Gresynus iawn yw eu cyflwr. Gwelai r awdurdodau fod perygl cythrwfl, ac y gallai hyny ddatblygu i fod yn wrthryfel os na ellid argyhoeddi'r werin ri-.ai amddiffyn ei heinioes ei hun y mae Germani, ac nid ymoeod ar eraill y mae. Mae Deddf Gorfodaeth Genedl aethol mewn grym yn Germani bellach, Deddf a rydd i'r awdurdodau hawl ar wUr anaeth pawb, yn wrryw ac yn fenyw, i fyny hyd 65 mlwydd oed. Yr ymdeimlad fod bywyd y genedl mewn enbydrwydd yn unig a gymhellai'r werin i ymostwng i'r Ddeddf hon. Geill yr awdurdodau befiach ddweyd:— "Cynygiasom wneyd heddwch. Gwrtit- ododd ein gelynion. Mynant barhau y rhyfel nes difodi Germani. Rhaid i ni amddiffyn ein bywyd fel oenedl, cynorth- wywch ni." 2. Maent am ddylanwadu ar y gwledydd anmhleidgar er oeisio eu hargyhoeddi mai ar Brydain ac nid ar Germani y Mae y bai am barhad y rhyfel. Cofier fod y gwledydd anmhleidgar yn dioddef oddi- wrth y rhyfel, fel niiiau, er. nid i lawn cymaint graddau. Os gellir taflu arnom ni y cyfrifoldeb, yna enynir llid gwledydd anmhleidgar yn ein herbyn ni yn lie yn erbyn Grermani. 3. Mae yr adran eithafol yn Germani, y Junkers milwrol, y Jingoes Prwsiaidd, am gael esgus dros droseddu eto ymhellaoh ddeddfau'r gwledydd a dynoliaeth. Mae' gwledydd anmhleidgar, megys America, wedi gwrthdystieo yn arbyn Uofrudd- iaethau'r mor ar awyr. Myn y Junkers barhau y rhai hyn a'u gwneyd yn waeth a mwy erchyll nag erioed. Os gellir taflu arnom ni y cyfrifoldeb o wrthod ymdrin- iaeth heddwch. bydd gan y Junkers esgua os nad rheswm dros ddadleu fod pob peth yn gyfreithlawn iddynt wneyd er mwyn ein rhwystro i ddifddi teyrnas Germani oddiar wyneb y ddaear. Gan nad pa oJwg felly a gymerir, amJq yw mai prawf o gyfyngder cyflwr Germani, ac nid prawf o'i ffydd vn ei gallu i orchfygu, ac yn sicr nid prawf o'i mawr- frydigrwydd yw cais presenol Germani am heddwch. GWERTH Y CYNYG MEWN CYFFEL- YBIAETH. Swm a sylwedd cynyg Germani yw i ni ysgwyd dwylaw, maddeu i'n gilydd, a bod 91 y yn ffrindiau. Mae fel pe bac carnleidr wedi tori i mewn i'ch ty chwi, gan falu'r ffenestri, dryllio'r dodrefn, lladd rhai o'ch plant-, gan fwriadu dwyn o hono eich holl eiddo, a'ch einioes hefyd. Yr oedd gan- ddo bastwtJ mawr A.'r hvni y gwnaeth y difrod. Llwyddasoch i'w gloi allan o'r parlVi\ ac o'r gegin oreu, a'i rwystro i ddringo'r grisiau i'r llofft. Ond cymerodd feddiant o'r gegin facli, ac o'r fynedfa. T