Collection Title: Dydd

Institution: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Cambrian News Ltd.

View full details

First Previous Image 2 of 8 Next Last
Full Screen
3 articles on this page
EISTEDDFOD CADEIRIOL MEIRION 1914

EISTEDDFOD CADEIRIOL MEIRION 1914. Beirniadaeth Pedrog ar yr ENCL Y NI ON-"TREFN" Dei-byniwyd 21ain o gyfansoddiadau. Drwg gennyf nas gel 1 ir canmol fawr ar y gystadleuaeth hon. Mae'n eglur fod yrymgeiswyr yn meddu syniad cyffredinr ol cywir am y testyn, ond yr un mo- eglur mai caled fu arnynt i geisio'i ddar- nodi'n glir, 'cryn^, a thar?wiado!. ar gynghanedd. Camp fwy nag a feddylir i yu gyffredin yw cyfansoddi englyn da, ac yn emvedig ar destyn fo'n gofyn ei .ddeff lnl(,. Ceir rhai englynion Cymreig campus yn y dosbarth hwn.. o ba rai y mae dainodiad Ap Vychan o Chwaeth yn un;- "Chwaeth bur sy'n eglur ei nod,— j athrylith Reola myn osod Rheol i'r gorfeiddiul fod, A dewrder dan awdurdod". Gorchest englyn yw cyfleu arbenig- I rwyd testyn mewn ffurf dihareb, eglur a tharaw iadol. Anfonodd 'Hen Was" ddau bennill i fewn, ac o ran iaith, cynghanedd, a .meddwl, nid yw n waith ond gwrth- dystiad ysgubol yn erbyn y testyn- Trefn. Hebl w bod yn dra chyffredin, mae gwall cynghanedd yn nhrydedd linell "Percrin it, b beroriaeth". Mae gaii "Vstyriol'" englyn go dda, ond mae tori mesuryn ei linell olaf..— "Daw Ei Hun dywyna". Ac mae eiddo "Meirionwysou" yn well bytb, ond fod ganddo yntau dorr mesur yn ei di y,,Iedd I "Ei adeg a'i le priociol-8 Rydd 1 waith. Ceir hedd o'i ôt"7 Dyma englyn "RhiwaHon" ;— "O'u cwrs siomgryf, croes ymgroes- uniawn drefn Dry bopetti cyfanoes Tiofn, drachefn, sy'n dyrchu oes F'e uniona trefn einioes' Teimla dyn fod paladr yr englyn hwn yn I' ei dagu wrth geisio'i yngan. Andwyir am- ryw f nglyni. n ereill gan linellau cyffred- iD, ymadroddion dibwynt ac ystrydebol, llaciwydd rhyddieithol, a geiriau llanw r '"i lywodiaeth", 'rhaid odiaeth", "cyn- Ilun digyfryw", "yn mhennod byw", -hyrwyddydd gwareiddiad", "hanfod j deddf cyn nef", "cwerylus gastiau", &c. j Yn y dosbarth hwn mae Corn Gwlad, Samuel, Alun Ddu, Elwyn, Hen Dori, Vltes, Dan ei Chronglwyd, Erasmus. Rhy anmhenodol yw Plato, yn enwedig yn ei ddwy linell olaf. Er bod synwyr da yn englyn "Trefnydd" mai ei arddull yn gyffredin. Mae mwy o bertrwydd englyn gan "Met iantus", na'r un fu tan syl* liyd yma, ond ei fod yn cymeryd J golwg gyfyng, ac ar un agwedd, o'i destyn. Rhago^ol iawn yw terfyniad englyn "Gosteg"(2):— "cvd decdu I Ar ei bron wna'r wybrenau". Ond sylwer fel y mae'n andwyo'r englyn a'r geiriau tanlinellol a ganlyn: 'Canllaw wen i'n cynlluniau,—t6r o hyd Ydyw Trefr., a'i ffurfiau 11' 'N liodau i gyd". |1 Mae syniad athronyddol yn englyn ¡ "Gosteg" 1, oad difetliir ef gan y "dieithr j lam" yn ei linell olaf:— "Addien twyll yw gwreiddyn ei bodd,— a Threfa Sydd wrth raid pob hanfod; Trwy ei thin y try y Rh6d, Ac y llywir tranr llewod". Anftodus y terfynodd Philip:— "Pryna'r eilialau prinion, A thrwy uthr waith rhuthra hon". A dyma'r ddau sydd yn aros,- "Nod addurn doe a heddyw,-twr o wawl Yw trefn i ddynolryw; Crud i hedd y ciead yw, A rhaid pob llonder ydyw. Plantila. "Dyrysai di,:ar isod,L'r wobr Irtw, Heb wir drefn i'w gwarchod; Wele ystyr hwylustod. Ac urdd nerth i gyrraaedd n6d. Simon. Llindl gampus yw y drydedd gan Plantila,- "Crud i hedd y cread yw". Nid yw y patadr yn ddigon diamwys ac ma "yw", yw" "ydyw" mewn englyn yn tori grym ei frawddegiad. Braidd yn gy iredin yw llinell ytyntaf "Simon", end ganddo ef y ceir y darnodiad mwyaf cryno a chynhwysfavvr o'r testyn, ac iddo ef V dyfernirv wobr. PEDROG. -0-

CARADOC BACH Y FELIN

CARADOC BACH Y FELIN Mebyn Ieuengaf Mr. William Rowlands, a Mrs Kate Rowlands, Y Felin, Llanfachreth, Dolgellau. O'r golwg llechai'r gelyn,—a'r Felin Wyr ei falais cyndyn Dwys adwy o wae sydyn Yw cryd gwag Caradog wyn. Aeth am byth am y bWYll-ar giliad, Er galar a dychityn t Brwd wyli'r lie bu'r delyn, Uwch cryd gwag eich Cradog wyn. I lawn deulu'r Ion delyn,—daeth adwyth Wedi colli'r plentyn; Lloniant aeth o bob llinyn, Uwch cryd gwag eich Cradog wyn Galara, Myra am hyn,—mae Gwilym A'i galon yn ennyn Uda Idris ac Edwyn, Uwch cryd gwag eich Cradog wyn. Ymwibia gwedd eich mebyn,—a'i firi Difyrrus d'daw wedyn Dolef ar ddolet ddilyn Uwch cryd gwageich Cradog wyn. Onid wryr aderyn?—uwch pridd coch Peraidd can ei delyn Yma nid bawdd rhoi emyn, Uwch cryd gwag eich Cradog wyn. s) Ebrwydded ar ei dyn,-o'ch cyrraedd Aeth eich cferub claerwyn Daiiwch ar lcfis ei delyn, Uwch cryd gwag eich Cradog wyn. Yr Iesu aeth a'ch rhosyn,—ar ei fron Der fry, dan y gw lithyn Yn nhegwch y planhigyn. Uwch cryd gwag eich Cradog wyn. r adog w y n. Digred na foed eich deigryn,-o'c Ft Jin Gorfoledd fo'n esgyn M-ildyliwch am el d,-Jilvn, Uwch crvd i;wai! eich Cradog wyn. Aberdar. A berdar. 

YR YSTORM

YR YSTORM. Gwnaeth yr ystorm ffyrnig a ymwelodd a'n gwlad ddiwedd yr wythnos gryn ddifrod ar hyd y glanau, a rhoddodd un cyfle ychwanegol i ddewrion y glanau i ddangos eu gwroMeb a'u dyngarwch. Aeth yr ysgwner Norwegaidd dair hwyl- bren Mexico," oedd ar ei mordaith o Mexico i Lerpwl gyda llwyth o goed, i'r creigiau ar y lan ger y Saltee Islands, ger glanau Wexford, nos Wener. Yn atebiad i arwyddion aeth dau fywydfad allan i geisio eu hachub, un o Kilmore a'r Hall o Fethard. Yr oedd y mor yn arw ar y pryd, ac yr oedd y gwaith o geisio achub yn anodd. Bu raid i fywydfad Kilmore gilio'n ol, a tharawvd bywydfad Fethard gan don enfawr nes yr oedd yn ddrylliau ar y creigiau. Taflwyd y pedwar ar ddeg oedd yn y llestr i'r mor. Oherwydd erchylltra y gwynt a'r tywyll- wch dudew, yr oedd yn amhosibl i'r rhai a aeth allan i achub wneud rhagor o waith, ac ni wyddwyd dim o hanes dwylo anffodus yr ysgwner. Pan dorodd y wawr, gwel- wyd nifer o ddynion ar graig Kerhig. Yr oedd v Mexico ar y creigiau yn ddryll- iau. Erbyn hyn yr oedd yr ystorm wedi ymdawelu, ac anfonwyd bywydfad Dun- more East allan oddeutu deg o'r gloch. Yr oedd y tonau fel mynyddau ar y pryd. Nos Sadwrn gwelwyd deuddeg o ddyn- ion ar ynys fechan, oddeutu acer o faintioli, lie yr oedd llong wedi myned yn ddrylliau. Golchwyd cyrff pump o'r bywydfadwyr i'r lan yn Cullenstown ddydd Sadwrn. Yr oedd yr oil yn briod, a gadawant deulu. Cyrhaeddodd bywydfad Wexford i Wat- erford fore Sul. Ceisiwyd amryw weithiau daflu rhaff i'r rhai oedd ar y creigiau, ond golchwyd hi'n ol bob tro. Llong-ager mewn trybmi. Pan gyrhaeddodd y llong-ager Hayle i Abertawe brydnawn Sul, adroddodd y dwylo iddynt fod yn llusgo y llong-ager 'i Seaforth, Bristol, gyda naw o ddwylo ar ei bwrdd. Cyfarfu y llestr yn Padstow yn ystod y corwynt mawr, ac yn y diwedd bu raid iddi ei gadael yn Lundy Race yn an- terth yr ystorm, mewn trybini mawr. Yr oedd tonau aruthr yn golchi dros y ddau lestr. Niweidiau yns Nghymru. Mewn amryw ranbarthau yng Nghymru teimlwyd cynddaredd yr ystorm nos Sad- wrn caed mellt a tharanau, a chawodydd trymion o genllysg. Yr oedd y rhanbarth- au isaf o dan ddwfr, a thorrwyd gwifrau y teliffon mewn amryw leoedd. Taflwyd coedydd i lawr gan y mellt yn Nyffryn Nedd, ond ni chollwyd bywydau. Achub Pvsffotwvr. Yn ystod y gwynt U de-ddwyrain fore Sadwrn, golchwyd y llong-bysgota Dun- kirk i'r lan ger Beaure. Achubwyd ped- war a.r bymtheg o'r criw ar ol i'r llestr daro yn erbyn y creigiau Yn ystod cawod drom o genllysg ac eira a ga.ed ym Maklstone ddydd Sadwrn, yr oedd y plu eira oddeutu dwy fodfedd o drawsfesur Parhaodd y gawod am odd- eutu awr o amser