Collection Title: Seren Cymru

Institution: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Baptist Union of Wales.

View full details

First Previous Image 11 of 16 Next Last
Full Screen
2 articles on this page
Llythyr y Caplan Hugh Jones Glanwydden

Llythyr y Caplan Hugh Jones, Glanwydden, AT Y PARCH. D. DAVIES, LLAN- DUDNO B. E. Force, France. 28/12/1915. Anwyl Pmwd,—Y mae llawier tro wedi bod ar fyd, a chyfnewirliadau mawrion Avedi cymeryd lie ers pa wielisom ein gilydd ddi- weddaf. Mae ychydig üriau yn gwneyd cyf- ixewidiiadau rhyfeddol, mewn dyddiau "fel hyn, ond, trwy: y cyfan gwelodd Duw yn dda e>in barbed, ac y mae genym i ddiolch Ilawer iddo am Ei drugaredd tuag atom. Yr ydym wedi derby n caredigrwydd hel- aeth oddilar law trigolioin y wlad hon, erg pan ym yma, syhveddotlent ein Dodl yma i sefyll rhygddynt, a'u hamddillvu rhag y gelyn creulawn ,sydd wedi anrheithio eu gwlad a rbwygOi llawer cartref clud. Mate ein catrawd wedi cael profiad o'r ymgyrch erbyn hyn; buont yn y ffosydd am wythnos;. 48ain awr i fewn a'r un amlsør yn y Reserve. Amlygwyd gwroldeb neill- duol gian ein bechgyn anwyl, ac y mae genym i gydnabod yr Arglwydd am ei dru- garedd tuag atom, ga,n jni ddyfod allaii o'r tan heb goUedion trymion. Clwyfwyd rhyw bump, a chollodd dlau eu bywydau--bech- gyn ienaiLO iElnwyl Gwalia Wen—bechgyn fagAvyd ar fronau yr Ysgol Sul. A mawr bisderaf am danynt eu bod wiedi adnabod y Gwr anwyl lyn wrthvm yn liydd y prawf yn well ma brawd. Gan mai yn y trenches am gyfarwyddiadau yr oedd ein catrawd gydia catrawdau oeddynt brofiadol, ni syrtli- iodd i'm rhan i'w claddu. Clwyfwyd un yn y trenches a bu farw mewn ysbyty. Lladd- wyd y Hall yn y, "trenches a chladdwyd ef mewn mynwont ar bwys y firing line, ochr yn ochr ag ugeiniau o fechgyn dewr Prydiain roddasant eu bywydau i lawr dros eu gwlad. Teimlais awydd myned i weled ei fedd', ac euthym, ac yn swn byddarol y gyinnau a fflaehiadau tanllyd y Shells, offrymais weddi u well ben ei Ayeddillion an- wyl drois ei fiam anwyl a'i berthyna.sau hoff sydd heddyw yn hghanol eu profedigaeth a'u gialar, llethwyd fi gan fy nheimladau,, a chollais ddagrau ar ei feddrod llwm. Ytma, yr huna bellaeh mewn hedd. hyd ganu yr udgorn ,Yill naoar estron wlad. Yr Ar- glwydd. fyddo yn agos at berthynasau y triielniiaid hyn. Sabboth byith i'w gofio oedd. Avythnos i'r diweddaf1; dyma Sul ryfeddaf fy mywyd. Euthym i oirphwys yn gynar nos Sachvrn. Teimlaiis a^vydid angherddol am neillduo, wedi gAvieled dau gwmni o'r gatraAvd yn cyfeirio eu camrau am y, ffosydd. Bum yuo, gyda JiAvy; ia chydia'r Arglwydd ar y rail am rai oriau; ad felly y syrthilais i freieh- ijau cvAisg, i. ddefEro -to yn oriau man y, boriau yn swn ofnadwy y gynnau. Ac wedi deffrij olionol' a sylweddoli rhyfeddol ddai- oni yr Arglwydd tiiag ataf, daeth i'm oof yr hen beiiill hwiiiiw o'r liyfr emynau, ac adroddais ef ugeiniau o weithiau yn ystod. y dydd, a iiviuiy gyda mwy o rym ac ang-erddolder nao erioed o'r blaen: — "Aim f[Y1 mod i heddyw':n fyw Mi ro' deyrnged, Clod a mawl i'm Harglwydd: Dduw Am fy; arbed." Ni chaed. gwasanaeth ¡y¡ boreu yma; nid oes eisiieu gofyn paliam; ood sior wyf o hyn, yr onrymwyd ugeiniau o wiedldiau teirion i'r nefoedd gan ein becligyn. Yr oodd, yr amgylchiiadau yn gyfryAv ac i'it difrifoli i gyd. Ni niwei!diwyd ne h drwy drugaredd. Bosreu dydd Nadolig yr oeddAvm yn a wydel- us iiawm myned i. wieled y, bechgyn yn y trenches, ac euthym yno; yr oedd pethau dipyn yn dawelach, a rhyfedd y croesaw gaed. Estynai aiiii.r yw lo'r bechgyn eu Haw iimi, a theimlais fod grip neillduol yn y siglo dwylaw y. boreu yma. Euthym o'r naill ben i'r Hall i'r lino er ceisio gweled ein bechgyn, a g-vvelais y, rhan fwyaf o liouynt. Pan yn icycliAvyn yn ol tua dau o'r glocih prynhaAvu, dechreuwyd tanbelenu nes bod y didaear yn isiglo; ofnean wleithiau na chyrhaeddem y Reserw trenohes yn ddiogel; oriicl diolch i'r Arghvydd bu yr amddiffyin idwyfol trosof. Erliyn liyn yr ydym wlodi dych wel yd am ,-eibi,,aiit Ira haeddiannol li,efyid--ac ymayr ydym mewn pentref byohan, tawlel, ar bWYls tref, hyd nes y, glel wir arnom i fyned yn ol. Mae ein cyileusderau gyda'r bechgyn hedd- yw yn ffwy nag erioed, ac amlygiant Averth- fawrogiad o'n gAvasanaeth. Wedi dyehwelyd. 0. lionom yma nois Sul, yn ddamweiniol, taraAvaiis iar fachgen Lleyn, gwrthgiliAVr, a dywedodd wrthyf y oarai yn fawr gael dod yn aelod 0 eglAvys lesu Grist. TeiiiilaiisrhyiN- laweiiyd,d y,n myned dro-s fy enaid, agalwaii,, ef i fewn i ystafell fechaa sydd' yma at fy ngAvasanaeth. Wedi ei gynghori aethom ein dau ar ein igliniau; a diolch i'r Ar- glAvydd, gAvelisoni ei wyneb anwy l Ef. Wiedi syichu ein gruddiau, ar ran eghvys M. C. Rhiw, Pwllheli, estynaiis iddo ddeheulaw1 eyjmdeithas, a hYlsbysais eglwYís y Rliiw o byii. Mae genyf i weled dau arall i'r un am can etc. Cef-ia,iis brofiad rhy,fe,ld hefyd nos Sul cyn ein bod yii gadael Winchester; cefiais fy hysbyisu gian y Parch. Llewelyn Lloyd fod nrawd o Penuel, Llangefni, yn awyddus iawn i gael dod yn aelod. Prydnawn Sul YJIl hysbyswyd o hyn, daiethum o hyd i'r briawd (gwr priod ac wyth o blant ganddo!). Yr oedd dan deiinladau rhyfedd, ao yn angerddol aAvyddus i gael ei fedyddio. Yr oedd yr amser yn hynod brin; oiid llwydd- wyd iddo gael ei ddymuniad, a bedyddiiais ef isin 6 o'r glooh y, nos Sul houno, Yr oeddynt yn digwydd bod yn bedyddio yn y oapel, lao yr oedd y gweinidog yn a.w- yddus i'r brawd fyned gyda'r bechgyn er- aill oedd of i'w bedyddio. Ni fynai hyn. Meddai: "Mae yn Avell genyf i ohwi fy mødyddio yin Gymraeg," ac felly y bu. A'i dystiolaeth yidoedd iddo ivedi hyn fyuifJicL ar hyd ei ffordi(I yn Ilia wen. Mllie llawer eto i'w Avneyd. 0 am ;gynorthwy'r Arghvydd i' w gy,f!¡a wni. Miae "Modern Warfare" yn ofnadwy. Mae rhan fawr o'r wlad yima yn anrheith- iedig; adieiliadau gorwych a drudflawr yn garneddiau; a chartrefi clud unAvaith yn adfeilioii. Bydd fy, nghalon AMI brifio. AArth weled gAvedidwoin ao amddifaid bach yn rhodio heolydd y pentrefi la'r treli sydd yn aclfeilion, ac angen yn gerfiedig ar eu grudd- ilau llwtYdion. Lloohesant mewn rhyw gor- neli yn yr ladeiladau adfaeliedig. Duw yn unig wyr faint anaent yn ei ddioddef, ac wedi ei ddioddef. Mae genyoh yn Nghymru dawel lawer i ddiolch i'r ArglAvydd am ei nawdd a'i drugaredd tuag atooh; a sicr wyf o hyn, pe y gAvelai trigolioai ein gAvlad Ian vy.l yr hyii Avelii- yma, y buasai cu g-weddiau yn llawer angerddolach am. i'r Arghvydd ymyryid. Hefyd byddai eudiolch- iiadiali yn llawer lluosoeach. Hyn yw fy nghenadwri at eghArysi Llan- dudno, ar i chwi o ddifrif ymostwiig ger bron yr Arglwydd. Tria yn credu yn llwyr fod y byddinoedd cyfunol Avedi cael y llaw uehaf ar y gelyn, reto credaf y bydd yn rhaid ini golli miloedd o fyvvydau gwerth- fawr cyn y, oeir pen ar y gyflafan, ,a chan sicred a hyyany, rhaid oael yr egl wvs ar ei gliniau. 0 gan Dclu", na sylweddblai yr eglwysi hyn. H. JONES, C.F. 14th Battn. R.W.F. o

SALEM MAESTEG

SALEM, MAESTEG. Cwrddi Anrhegu. Cynhaliwyd yr uchod nos Fawi th, Ion. (4, 191G, pryd y derbyn- ijodd y bmwd John Evans, diaeon, ac y,sg- rifennydd yr eglwys jam y pedair blynedd diweddaf, lawer o roddion fel arwydd o baroh iddo ax ei waith yn yniadael a'r lie am Gaerfyrddin. Teg yw dweyd mai gen- edigol o gymdogiaeth Cwmduad yw ein hnawd, ia' i fod wedi treulio 35 mlynedd yn aelod byAv, a gweithgar dros ben yn Salem. Trefnwyd popeth ar gyfer y cwrdd ymad- alvolhwin glan Mr. Wm. Francis, ysgrifen- nydd newydd yr eglwys, a chadeiriwyd gan ein gweinidog, y Parch. D. C. Howell. Wedi ia,riaith agoriadol gan y Cadeirydd, gahvyd ar Mr. iBen 'Davies i roddi can. Y na I gal wyd ar Mr. Ben Thomas ymlaen i gynrychioli cynideithas leol y Rechabiaid, lao mewn byr eiriau dangosodid y gwasan- aeth a w,iiaioth y braAvd John Evans fel ysgrifennydid i'r Gymdeithas uchod, a dy- munai ar ran y, Re chat) i a id gyAAVVno iddo Book Case gwerth i5 punt fel anvydd o'u heclmygiedd1 o hono. Yna galwyd ar Mr. E. D. Joshua iddod ymlaen i gynrychioli PAvyllgor y Gymanfa Ddirwostol. Dywedocld ei bed yn Meser lllIawr iddo foid yn y cwrdd, a dangosodd Aveithgiarwoh ein brawd ¡gyda'r Gymanfa DdirAvestol, a dymunai, ar ran y Pwyllgor gyflAvyno iddo Writing iDesk, g-Averth gini. Yna, cafAvyd deuawd" FIOAV ()-eiitly Deva" gan Mr. Willie Jenkins, a Mr. Johnnie Da vies. Yn dilyn oafwyd araith gan Mr. H. M. HoAvells, Oadoiryidd Cynideithas y Bobl leu- ainc. Siaradodd yn bAvrpasol iawn, a dy- Aviedodid, er fod John "Evans yn myned yn nilaen mewn dyddiau, nad oedd neb yn fwy Hon ac ieuanl3 ei ysbryd nag- ef yn perthyn i'r gymdeithas, a dymunai gyf- hvyno iddo ar ran y Gymdeithas dair cyfrol o wlaith Dr. Edwards, Caerdydd. Dilynwyd ef mewn ig,e-iri-au byr, ond a nawer 0 bwyntiau da, gan y bralvd ileuallc Mr. Daniel John Morris. Wedi hynny galwyd: ar Mr. Howell Wil- liams i gynrychioli dosbarth y brawd John Evans yn yr Ylsgol Sul. Dymunodd yn dda icldo ar gan, la gosododd allan nodAveddion y gwrthryeh i'r dim, a chyflwynodd iddo Ffon, Ebony hardd, lar ran y Dosbarth. Y ne,saf oedd Mr. Thomas Morriis, yn cyrychioli fel Cadeirydd y Band of Hope. Daingosodd yntau mewn ychydig eiriau pa inor Averthfawr yr o,odd wedi bod gyda'r plant, ac am ei ia wr sel drois Ddirwetst a sobrAvydd, ac njad oedd neb and DllW yn unig yn gAvybod faint o ddaioni oedd ein brawd wedi ei wneud yn y. cyfeiriad hwn; a chyflAvynodd iddo ar ran y Bayid of Hope gyfrol hardd ar y, Testament Newydd. Yna gofynAvycl i'r brawd Mr. William Rosser i sianad. Dywedodd lia cliarai i'r CAvrdd hwn fyned heibioi heb ddangos ei werthfaAvrogiad o'r hrawd. Wedi bod yn gyfeillion mawr, ac yn gydAvieithwyr gyda gAvahanol adrrannau o'r gwaith a berthyn i'r achos goreu. Credai ei fod wedi planu coed fydidlant yn flrwyt ho eto am flynyddau i ddod, a dymunai hob lhvyddiant iddo. Yn dilyn cafAvyd triawd gan Mr. H. M. Howells ia'i gyfeillion, yn SAvynol iawu. Yna gahvyd ar Mr. Joshua Williams, cyn-ysgrifennydd a diacon hynaf yr eghvys i ddweyd g-air; iac fel arfer, yr oedd yn llawiii doniolideb, lac lar gan, yn deihvng o "Ap Nun," Dywedodd bethau buddiol, a chysurlaAvn, a chyflwynodd iddo ar ran yr eghvys Eiriadur Matlietos y,n gyflawn. Wedi i'r gweinidog isymio i fyny, 1M, ategu yr lioIL dda, a ddyAvedAvyd am y braAvd, dy wed odd hefyd fod yn wir flin ganddo ei golli o'u plith, ei fod: wedi ei giael bob amser yn gyfaill oalon, ac Avedi ligon o amser bellaeh, set pedair blynedd ar hugain i'w ladnabod, ac na fu gair oas rhyngddynt erioed, ond cydweithrediad per- ffaith. Dymunai brynhaAvnddydd tawel a t-heg iddo, la chyfl wYllodd idd(J1 godaid o 1ur ar ran yr eghvys. «, AnhaAvdd oedd i'r brawd John Evans hlwavd dim. Yr 'oedd ei galon yn rily lawn. Diolcbodd i bawb am eu geiriau Daredig, ac gwerthfa-Avr. "Hellffych i'r dydd cawn eto gwrdd."