Collection Title: Seren Cymru

Institution: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Baptist Union of Wales.

View full details

First Previous Image 2 of 8 Next Last
Full Screen
6 articles on this page
Dirywiad y Gymraeg ym Morganwg

Dirywiad y Gymraeg, ym Morganwg. GAN MR. J. TOWY THOMAS, LLWYNPIA. (Parliad o'r Rhifyn diweddaf.) Dyna ein gwir sefyllfa ym Morgan- nwg- or yr ymraniad yn Mlaenyewm yn 1883. Beth am danom? Dyiai y ffig-yrau greu anesmwyfhder gofldus yn sogwersyll yr eglwysi. Nid ydyw yn bosibl i ni allu eu derbyn gydabodd- had llesmeiriol. Safwn uwch eu penau a myf yri wn hwynt, a gwelwtn yn eglur iawn fod Cymanfa y Dwyrain yn colli ei gafael ar y fyoblbgaeth, tra liad ydyw Cyrmanfa y Gorllewiii ond prin dial ei thir, heb son am gynydd. Credaf oddiar argyhoeddiarlau dyfn- ian, a sylwadaeth effro yn ootyn dros lawer o flynyddoedd fod hawliau cwetiUwn yr laith yn ei wahamol we- ddau yn ei berthynas a'r Eglwysi Cytmreig yn gofyn ystyriaeth ddifrif- ddwys a buan. Omid ydyjm eisoes, o Ieiaf, 15 mlynedd yn rhy ddiweddar yn symud, felly gofynnir oddiarnom yn awr ben- derfyniad di-ildio, i drefnu a chario i weithrediad gynlluniau wrthweithia ddylanwad y oenllif Seisnigaidd ys- gubol y dioddefwtn o'i plegid. Croes- awn gyvia brwdfrydedd y symudiadau bynv a rwmaed yn ddiweddar ym miilaid cadwraeth ein hen laith anwiyl). A theiirrdhvn yn djdiolchgar am ty sylw roodl yn y gwahanol gylchgronau, new- yddiaiduron, a chyfarfodydd cyhoeddus i'r adroddiad gyhoeddwyd gan y Gym- amfa Ddwyreiniol mewn perthynas i'r ymehwiliad a drefnwyd ac a wnaed er sicrhau r wybodaeth fanylaf parthed eamgder dylanwiad mweidiol y diryw- iajd! ar yr eglwysi. Dywenydd genym hefyd iyjiegu fod cynrychiolwyr perth- ymol i'r ddwy Gymianfa. wedi cyfarfod mewn cynadledd yn Castellnedd, pryd y cafodd y, inator ystyriaeth ac ym drimiaeth fanwl, gyda'r bwriad o gyd- symud yn drefnus ac yn effeithioi ni a fiawr hyderwm. Yr ymholiad a gynnyg ei hun yn maturiol ydyw, i ba acbos, neu achos- ion, y gellir priodbli cyflwr digynydd yr eglwysi,o'i chymharu a chynnydd y, boblogaeth, a dirywiad cyffredinol yr Ysgolion. Sabbothol? Gwyddom, ac yr ydym yn ymwybodol fod ir*yi -n- holiad difrifol ei anbawsterau amloch- rog, ond1 dylid, er hynny, arfer pob yindrech i leoli'r drwg a dwyn eyn- lluniau i weitJirediad orafaelant arno. Nid ydym yn peteuso dadgan ein barn yn ddifloesgni mai'r prif aohosion. yd- yilt: (a) Cynuyild yr laith Saesneg; (h) Dixywiad yr laith Gymraeg; a(c) ayfodiad cydfyne

Colofn Gloywi Cymraeg I

Colofn Gloywi Cymraeg. Maniosn Y mae'r ymadrodd'chwe mlynedd yn ajTghywir. Dilynir 'chwe' a. thceigliad oaled (aspirate), c, p, t, chwie cliant, chwe phunt, cliwe thalent; eithr a ffurf wreiddiol g, b, d. Chwe blyi-iedkl am dy braidd. Gen. 31. 41. "Wedi chwe dlwtnod." Me. 9. 2. Treiglir blynedd i mlynedd ar olpum saitli, wyth, nawl, deng, ugain a chant, ond nis treiglir ar ol chwte. Treiglir diwrnod yr un müdd. Y mae'r plentyn yn bum mlwydd oed, y flwyddyn nesaf bydd yn chwe Mwydd oed. Arfer ddialw am dani yw ysgrifenu 3ydd, 6ed, l&eg, 24ain, &c. Y jhae 3 yn c,olygu,ti.- cl(I with ea ddefnyddio i didyuodi trei'n, 6 yn golygu chwe- chod, 16 yn golygu unfod-a,x-bym- theg. Pan rotfdir y rhif ni r-aid ych- 1 ,kvla,n%lu r gair na darn o ho no. Oddi- leithr mewn Ilythyrau, ysgrifenmer y gair yn.llawin heb y rhif. Mewn Ilyth- yrau defnyddier y rhif heb y gai.r, IEbrill 3 neu Mai 6. Yegrifennir y i nodiadau hyn Mai 19, 1916. [Sylwed cofnodwyr hanes cyfarfod- ydd o bob math ar hyp., Yr ydym bro,n a blino cywiro j23ain,' &c.,fel pena byddai 'ain' yn '23.' --GOL. J "Pwy sydd i ddial ar Gcrmani a'i R wsia a'i Mrainc "? Onid ai ai sy'n gywir? Ie. Oeir enghraifÏt darawiad- ol yin loan 9. 2, 'Pwy a hochodd ai hwii ai ei rieni?" Ystyr 'a'i' yw and his, and her. Mewn brawddegau fel iae a'i' lladdasant," and they killed: him--gelwir a' Y11 Treverba). Particle,' eitlir dylid ooiio mai ihag-, enw ydyav y4 ei ddefnydd gwreiddiol. Yma fe'i cysylltir a'r rliagenw 'i' sy/n wn thrycli ,y; f erf. Defnyddier 'ai Avrth olyu owestiynau. Eto, dylid gwa- haniaethu. rhwng a'i' and his, and her, ag 'a'i' with his, with her. Wrth gyfieitliu'r Saesneg neither— noir, odid na ladewir allan un p'r ddau na a ddylid eu defnyddio. Y Gym- raeg am neitli-,er.nor yw na (c). mi. (c). E.g., "Nid oes mac' Iddew na' Groegwac. Gal. 3. 28. Y duedd yw dy;wedyd nid oes IddEYW1 na Groegwr. Yn hyteach na dywedyd "nid oedd dyn na dynes yno,' dyfwieder, "nid oedd 'na' dyn na dyn- es yno.' Yn hytraeli nag ysgrifenu ",mw ymleddwch a bychan nac a mawjr." 1 Bren. 22. 31; ysgrifenmer "nac ymleddwch nac a bychan nac a mawr." Wole enghmeifftiau. "Y rooont In peri ma byddoch na' segur ala diffrwyth. 2 Pedr 1. 8. "Nadi ydwyt 'mac' oer rua. brwd." Dat. 3. (15. Bbi, Ebe, Ebr. Cwirddir yn fymych a'r Surf "ebai" yn lie eb, jabe neu ebr. Tybir, yn gyfeiliormus, fod! ebe ym cynrychioli trydydd person umigoli yir jaamser amherflaitti, ao mai talfyriad ar diafod yw| o ebai,' fel y dywedir siarad'e ar laiar yn He siaradai. Yr hen flufffiau Óecld heb,' heb y,' ac heb yr sydd erbyn hyn wiedi rhoddi inni eb, ebe a,c ebr. Fe'u defnyddid yjnglyn ia phob person a phob amser o'r forf, yn unigol a lluooog. Y gwrei- ddJajr hwn% a geir yn gohebu, lateb a dihareb. Digwydd yn fymych yn y Pedair Caino; heb ef, heb hi, heb yn- tau,. heb hithau, heb y Gwydion, lieb y Pryderi, heb y Pwy 11, heb yr Ar- awn, heb yr Hafgan, &c. Digwydd hefyd yn y Beibl: Eb efe wrth y; claf o'r parlys." Me. 2. 10. Eb" efe, myfi yiwi lief un yn gweiddi. loam 1. 23. Ymogeler rhag 18ibai. Aw,idlr ac Awdur. Gellir defnyddio awdr ao awdur yn ddiwahianiaeth am 'a,uthor.' Y mae 'W)Iir' o'r Nomin- ative auctOtr" fel y mae Ymhieraw- dir o "iniperator," !ac 'awdux ;o,'r Aocusative auctorem fel y mae jjech- adur^ o Peccatorem." Nid yw 'aw- adur,' a ddefnyddir yn gyffrediu, yn ffurf lenyddol, eithr nid yw'n anghyw- ir. Y inaon gywir i'r un gradda.u a chyida'r un ystyr a geiriau fel of on yn ofn,' cefen yn lie oefn,' &o. Yr hyn y, dylid gofalu rbagddo yw; ystyried' awxlwr yr un math ar air a gwerthwl" neu prynwr a' i luoisog- i'n 'awdwyr.' Fel hy-n y tarddodd ac Y dirywiodd y g-air. (3.) Daetll awdr oddi wrth y Lladin auctor. (b) Ychwanegwnid y Parasitic vowel I" w" a chaed a wid wr. Ceir digon o enghreifftiau {)I hyn-—pobl, pohol; budr, budur; cwbl, cwbw), &c. (c) .Meddyli ,vyd bod' awd WI" yn gyfuniad: o awd + gwr fel areithiwr, piiqgetb wr, &c. (d) Fi'urfiwytl y lluovsog awlwyr fel aix>ith"wyT, pregethwyr, &e. Defnyddier awdwr os mynner ar dafod, eithr diogelaeh ar bapur yw amir neu awdur. A wduriaid' ac awdiuxm yw'r lluosog. Capel Comer. R. S. ROGERS. I -o

I JERUSALEM LLWYNYPIAI i

I JERUSALEM, LLWYNYPIA. I Cyfarfod Ordeinio. Nos lau, Mai 11, cymhaliwyd cyfarfod neilltuol yu. y lIe uohod i ordeinio Mr. T. Wynne yn weinidog cynorthwyol. Llywydd y cyf- arfod oedd y Parch. W. S. Jones, gweinidog. Aed drwy r rliannau ar- Parch Tom Wynne. weimol or GAVIA.sanaeth gan y Parch. Daniel Davies, gyia o Pethel, Ton- ypandy. Siaradodd y, llywydd eiriau pwrpas ol. Dywedodd i bregeth wyr a gwieinidogion cynorthwyol fod o was- aiiaCilli inaivT i eglwysi Cymru Fu, a chredai y, hddent o wasanaeth mwy yn hanes Cy;mra Fyidd. Dygddd dyst- iolaeth uehel i lafur a ffyddlondeb Mr. Wyjiitie yn- y gorffenmol, atheim- lai'n sictr ma welid dim bud ei oreu yn y idyfodol. Gofynwyd y cwestiynau axferol, ac atebwyd yji fyr ac i'r pwynt. Wedi hym cafwyd pregeth gref ac amserol gan y Parch. W. Morris, D.D. F.R.G.S., Treorcliy, oddiar II Cor. iv. 5' (Uvelwyd; yn bnasenmol nifer cia o ■eg-lwyTsi'r cylcli. Yneu plith y Parohn. leuam Evans, Tyntyla: T. M. Jones, D. dojies (A.), a E. T. Samuel, Tre- ala Wi. Gemetligol o G-oedpaeth y,w Mr. Wynrie. Daeth i Lwyaiypia rhai blyn- yddoedd Yill ol. Y mae yn fawr ei biaxch ym eglwys Jerusalem a'r cylch, a dymuna jmwb iddo bob llwyddiant. OWIYI Flynyodol. Y Sadwrn, Sul, a,r Llti.i-i Miai 13, 14, a'r 15, cyrnhaliodd yr agl\^ys ei gwyl flymyddol. G wasanaeth wyd gan y Parcli. W. Cynog Williams, Aberdar, I a'r Parch. B. Ho wells, Abercymon. E. T. S.

jo I TABERNACL PONTARDULAIS I

 dan lywyddiaeth H. W. Thomas, Ysw. O.D., a'r Dosparth Beiblaidd o dan arweiniad Mr. J. R. Morgan yn wir Iwyddiannus yn ystod y tymor, ae mae yr Ysgol Sul yn llewyrchus o dan arolygiaeth Mr. T. H. Jones.

Congl y Marwgofion

Congl., y Marwgofion GALAR CEFNI. Colli taŒ duwiol a charedig. Mae wodi marw; dyna'I' gair a daenwyd drwy'r dref a'r ardal yn gynnar foreMawrth, Mai 16. Y chyctig gYistudd a gafodd ein brawvl, obleg-id yr wythnos cyn hynny yr oedd yn y, gyfeillach yn Pisgah. Cafodd oes faith, a bu yn ddef ayddiol iawn dnvy gydol honno. Yr oedddros 72 mlwydd oed. Gwr a hoffid gan bawb jdoedd John Jones, yn yr hen Gildwrn lie y bu am flymyddoedd yn ddiaoon. Bu am ugain mlynedd yn Arolygwr yr Ysgol Sul. Cafodd ei an- rhegu iain a wnaeth yn y icysylltiad yma a darlun hardd (Oil Painting) o hono ei hun. Bu'n Ifyddlon fel athraw ar y plant, ac ar oedolion, a ni byddai byth gwrdd ysgol yn y dosbat-tli na byddai efe yn holi neu yn annerch. Meddai ar alluoedd cryfiori, meddwl clir, a gwelediad eang. Cymeriad gon- ast yd oedd. Gallasem yn hawdd ysgrifenllu JJawer aiii rinweddau y brawd hoff a da. Ar yr aelwyd fel yn y cysegr nid oedd neb tirionach iija charedicach. Magodd ddeg o blant, pump 0. feibion a phump lo ferohed, ac yr oeddynt oil yn wylo'r :lagrau iar dorian ai fedd. Y Paro-i. E. Oefni Jones, Hirwaun, yw un o honynt, ac y !mae ief LY n u citel ymg-olwg yr en wad i gyd. Deil Bfa-ill o'r pliant swyddi pwysig. Cafodd ang- ladd tywysog-aidd, ddydd Sadwrn, ym mynwent Llangristioins. Cleddid dan y d rei n newydd. Wrth y ty gwasan- aethwyd gan y Parch. R. Davies, Pisgah, a'r brawd John Owen, Hen Shop, cyd-swyddog lag ef yn yr eg- lWYls. Yn Pisgah cynhaliwyd gwasan- aeth byr. Cymerwyd rhan yno gall Y Parch u. J. B. Hughes, Belan; E. Pritchard, Amlwch; Mri. T. H. Hug-h- es a John Owen, ac ar Jan y bedd gan y gweinidogion a. en-wyd. Cyd- ymdeimlir yn fawr a'r weddw a.'r plant a'r tei.Ltti yn eu galar, ac ag eglwys Pisgah hefyd. Y mae Bwlch mawr ar ei ol. Na,wdd y Nef fo dtostynt oil. Llangefni. R. W.

RHIWMATIC ac ANHWYLDEB y KIDNEY

RHIWMATIC ac ANHWYLDEB y KIDNEY. Y nuae rhiwmatic yn ganlyniad uric acid crystals yn y Uywiethjau a'r cym- malau, effaith gormod o uric acid yn y cyf,ansoddia,d', a'r acid hwn ydyw'r achos penaf o boon yn y oof n, lum- bago, sciatica, gowt, annhrefn y dwfr careg, grafel, dropsi, diabetes a Bright's disease. Y mae Tabledi Estora yn drin- iaeth effeithiol a llwyddianus ar gyfer hyn, ao wedi gwella llu o achosion wedi i feddyginiaetbau eraill, fethu, yr hyn a gyfrif aim y, Itaith eu bod yn cyflym gymeryd He meddygimiaethau "ar ol yr oas "ydymt yn aml allano gyrhaedd pawb omd y cyfoethog. Y mae nifer cyfyngedig a focses o Dab- ledi Estora yn cael eu cyniiyg ynrhad er profi eu bod yn llawm warantu eu disgrifiad -meddy giniaeth onest at y Kidney aim bris gonest, Is. 3c. ty) bocs o 40 o djabledi, neu 6 boos am 6s. 9c. Cyllenwir hwy: gam y rhan fwyaf 0 fferylhvyr. I brofi focl Tabledi Estora ym llawm deilyngu y desgrifiad olion- ymt--meddyginiaeth OInest am bris gon- est--anfouair un blychaid llawm o 40 Tablets i ddayllenwyfr "Seren Cymru," fel sampl rhad, ar dderbyniad y rhy- budd hwn a 3c., mewm llythyrnodau i dalu'r cludiad, y pacio, &o. Cyfeiriad—Estora Co., 132, Charing Cross Road, London, W.C. Cannarthen Agent: A. I. Jomes, M.P.S., Chemist, Lemtoas Sli.