Collection Title: Seren Cymru

Institution: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Baptist Union of Wales.

View full details

First Previous Image 6 of 16 Next Last
Full Screen
2 articles on this page
Colofn Gloywi Cymraeg

Colofn Gloywi Cymraeg. I Ysgrifennwch air ar ddyblu'r cydsein- iaid. Dywedodcl Rawer rywbeth tebyg i hyn wrthyf. Y mae ieithwy.r da yn anghyson a'u hunain ynglyn a dyblu'r Cydseiniaid. Nid oedd hyd yn oed y diweddar Syr Ed- ward Anwyl y;n herffaith si or ohono' i. hun ar y pwnc. Y mae ei law ar ddau lythyr gennyf wrth gymmrawd' ac 'ammhosibl' y naill dro a cy.mr.awd ac amhosibl' dro arall. Pendwpian, debyg ddigon, yr oedd H-olner ar y pryd. Credai Mathetes yn yn nyblu'r cydseiniaid. Gofynnodd rywdro i Jenkiii Howel, Aberdar, ddyblu'r cydseiniaid i gyd ijddo Rlioddodd yr ar- graffydd elighria-ifft o'r canlyniadau iddo ai er argyhosddiad ai er rlvidiryti i Fathetes, ni wn. Nid pwnc erbyn hyn mor anodd ag yr ymddengys, os ûedwir mown cof yr ychydig reolau oanlynol:- (1) Na ddybler y,r un llythyren ac eithrio n' ac r.' Dwy lythyreii yn unig, sef 'n' ac 'r.' Isy,'n gofyn am ,leu dyblu. Nid oes un llythyren (arall i'w newid o dan un- rhyw amgylchiadau. Nid 08iS dim yn ttmwys nac yn aneglur yn y rheol hon. Y mae mor glir a'r golouni nad oes dyblu ar nn llythyren ond 'n' iao r.' Y mae'r ddeddf hon yn oondemnio iar unwaith ffurfiau an- hy.fryd fel accw, lettoi, atteb, eymmaint, cym- rneryd (cymryd yw'r gair), cyssylltiad, cys- segr, &o. Doniol yw1 gweled Cymmraeg, Cymmro a Chymmru yn y "Gomerydd," eithr nid mymryn tlnwy eywiir yw dyblu'r m mewn geiriau ieraill. Y mae m bob amser yn cynrychioli jdwy m '—mm—mewn hen Gymraeg, a lie nad oedd ond un m yn y gwraidd, fe'i cynryohiolir erbyn hyn gan 'f' neu 'w.' Felly, nid oes galw am ddwy '-m.' Y mae'r un peth yn wir am c, t ac s.' 'Messiah' y Siais yw 'Meseia neu Mesia'r Cymno. Cofier y, rli,eol- Never double the consonants in Welsh exoept n' and r.' (2.) Y cam nesaf. Nid yw hyd yn oed: 'n ac 'r i'w dyblu bob amser. Nid yclynt byth i'w dyblu mewn isillafau diaoen, eithr mewn sitlafau acennog oaeedig. Hytiny yw, yn y sillaf olaf ond un pan fyddlo'n gaead. Gwel- ir y gwahaniaeth rhwng sillaf agorecl a sill- af caeedig ar unwaith 03 meddylir am y gair ivliliiv,' yn y Saasneg. Ychwaneger sillaf a thry'n whining.' Eithr y mae'n wahanol ynglýn a'r gair win' a dry'n 'winning.' Y mae'r cyntaf yn agored, tra y mae'r ,olaf y^i gaead, ac yn galw am ddyblu'r 'n.' Y jmae'r un peth yn wir yn y Gymraeg. Os yw'r isillaf yn agored ni ellir dyblu'r n a'r r,' and os yw'n gaead f,e'u dyblir. Er enghraifft, fe sylwa'r glust arwaf fod gwahaniaeth rhwng "canu,' to sing a can-n-a to whiten. Y mae'r sain 'a' yny cvntaf IV,n hnvy, inag- yn yr ail a/r sain for sy'n gofyn am y dyblu. Ysgrifenner felly, canu to sitto- ag un In eithr rhaid wlrth ddwy yn cannu to whiten. Gwahaniaether yn yr un jniodd rhwng 'taiiau firo,,s a tan- chords; tonau tunes a tonnau waves; 'harau' spears a 'barrau biars. Ni raid yn fol hyn wrth circumflex Ltwchb;oii gairiau fel tanau, tonau, barau, &c. er dangos bod ly llafariad yn hir. Y iiiap"r un ar iin waith yit profi ei bod yn hir. Y mae'r ddwy n yn dynodi llafariad fer. Sylwier (a) Mae yn y sillaf olaf ond un y dyblir, ac nid trin yr olaf ,neu'r olaf ond dau. Felly, try, annog1 yn anogaeth; annedd yn aneddau; ennill yn pnillodd, &c. (b) Ni ddyblir n ac r pan ddilyner lnvynt gan w' ;neu 'i' yn gwasanaethu swydd cydseiniaid (consonantal w o'r 'i'), hyd yn oed paii fyid,do'r sillaf yn fyr. "Er onghraiift, oeir 'to-riad' o torri. Y mae'r ifurf torriad yn Luc 24. 35 yn angliywir. Ni raid ychwaith twrth ddwy 'r vii 'sor- riant' (o sorri) yn 2 Corin. 7. 11. Ceir dyfyniad o dyfynuu a 'dibyniad' o di- bynnu. Felly,, hefyd, v daw ysgTii'enwyr' oddiwrth ysgrifeiinu. Eithr y ar 'ysgrif- y cedwn y ddwy 'II' ohprwydd mai llafariad yw'r wi ao nid cydsain. U.n- -,v!aith eto,, wele'r rheol: Never double the Consonants in Welsh [except 'n' ancl r.' Do .not double even n and r' except in the short accented closed pen-ultimate syl- lable. (3.) Beth am eiriau unsillaf? Mae rhai yn dyblu'r n la'r' r mewn geiriau un- sillaf pan fyddo'r llafariad yn fyr, ac ysg- rifennant, todin, mynn, berr, &c. Prin y mae galw am hyn gan na cliynhener y ddwy gydsain. Tybiwn o wlneuthur dim, y bydd- ai'n well defllyddio'r 'circumflex' uweliben y llafariad hir, [fel can, ton, tan, &c., a gadael y llafariad for heb un arwydd. Lie y byddo'r circumnex y mae'r llafariad yn hir; lie LIla bydido. y, mae'n fer. Ysgrifen- ner ton tune, paid ton wave, ber nid 'berr,' &c. Y mae geiriau fel Olin'-Y,lln ash tree, wedi ennill ou plwyf, a gwell dyblu rhag ar ddamwaineu cymysgu a geiriau eraill. Mountain Ash. Mountain Ash. R. 8. ROGERS. LNO,cliad Fiel eithriad i'r rheol a geir yn niwedd (2), ysgrifennir, yn awr, t a,riiiatur- iol,' yn hytrach iiag- 'aiiaturiol,' er mwyn cadw'r tarddiad yn leglur; ,eithr ni ddyblir yr n mewn geiriau fel 'anerchiad.' Gwendid rheol o'r fath, yn ein tyb ni, yw: na welir y tarddiad mewn geiriau fel amharod ac "anghyfiawnd,or." --GOL. ] n

COLOFN Y DRYSORFA GYNHALIOL

COLOFN Y DRYSORFA GYNHALIOL. Wrth alw Mr. Evan OWlen, Y.H., Caer- dydd, i isdywyddiaeth yr Undeb, gosododd y.r enwad yr anrhydedd uchaf a fed J ar un a'i gwasanaethodd gyda medr, egni a ffyddlondeb difwlch am flynyddoedd laAver. Mr. Evail Owen, Y.H Caerdydd (Is-Lyiwydd yr Undeb). Gymerodd ddiddordeb deallus ac ymarferol yn holl symudiadau yr Undeb, ac er aJialed y galwadau arno yn nghylchoedd gwahanol ei fywyd pry.sifr, cyfranodd o'i iOreui liyr- Avyddo eu llwyddiant. Nid yw Mr. Owen wledi gadael i'r gla,swellt dyfu dan ei draed mewn unrhyw gylch. Tybiwn mai un o'r adnodau cyntaf afaelodd yn ei feddwl oedd honno yn llyfr y Pregethwtr, "Bieth bynnag a ymafael dy, law ynddo i'w wneuthur, gwna a'th lioll egni." Daethom i gyffyrddiad ag ef y. ivaith gyntaf yn nghyrddau yr Undeb yn Nghaerfyrddin, a ohofiwn yn dda mai yr argraff iariioni oedd ei fod yn un o'r dynion mwyaf bywydus, ac egniol ag a gwrddasom erioed. Nid yw lawn ieueng.ed ag oedd y, pryd bwnnw, ond erys yr unbywiogTwydd i'w nodweddu yn gorff, meddwl ac ysbryd. Y mae ei g,erddediad yn ysgafn a chwim, ei edrychiad yn hoew a threiddiol, ei bara.bl yn llithrig, ei feddwl gyflymed a gwennol gwe- hydd, a'i ysbryd yn frwdfrydig. Nid ywdal na thrwchus o ran ei godf, ond y inae yna rywbeth aneflfiniol yn ei wynob a'i syniud- iad, sydfl yn tynnu Isylw, ac yn ei nodi allan fel boiiheddwir parchus a chyfrifol. Nid dyn cyffredin yw yr is-lywyddl. Gwadd- olwyd ef a phersonoliaeth gyfoethog fynn ddelweddu ei hun mewn oyfuniadi hapus o gryfder a, thynerwch, difrifwch a llonder, yn ei wyneb liawddgar. Cymer olwg eang ar bethau yn gyffrodin, ac y mae ei feistr- olaeth o fanylion, ia'r cryfder hwnnw sydd yn troi'n bwyll piewn ymdriniaeth ar fater- ion dadleuol, yn ei wneud' yn gynadleddwr mlodrus a gwerthfawr. Nid' bob amser y oeir y dyn eyflym ao egniol i weithredu pwyll, ac i ragori mewn trefnusrwydd. GyØa Haw, onid yw yn awgrymiadol yn y cysyllt- iad hwn fod [Mr. Owen yji hanu o du-ei fam o gyff kMethodistaidd, ac 0 du ei dad o hen Fedyddwyr cryflon Penfro? Ganwyd ein gwirthrych yn Mhenfro, ond symudodd ei rhieni i Aborcwiriboi pan nad oedd efe ond baban, ac yno y dygwyd ef i fyny, ac yno hefyd y, bedyddiwyd ei fam ac yr ymunodd a'r enwad yn yr hwn yr oedd ei mab i fod o gymaint gwiasanaeth ia defnyddioldeb. Bed yddiwyd ef yn 'dra ieuanc yng Ngwawr, Aberaman, gan y diweddar Barch. Morgan Phillips, a chawn ef yn fuan gydag egni nodweddiadol yn llanw cylchoedd o ddef- nyddioldeb ym mywyd yr eglwys a'i sefydl- iadau. Daeth yn athriawi yinroddgar yn yr Ysgol Sul, yn ysgrifennydd yr ysgol a'r eg- IwyrS, a ehan gymaint serch ei fam eglwys tuag ato, galwyd ef i'r swydd ddiaconaidd ac efe eto ond bachgen 01 ran oooran. Y r un fu lei jhanes yn ei fywyd eglwysig wedi symud ohono i Gaerdydd. Bu yn ddiaoon' ymroddgar yn Salem am rat blynyddau, a lleinw ,yr un iswydd yn y Tabernacl. Cafwyd ef lawn mor jaiddgar ynglyn a gwaith cym- anfaol. Bu yn llywydd Cymanfa D dwy rein- iol Morgannwg, lac y, mae wedi ei gwasan-" aethu fel trysoirydd jam ddeng mlynedd ar hugain. Y mae ei wasanaeth i'r Undeb yn bur adnabyddus. Bu yn drysorydd i'r 'Hauwr' a'r Gymdeithas Adeiladu, yn gadeirydd i'r Gymdeithas Yswiriol, ac yn bob petn yn ei allu i bob mudiad. ynglyn ag ef am ymhell • drois chwarter canrif. Yn gynnar mewn bywyd cymerodd ddiddr ordeb dwfn yng ngwaith y CJymdeithasau Dyngarol, a galwyd iarno i lanw cylchoedd pwysig o wasanaeth ynglyn ag Odyddion Manceinion, a'r Gwir Iforiaid. Yn 1881 etholwyd ef yn ysgrifennydid cyffredinol i Gymdeithas Ddarbodol y Glowyr, a chawn ryw syniad am fawiredd y gwaith, pan nod- wn fod tua miliwn o bunau wedi myned trwy ei ddwylaw d weddwon, amddifaid, a gweithwyr ana.fus trwy ddamweiniau tan- ddaearol. Ni chaniata gofod i ni ymliel- aethu ar ei iwasanaeth enfawr yn y cysyllt- iadau hyn. Yn y flwyddyn 1894 gwnaed ef yn Ynad Heddwch dros Sir Forganwg. Y mae wedi bod ar Gyngor y Brif Athrofa yn Nghaer- dydd am yn agog i ugain 'mlynedd, ac y mae heddyw yn tun o, aelodau Cyngor Drefol y ddinas. Y mae cylchoedd ei ddefnyddiol- deb wediac yn bod mor ac amrywiol, fel mai afraid a ni feddwl am hyd yn oed eu henwi, heb ison am wneud chwareu teg a'i wasanaeth. Gwelir fod ei brofiad mewn byd ac eglwys mor fawr ac laanrywiol fel y gellir disgwyl i'w: dymor fel is-lywydd a llywydd yr Undeb fod yn gaffaeliad gwerth- fawr i'r enwad. Nid oes neb yn ein Ijlith heddyw1 yn deall gwaith yr Undeb a'i gym- deithasau yn well nag efe. Da gennym feddwl hefyd ei fed mewn cydymdeimlad dwfn a'r mudiad mawr i sicrhau gweinid- ogaeth i 'eglwysi gweiniaid yr enwad, ac y oeir ei gynhoirthwy ynglyn a chasglu'r Gron- fa. Caiff ef ei hun siarad ar y mater hwn yn yr erthygl sydd yn dilyn y nodiadau hyn. Y mae Mrs. :Owen hefyd yn cymeryd idi- ddordeb mawr yng ngwaith yr enwad fel tryisorydd y Gymdeithais Zenanaidd, ac mewn cy lchoedd eraill wedi bod Û' wasanaeth gwerthfawr. Dymunwn i'r ddau flynyddoedd i wasanaethu iØll cenhedlaeth a'u Duw, ac i'n lianwyl frawd wenau y net i arwain yr enwad a gar mor fawr, yn ystod blwyddyn ei lywyddiaeth.