Collection Title: Seren Cymru

Institution: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Baptist Union of Wales.

View full details

First Previous Image 5 of 16 Next Last
Full Screen
2 articles on this page
i I YRHYFIL j L

dynion a magnelau yn y Rhyfel hwn o'r oychwyn. Dro yn ol yn yr ysgrifau liyn adgoffawyd yr hen air fod pob byddin yn teithio aréi bol--yr hyn o'i ddehongli yw na fedr byddin wneud dim litob fwyd. Rhaid cael bwyd i'r dynion, rhaid oa.el bwyd i'r magTiela-n mawr ac i'r rliychddrylliau bych- ain; rhaid oael bwvd i'r ceffylau ac i'r eeir modur; fhaid cael bwyd i'r awyrennau ac i'r peiriannau o bob math. Ychydig o'r bwyd angsenrbeidiol hwn sydd i'w g-ael lie mae'r byddinoedd yn brwydro: rhaid Hnvo'r bwyd iddynt o bellder daear. O eisi^a ung- nel ait, mawr a'r bwyd angenrheidiol iJdynt y gorfu i'r Rwsiaid gilio yn ol vn Gallr;ia: o eiBiau digon o fwyd pwrpasol i'w rag- nolau raawr y methodd Syr John Fie noli fwy unwaith fanteisio ar yr onillion a gafood yn Ffrainc. Felly er darpar ohonora ni yma ddigon o gyfarpar rhyfel i\) byddin, ni fydij y fyddim ddim gwell ohono os na e'lir ei g'ludo, ,a'i gludo yn brydlou iddi Ac yn ein dyddia-u. ni y rheilffordd yw priftorud fawr pob cludo ar y tir. Trefnodl German' fiynyddoedd yn ol gynllun ei rheil- ffvrdd erbyn y Rhyfel hwn. I)yna paham y mae yn inedru yn awr, pan ymosodir yn grvi arni meAvn unrhyw fan, met milwyr o le arall i g-ynorthwyo'r rhai sv'n gwrtli- sefylt yr ymosodiad hwnnw. Dyna syn cyfrif am fod Germani wedi gallu taro er- gydion mor drwm un wythnos yn Ffrainc a'r wyth "O- wfedyn yn Rwisia. Mae'r rheilffyrdd yn iymarferol wedi dyblu nifer milwyr Gerriaani. RHYFEt YR EIDAL YNG NGHYMRU. Mae cymeryd meddiant o reilffordd sy'n eiddo?r gelyn yn bwysicach lawer nag ennill dinas gaerog. Ac erbyn heddyw gwelir yn glir mai un o amoanion mawr brwydrau yr Eidal yn erbyn Awstria yw sicrliau medd- iant o'r rheilffyrdd a all ddwyn byddinoedd Awstria, a,Lt bwyd o bob1 math, i ymosod ar yr Eidial. Ceisir yma egluro pa foddl a. phaham y gweithredia Oadorno Maeslywyjdld' mawr yr Eidal, yn ei ryfelgyrch presennol yn erbyn Awstria. Dyeitlir i'r darlleinydld' cyffredin yw tir yr Eidal, a mwy dyeithr fyth yw rheilffyrdd y cyffiniau rhyngddi ag Awstria. Ond gwyr pob darllenydd rYiw- beth am gyfundretn rheilffyidd Cymru yn eu cysylltiad a Lloegr. Cymerwn ynte reil- ffydd Cymru a'i chyfiiniaa i egluio'r sef- yllfa yn yr Eidial. Rhaid peidio cario'r gymhariaetli yn rhy bell, ond a siarad yn gyffredinol mae yr hyn a ddywiedir ymia yn rhoi ayniad go gdir am y isefyllfa rhwng yr Eidal ac Awst- ria. Tybier ynte mai Cymru yw yr Eidal; mai Gogledd Lloegr a'r Alban yw Germani; ac mai Lloegr o Liverpool i lawr hyd y Sianel Seisnig, yw Awstria. Yn awr pe bae Awstria (Lloegr) yn ym- osod ar yr Eidal (Cyimru), gallai gludo ei byddinoedd rn horbyii o Gaer i Fangor; o'r Amwythig i AherYfStwyth; o Craven Arms i Gaerfyrddin He Abertawe; ac o Hen ffo rdd drwy'r Fenni i Ferthyr, i'r Rhondda, i Gasnewydd, Caerdydd, a Chas- tellnedd. Mae'r lleoedd hyn oil, Caer, Am- wythig, Craven Arms, a Hennotdd dra-cliefn ar y Maine Line sy'n rhedeg ar y cyffiniau rhwllg Cymrll a Lloegr, ac yn cysylltu yn y fatli fodd a threti mawr a rheilffyrdd L!oegr fel y medrai Lloegr ddanfon byddin i'r naill a'r Hall o'r lleoedd hyn yn rhwydd iawn. Pe cymerai Byddin Cymru Colwyn Bay, dyweder, diogelai, nid yn unig Llandudno, Conwy, a Bang-or, rhag ymasodiad Byjddin Lloegr, ond diogelai i raddiau pell holl Ddyffryn Conwy a Ffestiniog. Pe oymerai Byddin Cymru dinas Caer (Chester) rhwystrai'r gelyn i ddod ymlaen tua Rhyl ar hyd. tun lliniell; a thrwy'r WYddgruo, i Ddinbych ar hyd llinell arall; a thrwy Grwrecsam a Ruabon i Gorwen a'r ala ar hyd llinell arall. Ond heb iddi fedd- iannu Whitchurch hefyd, byddai'r gelyn yn •. gallu ymuosod wedi hynny ar hyd llinell Rheilffordd y Cambrian, naill ai o Whit- church neu r Amwythig. Ond pe cymerai Cymru Moat Lane, dyna Machynlleth, ac Aberystwyth, a'r Bermo yn ddiogel. Pe meddiannai Byddin Cymru Craven Arms yn ogystal a Moat Lane, gallai adael yr Amwythig yn llaw'r gelyn, a buas,ai Dyffryn Tywi, a Sir Benfro, ac Aberta-wc yn ddiogel as na. ddeuai'r gelyn Fenni i Ferthyr lieu ae oddiynD ymlaen wedyn. drwy Ddytfryn Nedd neu Fro Morgannwg; rhaid fyddai meddiannu Pontypool Road i atal hynny. Gwelir felly pe baie r g-elyn yn dal Caer, Amwyithig, Craven Arms, a Heuffoidd, gall- ai ddwyn ei fyddinoedd lie y mynnai ymron i Gymru. Olid pe oollai'r gelyn y llinell i gyd a chaxl w meddiant o unrhyw un o non- yni, gallai drwy'r drws agored hwnnw gyr- raedkl ymron unrliyw ran o 'Gymru, er nad mor gyflym ia pho ,r holl leoodd a enwyd yn 01 law. BETH MAE'R EIDAL YN EI WNEUD. Rhy^wbeth tebyg i'r uehod, cysylltiad Cym- ru :a Lloegr, yw joysylltiiad yr Eidal a.g Awst- ria,odd igoitli fod inynydd-dir uchel a llyldaji hefyd ar y cyffiniau yn gwrieud meddian t o r rheilftyidld yn bwyisicach fyth i'r naill a'r llall. Amoan Hmlwg a Bydtlin yr Eidal yw me!Idiaiinu'r eyfryw bwyiiti-ait juvysig ar y; ag la'i gwna yn amhosibl i Aw stria na Germani ddwyn hydklinocdrl i'r Eidial. Fel y rhed y Great Western o Lun- dain i Gasnewydd a Chaerdydd, ac felly trwy; Ddeheudir Cymru, felly rhed rheil- tforddl fawr o Vienna, prif ddinas Awstria, drwyi Villach i Venice, tref gyfoetlioeaf yr Exlal. Ac fel y rhed y London & North W-Cistiern o OgIedid Uoeg']' a.'r Alban i Gaer, ac fell)- Ogledd ..ymru, .1Cd .^eillVordd faAvr pi Germani 'drwy Frawzeufesie i Verona, tief fiawr arall yngogledd yr Eidal. Ac, fel y cyisylltir Caer a Chaerdydd gan reil- ffOldJd fawr cysylltir Villaoh a Frawzeu- feste gan roilffordd fawr yn rhedeg ar gyff- iniau Gogledd yr Eidal. Eto fel mae llinell y Cambrian," a'r rheilffordd o Gaerfyrddin i Aberystwyth, yn cysylltu gogledd a de Cyjmru, ae felly yn gosod yr oil o Gymru yn (agored i fyddin a fyddai'n teithio naill ai 0 Gaer neu o Gaeidvdd. felly, maerheil- tfyrldtd1 yn rliedeg la,1' draws yr Eidal ac yn ei g'OISocl' hithau yn a-gored i ymosodiad naill ad o Franzeuieste neu o Villach. Un- wiaith y medr yr Eidal feddiannu Villaoh, ni all Awstria ddwyn byddin i'r Eidal ond yn unig trwy Germani. Os niodr yr Eidal feddiannu a dal Franzeufeste yn ogystal a Vi lheh, idYllia atal byddinoedd Germani ac Awistria i gyrraedd. yr Eidal. Amcanu at wneud liynny y mae Cadorno a Bj ddin yr Eidal yn awr. MYNEGIADAU I'W COFIO. Ymhlith mynegiadau dynion cyhoeddus yr wythnos a aeth heibio ag y dylid eu cadw yn feunyddiol mown cof, ceir a g-aidyn: Llofruddion y Lusitainia. Yn llygaid cyfraith pob wlad wareiddiedig- ymgais fwr- iadolat .lofruddio perisonau diniwed oedd suddo'r Lusitania.—Syr Edwaid Carson yn yr ymchwiliiad swyddogol i suddiad y Lusitania. Parhad y Rhyfel. Fel hen filwr dy- wedjaf yr ymddengyis i mi y pery y Rhyfel am flwyddyn arall, os iiad am fwy na hyny —Syr Ifor Herbert yng Nghaernarfon. Pan ddaw'r Germaniaid yma!Os nad ydym yn barotl bam o honom i uno a'n gilydd gananghofio pob gwalianiaeth er mwyn gorohfygu Germani, os nad ydym oil yn barod i wneud ein rhan, bob un yn ei ffordd ei hun, i dreohu'r gelyn, byddwn wedi 'methu yn ein dyledswydd, ac yn ol pob tebyg gwelir pentrefi a chartrefi y deyrnas hon yn cael eu hanrheithio gan yr ellyllon a'r treiswyr Germanaidd anynol." -Canon Wilberforoe yn pregethu yn Westminster Abbey. r { Perygl Ofnad!wy Cymru. Mae popeth gwerthfawr, popeth lanwyl gan y Cyrnro, heddyw yn y, fantol. Mae ein bodiolaeth aID hun mewn perygl, a rhywbeth mwy pwysig hyd yn oed na hynny, rhyddid Ewrop, ie. rhyddid yr holl fyid, mewn perygl yn y Rhyfel yma.Y Parch. John Willijams, Brynsiencyn, yn Neuadd y Dref, Caer- narfon. B'le mae Bechgyn ar dal oedd gwledig Cyjmru?- Nid yw banner bechgyn ardal- oedd gwledig Cymru wedi sylmTddoli ein perygl o ldi wrtli erchylldra barbareiddiwch Germani. Pe y diarllenent hanes y Rhyfel sylweddolent hynny, ac yna ni fuasent yn arois ar ol yn ddifater fel y g-wna llawer o honynt heddyw.Syr Osmonjd Williams y ng Ngh ae r nar fon. Galw'r Mawr ion i Gyfrif. Os, ar ddi- wedd y Rhyfel, Ly (bK1 jyn bosibl Idod jo Ulykl i swyddogion uchel presennol Byddin Ger- mani, y rhai ydynt euog o'r holl erchyll- derau ofnadwy a wnaed gan y milwyr a'r suddlongau, ac os, ar ol prawf teg yooir hwynt yn euog, y'u condemnir hwynt i farwolaetli, erediaf mai cyfiawn Tyddgwneu- thur hynny." Y Deon Ing18 o Saint Paul's vn Tdunidain. ATEB GOFYNIADAU. Carcharorion Rhyfel yn -Germani.Dy- wedir fod y driniaetli gia (iareltaro-rioii-Pryd- einig yn Germani yn well m-øwn rhai manau nag y bu. I'r iieb fo ganiddo gyfeillion yn eu plith gohebed a The Hon. Secretary, Prisoners of War Help Committee, Savoys Hotel, London, W.C." Os lam ddanfon llyf- riau iddynt, goheber a Mr. Alfred T. Dav- ies, Welsh Education Department, Whitehall, London." Morwyr Llongau Masnach sy'lO Garcharor- icn.Mae Bwrdd Alasnach newyidd gyhoeddi rhestr o Forwyr Llongau Masnach Prydain a Iddelir yn g-archarorion yn Genmani, Awst- ria a Tliwrci. Crcllir gweled y rhestr mewn unrhyw Mercantile Marine Office yn y deyrn- as hon. Milwyr ac eraill ar go,li.Mae Ilawer o'n milwyr, a'n .morwyr, ae eraill, na wyddis yn y wlad hon ai byw ai marw liwyni. Moo Cymdeitbas y, Groes Goch wedi trefnu i wneud ymholiad aan y cyfryw. Goheber a Lord Robert Cecil, 29, Arlington Street, London, W. os mynner gwybod am rai o'r eyfryw na clieir eu hanes ffordd arall. Athrawom Elfeiinol I a'r Rhy|fel.Mae aw- durdodiau addysgol y deyrnas un ac oil yn g'wneud a allont i hwyluso mynediad myf- yrwyr y Colegau ac athrawon i ymuno a'r Fydiclin a'r Llyiig-es dros gyfnod y Rhyfel. Hysbyisa Swyiddfa Addysg y cyfrifir blwy- ddyn gyda'r Fyddin ;neu'r Llynges felblwy- ddyn yn y Coleg tuag- at gael Tystysgrif Athraw--os bydd awdiudodau'r Coleg ei hun yn cymerad wyo hynny. Hefyd am y rhai iiaci ydynt 3111 y Coleg, ond a fwriadant eistedd arholiad, ond a yimunasant a'r a wnunasant a'r Fyddin cyn yr Arholiad, gwneir darpariaeth arbennig i gyflarfod a'r amgylchiadau. Clolledionn y Rhyfel—Er cymaint coll- edion Prydain yn y Rhyfel--tua 300,000 erbyn hyn o wyr wedi eu lladd, eu clwyfo, IleU eu carcharu—mae colledion Germani yn anrhaethol fwy. Dywedir fodGermani wedi oolli dros bedair miliwn (4,200,000), ae Awistria dros ddwy tiliwn a banner (2,526, 000) er dechreu y rhyfel, cyfanrif 0.'1- ddwy wlad o 6,726,000 er dechreu'r rhyfel. Dy- wetlodd Mr. Asquith yn Nhy'r Cyffredin fod Prydain yn awr yn gwario tair miliwn o bnnnau (3,000,000p.) bob dydd at garioy Rhyfel ymlaen. o

COLEG BANGOR

COLEG BANGOR. Y m ie yn lla-wen gennyf hysbysu fod dau o'n cyrifyfyrwyr wedi derbyn galwadau gwresog ao unfrydiol, ac y maent wedi ateb yn gadarnhaol. Derbyuiodd Mr. T. Thomas, B.A., alwad 0 Ynyslwyd, Aberdar; a Mr. Gwilym Owen, B.A., 0 Salem Newydd, Ferndalj. Llongyfarchwn yr eglwysi ar eu dewisiad. Dymunwn fel myfyrwyr i'nbrodyr bob llwyddiant a rhwyddineb yn y gwaith da. T. E. THOMAS (Ysg.).