Collection Title: Llangollen advertiser, Denbighshire, Merionethshire, and North Wales Journal (1860-1893)

Institution: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 2 of 8 Next Last
Full Screen
6 articles on this page
Advertising

m [in,tL tolf Made from the Entire Grain of the Wheat. < GUARANTEED PURE. To be obtained at T. M. ROWLANDS, BAKER, I CONFECTIONER, &e.g CASTLE STREET, j LLANGOLLEN. II A(eep the or th e Blood )V' Blood Pure." l> th Life." Clarke.s Blood Mixture ? If you iufbv from say such svcb a mtdtciM. II is com disease &&mentioned bete-. pewdofiagredienis wfcch do»'i waste time sod moaoy quickly attack, owcoroe, on lotions or ointments and expel from the blood which cannot get below the all impurities from whatever surface of the-skin. What cause prising-, and by you want is a medicine that rendering it clean and pure. will thoroughly free the it never fails to effect a blood of theimpure matter complete and lasting cure. which is the true cause of Thousands of testimonials. all your sufferinit. Clarke's M Over so years success all your suffering- Clar•kr e's Pleasaut to U Blood Mixture is just PleasaPt to take. S ) CURES I I tCHMA. OLAMDULAR  BLOOD MtSOM. I t SMeFULA. SWELUMES. PILES, ■ I BAB LECS. BOILS, RHEUMATMM. ■ 1 ABSCESSES. PIMPLES GOUT. ■ I m.CM8. MRM. &c„ *c. B ■ t.? 0

HIRAETH MILWR AM El GARTREFI

HIRAETH MILWR AM El GARTREF. I [Ysirrifenwyd y pecillion hyn gan y diweddar R. C. Roberts. Utica, N.Y., o faes Rhyfel Gartrefol yr Amerig yn 1861. Y maent yr un mor gymwya i deim adaa y Kilwr Cymreig y dyddiau hyn.] WBTH feddwl am fy ngartref A'm hen gyfeillion lion, Mae hiraeth ar fy ngholon, A phrudd-der dan fy mron "Smrestru wnes i'r fyddin I ymladd dros fy ngwlad, 1, A gadael cysur cartref Ao anwyldy fy nbllod. Adgcfio 'rwyf yn gywir, Am fv ohwiorydd Hon, Pan oeddynt yn ffarwelio A mi yn brudd en bron Eu dagrau a ddylifent, A rhoent i'm oalon glwy; Fe allai na caf weled En gruddiau serchns mwy. Fy anwyl dad ddywedai, A minau'n gwrando'n syn, 01 bydd yn facbgen duwiol, Beth bynag ooia hyn j" Mae 'nealon yn llesmeirio, Wrth gofio am ei wedd; 01. na ohawn olwg arno Oyq gorwedd yn fy medd I Fy mrodyr a'm eyngorai I fod yu wrol iawn I ymladd droo gylkawnder, A rhyddid pur ei ddawn; Dywedent wrtho'i 'n wrol, y Am beidio troi yn ol Nes enill buddngoliaeth Ar wrthryfalwyr gol. ? yn awr, fy mwyn b^rth'nasau, Terfynaf hyn o gin, Gan goftoln gynes atacb, Yn gyatal tawr a min; Ae os na ohawn gyfarfod Fytb mwy ar dir y byw, Gobeitbif eich owradyd Fry yn Mharadwys Duw. —♦ ———

BETH BDAW 0 EPIL ANFFORTUNUS Y BELGIAID I

BETH BDAW 0 EPIL ANFFORTUNUS Y BELGIAID ? I Cymer dadleu brwd le yn y newyddiaduron Seianig ar y pwno--Beth wneir a babanod enir i ferched Belgium, y rhai dreiaiwyd gan yr Almatnwyr, y rhai, fwyaf obonynt yn feddw ar y pryd? Mynega rhai syniadaa an war rhyfeddol. Barnameddygon amryw y dylid mygu y babanod; na ddylid gadael iddynt fyw. Eraill a ddadleu- ant mai gadael iddynt fywiyw y goieu, pe ODd er mwya teimladau 'y fam. Y mae llawer o ddydion ieuainc yn Lloegr wedi addaw ptiodi y merched ieuainc annnbarchwyd gan y milwyr Almaenaidd, ac y mae eraill yo barod i'w cymeryd i'w tai ftl morwyaion nea fabwysiadu y babanod. Gofyna un: A yw yn syndod fod pobl Belgium, rhai beb fod yn filwyr, wedi saetbu y dynion meddw hyn oedd yn anmharchu eu merched ? TRO GWAEL MILWB. I Mewn ynadlys arbenig yn ulhwllheii, geroron Mri. J. G. Jones, Dr. S. W. Griffiths a Dr. R. Jones- Evans, cyhuddwyd milwr o Canada o'r enw James Quick, yr hwn a letyai yn Aeronia, o ladrata oriawr a chadwen anr, modrwy a nifer o .feethau eraill, wert,h 4ros deg punt, perthynol i Wt' ,?mil*yr, Mrs. Jones, Aeronia. J y ;tu)dd un a't! mH^yc o'r enw Hutehinga fod Mrs. Jones wedi dweyd wrtho i'r cyhuddedig fod yo ei hystafell wely a'i bod wedi colli y pethau a eDwyd uchod. Aeth IDtao i'w ystafell wely a cbymerai arno gysgn. Dywedodd y cybuddedig na wyddai ddim am y peth. Modd bynag, cadd y tyst yr oriawr a'r gadwen yn glymedig am ei wddf dan ei grys a galwodd ar yr Heddwas Hughes i mewn. Dywed- odd y cyhuddedig wrth Hoghes fod rhywun wedi chwareu trie ag of gan nas gwyddai ddim am y pethau. Rhoed tystiolaeth gan Mrs. Jones, Aeronia. Dywedodd y carebaror ei fod wedi dod drosodd o Canada fel taniwr at long saith wyth- nos yn ol. Bu yn ymyfed a cbyfaill nos Sadwro, acnidoedd ganddo gof beth a ddigwyddodd o gwbl. Anfonwyd ef i sefyll ei brawf yn y Llys Chwarterol.  AMDDIFFYN EU GWLAD A G'U.CYl'AN. J I SODDIAD. I Ar ol yr ymarferiadau corfforol a'r awyr iach a gant yn yetod yt wythnosau a'r misoedd hyn bydd linwer o'r llanciau sydd wedi ymuno ar catrodau i waaanaetho en gwlad a'u breDin yn fwy abl o lawer i waith ar ol hyn. Y mae bfccbgyn gwelw y swyddfeydd a'r ffatrioedd ya dechreu adnew- yddu eu gwrid, y chwarelwyr oedd yn dechreu gwargrymu gan galedwaith in sythu, a'r amaeth- wyr afropgo en cam yn dechreu ymhoewi, ac ar ol hyn bydd yr oil ohonynt mae'n ddiau yn teimlo gwerth ymatferiad ac awyr iach. Yn anffodus, yr oedd llawer o'r cyfryw ym myned yn hen cyn en hamser, ac yn afroago cyn bod yn sÏQoc. Y mae ,llwefohonýuteiádeswedi cael ett hargyhoeddi o werth awei iach y wlad., a deng milltir o daith dyddiol, ac nid anhebyg na f ibwyaiedir yr arfer lieisoi gan. lawer yn ein gwlad wedi i'r rhyfel fyned droaodd, a pbopeth wiago ei wedd arferol. Y mae cerdded o bum. i ddeng milltir i'r wlad, ar ol lludded afiach y swyddfa ar byd y dydd, yn llawer mwy liesol na tbreulio teirawr yn arogi afiach y datarn, neu gerdded y strydoedd myglyd. "GOLYGFA RTFEDDOL LLANARMON- TN- IAL, is I I Ymddangosodd y llythyr caniyuol yn y i ysc Apostolaidd atn Hydref, 1846 :— ANWYL OLTGWYE,—Er nad ydyQh yn cofnoiii bed- yddiadau cyffredin yn y Tyst Apostolaidd, eto, tebygaf yr argraffweh hyn o hanes ynddo, oblegyd coffeir bedyddio blaenffrwyth gwahanol fanau yn Actau yr Apostolion. Bedyddiwyd tri o frodyr yn y lie uohod Medi 13ag, 1846. Buasai un o honynt yn fiaenor gyda yr Wesleyaid am 18 o flwyddi, ac yri aelod am 15 mlynedd. Trefnwyd i'r brodyr B. Ellis, Glynceiriog, a J. G. Owens, Pandy'r capel, fod yno yn pregethu drwy y dydd. Annichonadwy darlunio yr olygfa. Gan na fu bedyddio yn yr ardal hon o'r blaen, yr oedd prydermawr yn, yr hall wlad oddi. amgylch am gael clywed a gweled gweithreaiadau dieithrol y dydd. Boreu y dydd pennodedig a ddaeth. Tawelfwyn, beulog, a llanaid oeddy tywydd, fel pe buasai anian wedi bedyddio oylch y nefoedd mewn gogoniant Oynnelid y gwasanaeth ar lan yr afon Alun. Daeth oyfaill o Amaethydd r a'i bedrolfen yno yn Meithfa. Tn mhell cyn amser yr oedfa foreuol gwe!id minteio?dd ya dyliio 0 bob oyfeIriad—rhM o bob ardal, o chwech i ddeg miUdir o gwmpas. Pregethodd Ji G. Owens, ar Godi y grots a dilyn Crist" a R. Ellis, ar Fynediad y I gyfraith altan f) Scion." Pregethau ardderohog oeddynt. Am ddau o'r glooh, ymgasglodd torfeydd lawar i glywed pregeth ar fedydd aciweled bed- yddio. Yn mhell oyn yr amser gwelid torf ar ol torf yn dylifo dros aeliau y bryuiau, a a gwynebau .tualr bodyddle. Edryohent o beU fel coedwigoedd rhodiannawl; a diau na bu y fath olygfa mor hynod ar lan yr Alan er buddygohaeth Halelwa, ar Fats Garmon. Br fad" y. lie i fedyddio yn fan agored a chyfleus i fitoedd weled gweiuyadiad yr ordinhad er hyny, gorfu i ganoadd fyned adref heb weled y ti-ochodigiou yn dilyn Iesu yn y dyfrllyd fedd. Tybir fod yno o bedair i bum' mil o bobl; a phawb yn gwrandaw yn astud ar y brawd o'r Glyn yn traddodi pregeth ragorol a'r Bwysigrwydd y Bedydd Crittionogol," oddiar Luo xii. 50. Ymddy- godd pawb yn ayml a gweddus, a dywedent ya eu hymddygiadau, fel yr Athenia.id, Ni a'th wrandawn draohefn am y peth hwn." Cyhoeddwyd yr oefa hwyrol ya yr ystafell yr arferir pregetha ynddi, ond oyn i'n brawd Owens orphen darllen a gweddio, yr oedd y lie wedi ei orlenwi, fel y gorfu iddo fyned allan a phregethu i ganoedd o wrandawyr. Ar ol y bregeth, dychwelyd yn ol i'r ystafell, i dori bara, a derbyn y oyfeillion newyddion i gyiiiundeb; dilyn- wyd hwy gan lawer o'r gwrandawyr, ac ail lenwyd, y lie; arosodd rhai yn y gyfeillaoh, gan ddywedyd, ninau a awn hefyd." Deohreuwyd yr aohos byohan hwn y Gwyliau diweddaf. Cymerwyd ystafell yn mis Ohwefror; ond yn, fuan, gorfu arnom ei belaethu, drwy dynu y canolfur oedd rhyngddi ao ystafell arall. Gynnal- iwyd cwrdd i'w hagor ddydd Gwener y Oroglith diweddaf. ond gorfu i oi gao famty gynnulJeidfa ofyn am dy owrdd yr Annibynwyr, yr hwn yn rhwydd a ganiatawyd. Bu y brawd T. Roberts yn pregethu yma, mewn oysylltiad aLlanfair a Llan- dyrnog; a bu yn llwyddianus iawn i gasglu gwran- dawyr, a gweled rhai yo dyfod i'r gyfeillaoh. Mae yma le gobeithiol am achos. Eled y feohan yn ft.; a'rwael yo genedl graf." H. PABay. D.S.-Cly woo m, er mawr glod i dafarnwyr Llanar- mon-yn-Ial, nad ydynt yn arfer gollwng diod ar ddydd yr Arglwydd, felly aeth pawb o'r dyrfa fawr oedd yno adref heb gael eii llygru. Bydded i daf- arnwyr Cymra, y rhai ydynt yn gyffredin, yn fell. dith i'w oymydogion, gymeryd addysg oddiwrthynt. Hefyd, cof genym y byddai ein brawd W. Roberts, yn awr o Salem, Blaenau Gwent, yn pregethu yn aohlysurol yn Llanarmon tua y flwyddyn 1836 pan oedd efe yn y Wyddgrug.—GOL. V ]

CAP EL AC EQLWYS1

CAP EL AC EQLWYS, 1 Eleni detblir jiwbili agoriad capel Fifzclarenoe- street. Lerpwl, hen eglw>s enwog yn hanes Metho. diatiaid. Y Parch. R. W. Daries, Oalfaria, Poatardulais, a ddiigwylir i lanw pwlpad y Bedyddwyr (Heol-y- Cadtell) y Saboth nesaf. Mae'r Parch. R. O. Hughes wedi hysbysu eglwys Preswylfa, Llanberis, y bydd iddo ymddiswyddo o fod yn weinidog ami. Bydd yn ddrwg gan lawertglywed fod y Parch. Hugh Hughes, Oolwyn, y gweinidog Weeleyaid, adnabyddus, yn ddifrifot wael ei ieohyd. Gadawodd j diweddar Brifathraw Ellis Edwards, D.D., Billa, ganpunt i gapel M.C. Bethesda, Wydd- grug, tuag at gael llyfrau newydd i'r llyfrgell. Y mae aelodan eglwya M.C. Tryfan, Harleoh, yn bwriada oyflwyno tysteb i'r Parch. Richard Evans, yr hwn eyn fugail yno era tua pum' mlynedd a deugain. Mae eglwys gan y M.C. yn Llanallgo, Mon, era 120 o flynyddeedd, ao ni f u yno f ugail hyd yn awr. Dywedir fod byny yn brawf o nerth a doethiaeb Ymneillduaeth. Mae'r Parob. Johti- Thomas (B.), Myrtle- street, Lerpwl, gynt, wedi derbyn galwad i fngeilio eglwys y Bedyddwyr ya Sutton, Sorrey, a bydd yn dechreu ar ei weinidogaeth yno ym mis Hydref. Y Saboth, byd&gweinidogiony gwahanol Eglwysi RhyddioQ £ ^m,reig Llaogollen, ao eithro un y Bedyddwyr, yn newid pwlpudau. Yn Reheboth (M.C.), pregethir gan y Parch. R. W. Jones, Peny. groes, yn y bore, a'r Parch. Rhys Jones (W.) yo yr hwyr ym Mhenllya (N.C.),.Parob. Rhys Jones yu y bore, e.'r Patch. S Owen, B.A., yo yr hwyr; yn Seion (W.), Paroh. S. Owen, B.A., yo y bore, a'r Parch. Wm. Foulkes (M.C.), yn yr hwyr; ao yn Glan'rafon, Parch. W. Foulkes yn y bore, a'r Parch. B. W. Jones (Penygroes) yn yr hwyt. CYMDEITHAS LENYDDOL LLANGOLLEN. DATHLIAD GWYL DEWI. Trefnodd y Gymdeithas Lenyddol eleui eto i ddathlu yr hen wyl yn y Neuadd Drefol, a chaf- wyd cyfarfod hwyliog dros ben. Daeth cynulliad lluosog ynghyd, a da ydoedd gweled nifer o garedigion y tuallan i restr y gymdeithas yn uno yn y wledd. Darparodd Mr. a Mrs. Ivor Row- lands arlwy holaeth a danteitbiol, ac mae clod yn ddyledus iddynt am eu trefniadau manwl a I. chwaethus. Golygfa bardd oedd gweled y d'prf yn mwynhau eu hunain mor galonog wrth y byrddau; gan dystiolaethau mewn modd digam- syniol i ragoroldeb y darpariaethau. Parotowyd rbaglen ddiddorol a llongyfarchwn wyr y wasg ar eu gwaith yn ei tbroi allan mewn igwisg mor, detlusa d eniadoL Derbyniodd yr ysgrifenydd amryw lythyrau yn eu canmol a hyny gan bobl sydd yn awdurdod ar y gelfyddyd o argrapha. Da ydoedd cael y delyn, a mawr yw'r moli ar Delynores Maldwyn am dynu mel o'r tanau man. Rhoddodd y cywair priodol i'r cyfarfod a theimlai pawb wrth eu bodd. Nid oes debyg i'r delyn am dymheru a nawseiddio cynull- eidta Gymreig, a pbe buasai Ap Hefin yn y cyfar- fod ni fuasai, raid iddo ddweyd: Wych gyfaill, peidiwoh gofyn—imi'n awr Am wneyd can nao englyn; Rhyfedd beth, ps fodd bu byn Dewi a'i wyl, heb y delyn. Cafwyd gwaaanaeth Miaa Gwiadys Humphreys gyda'r piano, ac, yn ol ei harfer, rhoddodd fodd- lonrwydd perffaith i'r datganwyr a'r gwrandawyr. A ganlyn ydoedd y rhaglen ddarparedig, ond oherwydd y galw am ragor chwyddodd i ddwbl ei maintioli cysefin :-Llwnc-destyn, Y Brenin a'r Ymherodraeth." Parch W. Foulkes. Detholiad ar y d.elyp,.vt;Ymdaith.Gwyr Harlech. Adrodd- iad, A- nerebi-a-d'y ,fe Evans), Miss Winifred Williams. Can, 1-1 Yr Hen Df\(Hen Alaw), Mr. T. Clydey Davies. Llwnc-descyn,(Joifadwr^aeth Dewi Sant," Mr. E. R. Parry, U.H. Detbolia4 ary delyn, hCader Idri8.,> Can, "Hoff Benill fy Nhad" (J. Pryce Hughes), Miss Jennie Thomas. Stori, Mr. R. E. Roberts., Dethoiiad ar y delyn, "Y Gwenith Gwyn." Can, uYBanerwr" (Wm. Davies), Mr. George Jackson. Pedwarawd, Y Bwthyn ar y Bryn (E D. Williams), Misses Sallie Jones a A. Phillips, a Mri. R. P. Owen a T. Clydey Davies. Diolchiadau, Mr. J. Hiram Davies, U.H., a Mr. W. Penderdd Williams, U.B. Dethoiiad ar y delyn, "Merch Megan." "Hen Wlad fy Nhadau," Mr. George Jackson; "Duw Gadwo'r Brenin," Miss Jennie Thomas, a'r dorf yn-uno yu y eydgan. • Wrth gjflwyno y llwnc-destyn, Y Brenin a'r Ymherodraeth," cyfeiriodd y lJywydd (y Parch. William Foulkes) at yr adeg bryderus y mae y teulu Brenhinol oherwydd eu sallearbenig yny wladwriaeth ynddo, a rhpddddd fynegiad i deim- ladau pawb drwy ddymuno nawdd y net drostyflit a llwyddiant ar yr ymgyrch fawr o blaid cyfiawn- der a rhyddid. ,I' Mr. E. R. Parry (llywydd y Gymdeithas Len- yddol) drefnwyd 1 gyoyg y llwnc-destyn, Coff4dwriaeth Dewi Sant," a gwnaeth hyn mewn araeth penigainp, ynllawn gwres gwlad- garweh a chenedlgarwch nea gwefreiddio y gynulleidfa. Bydd y llywydd bob amser yn dda, ond y tro hwn cododd i dir uwch nag y clywyd ef erioed o'r blaen. Nid oes obaith gwneyd cyfiawndef a'i sylwa4au, ac mae cyfleu tanbeid- rwydd eu traddodiad yr an. mor amhoaibl. Er i fod tywyllwch canrifoedd yn gorwedd ar ffeithiau. hanes a bywyd Dewi Sant mae ei ddelfrydau yn Earhau i fod yn ddelfrydau y genedl. Safodd Dewi droa burdeb cymeriad, ddiwylliant meddyl- iol a chrefyddolder yspryd, a thra pery y pethatt hyn i gael y lie blaenaf ym mywyd cenedl bydd ei dyfodol yu sicr ac yn fendigedig. Erbyn hya mae cyfleusterau Cymiy yn llawer eangach nag yn nyddiau eu Nawddsant, a delfrydau y genedl wedi eu sicrhau ar ddiwylliant a rhyddid, a'r rhyddid hwnw yn esgor ar gariad pur gwlad- garweh a chenedlaetholdeb. Nid gwladgarwcfat diffrwyth ydyw gwladgarwch y Cymro. Chwilia cariad pur bob amser am gyfld i wasansethu ae i aberthu. Mae hanes Cymru ya y gorphenol yn llawn o aberth dros addysg a rhyddid gwladol a chrefyddol. Gwlad yn myned rhagddi drwy aberth a gwasanaeth ydyw Cymru ar byd y can- rifoedd. A beth am Gymru heddyw ? Mae ei meibion glew yn ymdyru o dan faner Prydain i ymladd ymblaid rhyddid a cbyfiawnder-y mwy- afrif mawr o botyat wedi gadael cartrei f cysurus, safleoedd anrhydeddus a rhagolygon disglaer, er rhoddi ergyd marwol i draba y gelyn sydd fa ceisio darostwng y byd dan ei droed o dan ddy- lanwad y syniad mai y cledd sydd i lywodraethtt ac mai egwyddor fawr bywyd ydyw: Trecha treisied, gwana gwaedded." Ond cred y Cymro yw mai nid trwy lu ac niel trwy nerth, ond trwy yspryd yr Arglwydd y maer gwlad i ymgyfoethogi, a da ydyw gweled cyoifer o fechgyn Llabgclleu-ac amryw Ohonynt ytt aelodau o'r Gymdeithas Lenyddol—yn barod i roddi eu bywyd i lawr ymhlaid yr egwyddoriol1 tragwyddol. Mae yspryd Glyndwr ya parhau i hofran uwchben mynyddoedd y Berwyn, a meib- ion Dyfed yn dal i yfed o ddewder a gwlad- garweh General Picton, ac yng ngrym, eu ar- gyhoeddiadau ni lwfrbant nes dioreeddu yr yspryd mil wrol sydd fel hunllef yn aflonyddtt ac yn bygwth yr gwledydd ers blynyddoedd^ Mae y gelyn yn gryf a'r gofynion arnom yn fawrr ond dali^rn ati mewn undeb a chydweithrediad a chydymdeimlad, fel y daw delfrydau ein nawdd- aant yn ddelfrydau i'r gwledydd oil, ac ,y cyd- nebytid Uywodraethwyr, y byd mai rhyddid, cyfiawnder a chariad ydyw y pwerau mawrioo yn natblygiad y ddynoliaeth, a phrysured y dydd pan y bydd trais a gormes wedi etl bymlid o'r tir. a heddweh yn teyrnasu dros wyneb y gwltdydd, felmaeydyfroeddyntoiymof. Afraid sylwi ar gynwys y rhaglen bob yn oa ac un. Digon yw dweyd na chlywyd y eyfeillion, yn canu, yn adrodd ac yn areithto yn well nag y gwnaethant y noson hon, Yroeddynt oil ar ea goreu a gwyr pawb am ea galln i foddio y tyrfaoedd. Diolchwyd yn gynes i bawb am eu gwasanaeth, ar gynygiad Mr. J. Hifam Davies, U.H., cadeir- ydd Cynghor y Dref, a chefnogiad y Parch. Rbys Jones, a therfynwyd drwy ganu" Hen Wlad fy Nhadau a Duw Gadwo'r Brenin." < Ychwanega ein gohebydd" Un gwyn ya unig is glybuwyd waoi'r eyfarfod. Gwnaeth stori Mr. R. E. Robar ta i rai pobl ofnus gredu fod y gwas da o Lanuwchllyn wedi cyraedd i LangolleD ac amhosibl eu darbwyilo nad ydoedd yn ym- guddio yn y Ilofft. Llosgwyd golea drwy gydof y nos mewn mwy nag un ty o'r herwydd."

No title

Cymerodd ptliodas y Parch., Christmas Jones, Sychtyn, Ittint (gynt ft Langefni), a Miss Katie Rowlands, Trefonen, le yng Nghroesoswallt yr wythnos ddiweddaf.

Advertising

MAPIAU "RHYFEL, Ceiniog yr Un, i'? VI cad YU Swyddf&'r AAver6im.'s